An ninh mạng trong kỷ nguyên AI: Khi các cuộc tấn công trở nên tinh vi hơn

Trí tuệ nhân tạo (AI) giúp các cuộc tấn công mạng diễn ra nhanh chóng và tinh vi hơn, buộc người dùng và doanh nghiệp phải thay đổi cách thức bảo vệ dữ liệu.

Ngày nay, một chiến dịch lừa đảo thao túng tâm lý có thể đồng loạt nhắm tới hàng triệu nạn nhân chỉ bằng vài câu lệnh đơn giản. Các cuộc tấn công mạng vào hệ thống hạ tầng cũng diễn ra với tần suất liên tục, thủ đoạn ngày càng tinh vi nhờ sự hỗ trợ của AI, khiến các hàng rào bảo mật truyền thống luôn đứng trước nguy cơ bị phá vỡ bất cứ lúc nào.

Với các công cụ tấn công mạng sử dụng AI, các lớp bảo mật sẽ dễ dàng bị vượt qua hơn. AI được dùng để tự động phân tích mật khẩu, sinh trắc học và dò quét lỗ hổng nhằm lây lan mã độc với tốc độ chóng mặt.

Nguy hiểm hơn là thủ đoạn "đầu độc AI" (AI poisoning), khi tin tặc phá hoại dữ liệu đầu vào khiến AI phát triển sai lệch. Những AI lỗi này chứa đựng nhiều rủi ro khi được ứng dụng vào đời sống, đặc biệt trong các lĩnh vực như xe tự lái, y tế hay an ninh…

Ông Vũ Duy Hiền - Phó Tổng Thư ký, Chánh Văn phòng Hiệp hội An ninh mạng quốc gia đánh giá: "Trong cốt lõi của mọi vấn đề, con người vẫn là yếu tố quan trọng và thiết yếu nhất trong các cuộc tấn công mạng. Con người sẽ điều khiển và quản trị các công cụ đó. Các doanh nghiệp cần phải nâng cao nhận thức về các hình thức tấn công mới của AI. Các chuyên gia cũng cần xác định mình phải làm gì và hành động ra sao ngay từ bây giờ".

Tại Diễn đàn an ninh mạng quốc tế Bsides Hanoi 2026, các chuyên gia nhận định: AI có thể xử lý dữ liệu và tự động hóa các quy trình, nhưng tư duy phản biện, đánh giá bối cảnh và đưa ra quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người.

Rủi ro thực chất không nằm ở bản thân AI, mà nằm ở chính những dữ liệu mà người dùng cung cấp. Do đó, cẩn trọng khi chia sẻ dữ liệu cá nhân và rèn luyện tư duy phản biện chính là tấm lá chắn bảo vệ người dùng.

"AI hiện tại đang được nhúng rất sâu vào từng bối cảnh cụ thể nên cũng đi kèm rất nhiều rủi ro. Bởi lẽ, để AI có thể đi sâu vào các ứng dụng như vậy thì dữ liệu, hay sự cho phép của người dùng cũng phải ngày càng sâu hơn. Hành lang pháp lý đang không theo kịp sự phát triển của AI. Chính vì vậy, nếu người dùng không có nhận thức tốt hoặc các hệ thống công nghệ không có khả năng phòng ngừa kịp thời thì khả năng người dùng bị mất dữ liệu là điều hoàn toàn dễ xảy ra", ông Trương Đức Lượng - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần An ninh mạng Việt Nam nhận định.

TS. Phạm Duy Phúc - Chuyên gia an ninh mạng cho hay: "Tôi rất ủng hộ khung pháp lý của Việt Nam trong việc xây dựng thể chế để đưa dữ liệu về đặt tại Việt Nam, các máy chủ AI cũng phải được đặt tại Việt Nam. AI đó cần phải minh bạch để người dùng và các nhà làm luật có thể hiểu được AI lấy dữ liệu gì, họ thu thập để làm gì, họ xử lý dữ liệu gì trên đó, lưu giữ dữ liệu bao lâu và ở đâu? Đây chính là sự minh bạch để chính phủ cũng như người sử dụng hiểu được dữ liệu của mình được sử dụng vào mục đích gì ngoài mục đích ban đầu của người dùng".

Thực tế, AI cũng là công cụ phòng thủ hiệu quả nhờ tốc độ nhận diện mã độc và chặn đứng các liên kết lừa đảo từ sớm. Thế nhưng, máy móc chỉ hoạt động theo những thuật toán được lập trình sẵn. Việc nó trở thành công cụ bảo vệ hay vũ khí tấn công hoàn toàn phụ thuộc vào mục đích sử dụng và sự kiểm soát của con người.