Bác sĩ AI: Khi người dùng đặt cược sức khỏe vào những danh tính ảo

Bác sĩ ảo tự xưng, hỏi gì cũng biết

Mỗi khi thấy các video về sức khỏe xuất hiện trên YouTube, bà Mai (62 tuổi) lại bấm vào và chăm chú theo dõi.

Tuy nhiên, bên cạnh những nội dung do bác sĩ thật thực hiện, không ít video bà xem lại được tạo ra hoàn toàn bởi trí tuệ nhân tạo (AI).

Ban đầu, bà không hề biết đó là AI. Trên màn hình là một bác sĩ tự xưng có 20 năm kinh nghiệm, mặc áo blouse trắng, gương mặt chỉn chu, giọng nói chậm rãi, giải thích rõ ràng về các triệu chứng bệnh và cách phòng tránh.

“Bác sĩ tư vấn hữu ích, chuyên nghiệp, lại giải thích kỹ đúng những gì tôi muốn nghe nên tôi thường hay xem”, bà Mai nói.

Với bà, những video như vậy giống như một bác sĩ tư vấn miễn phí ngay tại nhà, chỉ cần mở điện thoại là có thể nghe giải thích về đủ loại bệnh: từ đau khớp, huyết áp cho đến tiểu đường.

Chỉ đến một lần tình cờ bắt gặp mẹ đang xem video về sức khỏe, anh Đức (38 tuổi) mới nhận ra nhân vật trên màn hình không phải bác sĩ thật mà là sản phẩm do AI tạo ra.

Thời điểm đó, anh cố gắng giải thích cho mẹ biết bà đang nghe những lời tư vấn từ một bác sĩ không có thật.

“Lúc đó mẹ tôi mới ngạc nhiên, bảo là tưởng bác sĩ thật. Tôi phải giải thích rất lâu mẹ mới hiểu ra”, anh Đức kể lại.

Sau đó, vì lo ngại thông tin chưa được kiểm chứng có thể gây hại, anh cũng cố ngăn mẹ tiếp tục theo dõi và khuyên bà không nên tin vào những lời khuyên hoàn toàn không có căn cứ.

Nhưng điều đó lại không hề dễ dàng. Bà Mai vẫn thỉnh thoảng tìm xem khi có vấn đề sức khỏe và bày tỏ niềm vui khi tìm hiểu các mẹo do bác sĩ AI cung cấp.

Một số người dùng dành lời khen cho các “bác sĩ AI”, cho rằng nội dung tư vấn hữu ích và để lại bình luận xin thêm lời khuyên về sức khỏe (Ảnh chụp màn hình).

Điều khiến anh lo lắng hơn là việc mẹ mình không chỉ xem mà còn bắt đầu làm theo vài lời khuyên, điển hình như mẹo kiểm soát tận gốc huyết áp cao mà không cần dùng thuốc.

Trên thực tế, không chỉ trường hợp kể trên, nhiều người lớn tuổi hiện nay dành hàng giờ mỗi ngày trên YouTube, TikTok để xem các video bác sĩ AI; trong nhiều trường hợp, họ còn không nhận ra đó là AI.

Một số người tin tưởng vì những thông tin được cung cấp nghe khá thuyết phục, hình ảnh bác sĩ uy tín, cách xưng hô thân tình, xung quanh còn là phông nền phòng khám chân thực.

Đặc biệt, họ còn tự xưng là bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm, luôn sẵn sàng tư vấn nên dù không ai biết thực hư ra sao vẫn có thể thu hút đến hàng trăm nghìn lượt xem và bình luận khen ngợi.

Bác sĩ mà chẳng ai biết danh tính

Bên cạnh những người tin vào bác sĩ AI, nhiều người cũng tỏ ra hoài nghi khi xem các video này trên mạng xã hội.

Ngoài nghi ngờ về những lời tư vấn thiếu cơ sở, một số người dùng còn đặt câu hỏi về danh tính của người đứng sau nhân vật xuất hiện trên màn hình.

Bà Hà (55 tuổi) cho biết từng nhiều lần bắt gặp những video có nhân vật mặc áo blouse, tự giới thiệu là bác sĩ với hàng chục năm kinh nghiệm.

