Thúc đẩy hợp tác Việt - Nhật trong nghiên cứu, đào tạo và công nghiệp bán dẫn

Trong hai ngày 20-21/9, Hội thảo Bán dẫn Việt Nam-Nhật Bản lần thứ 2 năm 2026 (Vietnam-Japan Semiconductor Symposium 2026 - VJSS-2026) đã diễn ra tại Hà Nội.

VJSS-2026 do Trường Đại học Việt Nhật (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Hội Trí thức Việt Nam tại Nhật Bản đồng tổ chức.

Sự kiện năm nay quy tụ gần 600 đại biểu là các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên, chuyên gia, đại diện doanh nghiệp công nghệ, cơ quan quản lý và các tổ chức đổi mới sáng tạo cùng trao đổi về những hướng nghiên cứu mới của công nghệ bán dẫn, từ thiết kế vi mạch, vật liệu, chế tạo, đóng gói và kiểm thử đến trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và phát triển nguồn nhân lực.

Hội thảo đồng thời mở rộng không gian kết nối nghiên cứu-đào tạo-công nghiệp, hướng tới các chương trình hợp tác dài hạn trong hệ sinh thái bán dẫn Việt Nam và Nhật Bản.

Hợp tác Việt Nam-Nhật Bản trong hệ sinh thái bán dẫn

Theo Tiến sỹ Nguyễn Hoàng Oanh, Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật, VJSS-2026 không chỉ hướng tới việc trao đổi kết quả nghiên cứu mà còn tạo thêm cơ hội hình thành các hợp tác mới về nghiên cứu, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực và kết nối doanh nghiệp.

Việc dành không gian cho các nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh và sinh viên trình bày kết quả, tiếp cận chuyên gia và mở rộng mạng lưới học thuật cũng là một trọng tâm của hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh dù có kích thước rất nhỏ, chip bán dẫn hiện diện trong hầu hết các công nghệ hiện đại, từ điện thoại, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo đến ô tô và thiết bị y tế. Vì vậy, công nghiệp bán dẫn gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh, tự chủ công nghệ và an ninh của mỗi quốc gia; việc phát triển năng lực trong nước cần gắn liền với mở rộng hợp tác quốc tế.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng Việt Nam và Nhật Bản có nhiều thế mạnh có thể bổ sung cho nhau. Nhật Bản có nền tảng công nghệ, kinh nghiệm công nghiệp, thế mạnh về vật liệu, thiết bị chế tạo, sản xuất chính xác và kiểm soát chất lượng; trong khi Việt Nam có nguồn nhân lực trẻ, nền sản xuất điện tử đang phát triển và đang đẩy mạnh đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực bán dẫn.

Quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam-Nhật Bản tạo khuôn khổ thuận lợi để hai nước mở rộng hợp tác trong lĩnh vực công nghệ chiến lược này.

Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Thế Duy cho biết Đại học Quốc gia Hà Nội xác định bán dẫn là một lĩnh vực công nghệ chiến lược được ưu tiên đầu tư.

Năng lực nghiên cứu và đào tạo của Đại học Quốc gia Hà Nội trải rộng từ vật liệu, thiết kế vi mạch, chế tạo, đóng gói và kiểm thử đến phát triển nguồn nhân lực.

Đáng chú ý, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phát triển Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ thiết kế, chế tạo và kiểm thử vi mạch tích hợp, hướng tới một nền tảng dùng chung cho đào tạo, nghiên cứu, phát triển công nghệ và hợp tác với doanh nghiệp.

Đại học Quốc gia Hà Nội mong muốn mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế, đặc biệt là Nhật Bản, trong nghiên cứu chung, phát triển công nghệ và xây dựng các phòng thí nghiệm chung về bán dẫn.

Công nghệ bán dẫn và những hướng nghiên cứu mới

Với nghiên cứu “Hướng tới các thiết bị Internet vạn vật siêu tiết kiệm năng lượng, an toàn và thông minh,” Giáo sư Trần Xuân Tú, Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Hà Nội), đã trình bày tập trung vào sự chuyển dịch từ IoT công suất thấp sang trí tuệ nhân tạo vạn vật (AIoT). Theo đó, khi trí tuệ nhân tạo ngày càng được đưa tới gần cảm biến và thiết bị biên, yêu cầu thiết kế cũng thay đổi căn bản.

Thiết bị thế hệ mới không chỉ cần tối ưu khả năng kết nối, cảm biến và mức tiêu thụ năng lượng mà còn phải đáp ứng đồng thời năng lực xử lý thông minh tại chỗ, xử lý thời gian thực và bảo mật trong điều kiện tài nguyên hạn chế.

Những vấn đề như đồng thiết kế phần cứng-phần mềm, AI nhẹ, kiến trúc tính toán siêu tiết kiệm năng lượng và bảo mật nhúng vì thế trở thành những hướng nghiên cứu quan trọng, hướng tới các thiết bị có khả năng cảm nhận, học, ra quyết định và hành động tự chủ.

Một điểm nhấn của VJSS-2026 là chương trình Bài giảng đại chúng, đưa những vấn đề khoa học nền tảng và xu hướng công nghệ mới của ngành bán dẫn đến gần hơn với sinh viên, học viên, nhà nghiên cứu trẻ và cộng đồng quan tâm đến khoa học-công nghệ.

Ba bài giảng của các Giáo sư Nhật Bản tiếp cận lĩnh vực bán dẫn ở những góc độ khác nhau, từ thiết kế và chế tạo chip, vật liệu bán dẫn thế hệ mới đến các nguyên lý và ứng dụng của điện tử học spin (spintronics).

Giáo sư Makoto Ikeda, Đại học Tokyo, giới thiệu nền tảng thiết kế và chế tạo chip Agile-X, cùng các chương trình đào tạo thực hành về thiết kế chip tại cơ sở giáo dục này.

Giáo sư Tsutomu Araki, Đại học Ritsumeikan, trình bày những nền tảng và triển vọng của bán dẫn hợp chất, qua đó phân tích tiềm năng của các công nghệ vượt ra ngoài nền tảng silicon truyền thống.

Giáo sư Masaaki Tanaka, Đại học Tokyo, chia sẻ những nguyên lý và ứng dụng của điện tử học spin - lĩnh vực khai thác đặc tính lượng tử của electron bên cạnh điện tích để phát triển các vật liệu và linh kiện điện tử mới.

Bên cạnh các phiên chuyên môn và Bài giảng đại chúng, VJSS-2026 dành không gian để các nhà khoa học trẻ, nghiên cứu sinh và sinh viên trình bày kết quả nghiên cứu, trao đổi với chuyên gia, mở rộng mạng lưới học thuật quốc tế; đồng thời tăng cường đối thoại giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Các hoạt động định hướng nghề nghiệp, cố vấn học thuật và kết nối doanh nghiệp cũng góp phần đưa những vấn đề về phát triển nguồn nhân lực và nhu cầu thực tiễn của ngành công nghiệp vào chương trình hội thảo.

Chuyên gia Nhật Bản nói Việt Nam nên ưu tiên sản xuất và đóng gói chip bán dẫn

Chuyên gia Tsuda Kenji cho rằng với điều kiện hiện nay, Việt Nam nên tập trung trước vào những lĩnh vực có khả năng phát triển lợi thế, đặc biệt là sản xuất và đóng gói chip.

(TTXVN/Vietnam+)