Liệu có thể huấn luyện AI ưu tiên sự an toàn hơn tốc độ giao hàng?

Khi những cơn mưa gió mùa tháng Bảy làm ngập lụt các con phố ở Mumbai quanh nhà tôi, các nền tảng thương mại nhanh (quick-commerce) đang sử dụng các thuật toán thời tiết tiên tiến để nắm bắt nhu cầu khách hàng tăng vọt. Trong khi các công ty công nghệ tận dụng những cơn bão, thì những người lao động phải lội trong dòng nước ngập đến đầu gối buộc phải lựa chọn giữa sự an toàn và kế sinh nhai của chính mình.

Năm 2026 đánh dấu năm đầu tiên Cục Khí tượng Ấn Độ đưa AI vào dự báo thời tiết, nhưng các nền tảng giao hàng đã nạp dữ liệu liên quan đến thời tiết vào thuật toán của họ từ lâu hơn thế. Chẳng hạn, Zomato dựa vào dữ liệu từ cộng đồng của Weather Union, nền tảng mà họ ra mắt vào năm 2024, và dựa vào các đối tác tài xế ghi nhận điều kiện thực tế theo thời gian thực. "Ngay khi nhận được cảnh báo về các điều kiện không an toàn tại bất kỳ khu vực hoặc cửa hàng nào, chúng tôi lập tức thông báo cho các đối tác giao hàng để đảm bảo an toàn cho họ," một người phát ngôn của Eternal, công ty mẹ của Zomato, chia sẻ với Rest of World.

"Các nền tảng thường đưa ra cảnh báo thời tiết và khuyến nghị an toàn, nhưng quyết định làm việc cuối cùng vẫn nằm ở chính người lao động," Prakriti Dasgupta, giáo sư trợ lý về quản trị nguồn nhân lực tại Đại học Maynooth, Ireland, nói với Rest of World. "Áp lực kinh tế và các cấu trúc khuyến khích thường buộc họ phải tiếp tục làm việc trong những điều kiện có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe, sự an toàn và hạnh phúc của họ."

Người lao động trên khắp thế giới bất chấp các đợt nắng nóng và bão tuyết để bảo vệ thu nhập của mình. Từ tháng 4 đến tháng 7 năm 2026, Good Business Lab đã theo dõi 730 nhân viên giao hàng tại thủ đô của Ấn Độ và các vùng lân cận, phát hiện ra rằng hầu hết họ vẫn làm việc trong thời tiết nắng nóng khắc nghiệt vì thu nhập của họ phụ thuộc vào việc đạt được các mục tiêu hiệu suất.

Các vấn đề biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng và giới hạn chịu đựng của nhân viên giao hàng đang trên đà "va chạm trực diện".

Các vấn đề biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng và giới hạn chịu đựng của nhân viên giao hàng đang trên đà "va chạm trực diện", các nhà nghiên cứu thực hiện một nghiên cứu trong đợt mưa lớn tại Quảng Châu cảnh báo. Một nghiên cứu riêng biệt năm 2024 về một nền tảng giao hàng của Trung Quốc trong đợt nắng nóng cho thấy số lượng đơn hàng tăng lên nhưng thu nhập lại giảm do bị chậm trễ.

Năm 2025, nền tảng giao đồ ăn Glovo đã đề xuất mức thưởng nắng nóng từ 2% đến 8% tại Ý, điều này đã gây ra sự phẫn nộ đáng kể vì khuyến khích tài xế chấp nhận rủi ro và cuối cùng đã bị hủy bỏ. Tại Mỹ, DoorDash thu của khách hàng một khoản "Phí tác động thời tiết" tạm thời, mà theo công ty này, toàn bộ số tiền đó sẽ được chuyển cho người lao động bên cạnh mức lương cơ bản và tiền boa. Nhiều nền tảng không quảng cáo rõ ràng về các khoản thanh toán khi thời tiết xấu, nhưng định giá động (dynamic pricing) cũng mang lại kết quả tương tự.

Nitesh Kumar Das, thư ký tổ chức của Hiệp hội Lao động Gig tại Ấn Độ, nói với Rest of World rằng thời tiết được tính đến trong dự báo nhu cầu và định giá, nhưng không được tính toán đầy đủ vào khối lượng công việc hoặc sự an toàn.

"Trong những trận mưa lớn, các nền tảng áp dụng định giá tăng cường (surge pricing) hoặc 'khuyến khích đi mưa'. Tuy nhiên, sự thông minh đó dường như không chuyển thành việc giảm bớt áp lực giao hàng hay điều chỉnh thời gian dự kiến một cách có ý nghĩa," Das nói, đồng thời cho biết thêm rằng các khu vực bị ngập lụt nghiêm trọng hoặc có cảnh báo thời tiết chính thức nên tự động bị tạm dừng dịch vụ, "giống như cách các hãng hàng không hoãn chuyến bay hoặc chính quyền thành phố dừng vận tải công cộng trong điều kiện nguy hiểm."

"Sự hỗn loạn do gió mùa ở Mumbai là một cửa sổ nhìn vào tương lai công việc ở khắp mọi nơi. Với sự biến động khí hậu ngày càng tăng, các điều kiện khắc nghiệt sẽ sớm trở thành bình thường ở cả châu Âu," Antonio Aloisi, giáo sư luật lao động tại Trường Luật thuộc Đại học IE ở Madrid, nói với Rest of World. "Đây chính là lý do tại sao cuộc thảo luận về quy định không thể bị trì hoãn hoặc phó mặc cho thiện chí của các nền tảng: những hệ thống mà chúng ta thiết kế hiện nay — các ngưỡng, cơ chế bồi thường, cơ chế dừng hoạt động, mô hình thù lao — sẽ quyết định liệu quản lý bằng thuật toán sẽ làm trầm trọng thêm rủi ro khí hậu cho người lao động hay giúp giảm thiểu nó."