Tuy nhiên, điều khiến bà chú ý là việc nhân vật này gần như không có bất kỳ thông tin xác thực nào về danh tính.

“Tôi thấy mẹo hữu ích nên để lại bình luận hỏi tên bệnh viện mà bác sĩ đang làm việc nhưng không thấy phản hồi nào, và nhiều người khác vào bảo đây chỉ là AI”, bà Hà kể lại.

Một số người khác còn nhận thấy nhiều video có hình ảnh và giọng nói khá tương đồng với một bác sĩ ngoài thực tế.

Vì vậy, họ càng kịch liệt phản đối và cảnh báo những người khác không nên tin tưởng nếu không có bằng chứng khoa học rõ ràng.

Thế nhưng, giữa dòng video liên tục xuất hiện, không phải ai cũng đủ kiến thức, sự tỉnh táo để biết đó là AI hay đủ kiên nhẫn để kiểm tra nguồn gốc của từng lời tư vấn.

Khi mạng xã hội ngày càng trở thành nơi người dân tìm kiếm câu trả lời cho các vấn đề y tế, những nhân vật AI với thông tin không có cơ sở càng có nhiều cơ hội tiếp cận nhóm người đang cần thông tin.

Khi AI biến tin giả thành “bác sĩ”

Mối nguy này không còn chỉ là một giả định. Một nghiên cứu do công ty tiếp thị số Hallam thực hiện tại Anh cho thấy khoảng 40% các video sức khỏe phổ biến nhất trên TikTok có sự tham gia của AI.

Với một số cụm từ tìm kiếm cụ thể như “mẹo sức khỏe”, tỷ lệ video được phân loại là nội dung do AI tạo ra hoặc có AI hỗ trợ lên tới 84%.

Cũng theo đơn vị nghiên cứu, các video hàng đầu về bác sĩ và sức khỏe do AI tạo ra trong kết quả tìm kiếm của họ còn đạt trung bình 2,5 triệu lượt xem.

Nhưng điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở quy mô tiếp cận mà còn ở nội dung được truyền tải.

Các tài khoản deepfake được thiết kế giống bác sĩ thật đã lan truyền nhiều tuyên bố sai lệch liên quan đến ung thư, chẳng hạn cho rằng hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa bằng lò vi sóng, sử dụng chất khử mùi hay ngủ cạnh điện thoại có thể gây ung thư. Những tuyên bố này đã bị Tổ chức Nghiên cứu Ung thư của Anh bác bỏ.

Bác sĩ AI ngập tràn mạng xã hội, ẩn chứa nguy cơ với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là đối với người cao tuổi (Ảnh: The Guardian).

Các bác sĩ ảo cũng quảng bá những phương pháp chữa bệnh kỳ lạ, trong đó có việc trộn Coca-Cola với hành tây để giảm đau và giới thiệu một sản phẩm chống lão hóa mang tên “Hyalethinap Plus Pro Max”.

Đáng chú ý, một nhân vật giả còn tuyên bố đã khuyên bệnh nhân sử dụng sản phẩm trên trong nhiều năm và cho rằng sản phẩm có thể giải quyết nhiều vấn đề như rụng tóc, da yếu, móng giòn đến đau khớp.

Những nội dung như vậy đang khiến giới y tế đặc biệt lo ngại.

Tiến sĩ Emma Runswick, Phó chủ tịch Hội đồng Hiệp hội Y khoa Anh, cảnh báo các tài khoản AI đang lan truyền thông tin sai lệch về y khoa và quảng bá những phương pháp chữa bệnh được gọi là “thần kỳ”.

Bà cho rằng các nền tảng mạng xã hội như TikTok cần làm nhiều hơn để ngăn chặn những lời khuyên y tế giả mạo nguy hiểm, nếu không chính người dân có thể phải trả giá bằng sức khỏe, thậm chí cả tính mạng.

Dẫu vậy, TikTok đã bác bỏ kết quả nghiên cứu của Hallam, cho rằng những phát hiện từ một công ty tiếp thị có lợi ích thương mại không phản ánh chính xác nền tảng.