Từ Thượng Hải vươn tầm thế giới: WAICA đang định nghĩa lại tiêu chuẩn hội nghị AI với tư duy 'AI-Native'

< img id="wx_img" src="https://www.qbitai.com/wp-content/uploads/imgs/qbitai-logo-1.png" width="400" height="400">

16/07/2026 12:02:31 Nguồn: QbitAI

Từ ngày 18 đến 20 tháng 7 năm 2026, Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới về Học thuật (World Artificial Intelligence Conference - Academic, viết tắt là WAICA) – sự kiện được xây dựng dựa trên nền tảng vững chắc của Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) trong suốt tám năm qua – sẽ chính thức ra mắt. Đây là hội nghị học thuật về trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu do Trung Quốc khởi xướng và hướng tới toàn cầu, đồng thời là một bước trở về với bản chất của học thuật: để khoa học không bị các yếu tố bên ngoài chi phối và để mỗi bài báo chất lượng cao đều nhận được sự đánh giá công bằng.

I. Khoa học không biên giới: "Tuyên ngôn Thượng Hải" của WAICA

Dưới khung lý tưởng về một nền học thuật không biên giới, WAICA đã ra đời. Đây là một nền tảng học thuật công cộng mở do Trung Quốc khởi xướng, hướng tới thế giới, kiên định xây dựng một sân khấu đổi mới cho các học giả AI toàn cầu để trở về với bản chất học thuật. Đúng như ban tổ chức hội nghị đã nhấn mạnh: Khoa học không có biên giới, học thuật nên trở về với bản chất cởi mở, công bằng và tự do, không nên bị bất kỳ yếu tố bên ngoài nào chi phối. Thượng Hải đã chủ động hành động, dựa trên kinh nghiệm phong phú tích lũy qua tám kỳ hội nghị và hệ sinh thái sản xuất - học thuật - nghiên cứu trưởng thành, để thiết lập một sân khấu học thuật quốc tế như vậy, nơi mọi học giả nghiêm túc làm nghiên cứu, bất kể đến từ quốc gia hay tổ chức nào, đều có thể được đối xử công bằng và được lắng nghe một cách nghiêm túc.

Bản thân đội ngũ nhân sự chính là minh chứng tốt nhất cho sự uy tín. Giáo sư Diêu Kỳ Trí (Yao Qizhi), chủ nhân giải thưởng Turing và là Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, đảm nhận vai trò Chủ tịch hội nghị; Chủ tịch Ủy ban Chương trình do Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc Trịnh Khánh Hoa (Zheng Qinghua) và Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc Ngạc Duy Nam (E Weinan) đồng đảm nhiệm. Đội ngũ hàng đầu vừa có uy tín quốc tế vừa có sức ảnh hưởng chuyên môn này đã cung cấp sự bảo đảm vững chắc cho tính thẩm quyền và trình độ học thuật của hội nghị ngay từ đầu. Viện sĩ Tôn Ngưng Huy (Sun Ninghui), Chủ tịch CCF, cũng sẽ tham dự và phát biểu, củng cố thêm sự hợp tác sâu rộng của CCF.

Một bộ dữ liệu đã chứng minh hiệu quả quốc tế hóa bước đầu của WAICA: Hội nghị lần đầu tiên đã nhận được 282 bài nộp hợp lệ, cuối cùng chấp nhận 57 bài, tỷ lệ chấp nhận khoảng 20,21%, nằm trong khung nghiêm ngặt thông thường của các hội nghị quốc tế hàng đầu. Tác giả của các bài báo được chấp nhận đến từ 12 quốc gia và khu vực (bao gồm Hồng Kông, Ma Cao, Đài Loan), trong đó có 8 bài từ nước ngoài. Các đơn vị gửi bài bao gồm những trường đại học danh tiếng quốc tế như Princeton, Cambridge, Imperial College, Nanyang Technological University, cùng các trường đại học hàng đầu trong nước như Thanh Hoa, Bắc Đại, Giao thông Thượng Hải, Phúc Đán, Chiết Giang, Đại học Hồng Kông, Đại học Ma Cao. Việc các trường đại học hàng đầu chủ động gửi bài đã phản ánh đầy đủ sức hấp dẫn quốc tế của hội nghị. Đáng chú ý, trong số 57 bài báo được chấp nhận, có một bài do tác giả chính đến từ Đại học Công nghệ Vũ Hán – điều này phản ánh tính công bằng "chỉ xét chất lượng" của WAICA, không phân biệt xuất thân trường lớp, các trường đại học ở mọi cấp độ đều có cơ hội được chọn. Tất cả các bài báo được chấp nhận đều được Springer Nature xuất bản chính thức và được thu thập bởi năm cơ sở dữ liệu tra cứu uy tín gồm CPCI, Scopus, EI Compendex, Google Scholar và DBLP, hỗ trợ cho các mục đích như xin cấp bằng, đăng ký dự án, đánh giá chức danh và các tình huống xác nhận học thuật khác.

II. AI tái cấu trúc cơ chế đánh giá học thuật: Cuộc cách mạng "nguyên bản" về mô hình bài báo

Nếu cởi mở và công bằng là tinh thần cốt lõi của WAICA, thì đổi mới cơ chế hệ thống chính là năng lực cạnh tranh cốt lõi thực sự của hội nghị.

Việc tái cấu trúc hệ thống đánh giá là bước đột phá mang tính lật đổ nhất của WAICA. Các hội nghị hàng đầu truyền thống sử dụng đánh giá ẩn danh hai chiều, dẫn đến phương sai chất lượng đánh giá lớn và khó loại bỏ định kiến. WAICA tiên phong áp dụng cơ chế đánh giá ba chiều: "AI hỗ trợ sàng lọc sơ bộ + PC (Ủy ban Chương trình) đánh giá công khai + Phán quyết phối hợp đa phương". Ở khâu sàng lọc sơ bộ, hệ thống AI được triển khai cục bộ sẽ kiểm tra tính tuân thủ định dạng, độ tin cậy của dữ liệu và tính nhất quán logic của bài nộp, lọc hiệu quả các bài nộp chất lượng thấp, nhắm mục tiêu chính xác vào vấn đề nhức nhối về gian lận dữ liệu trong giới học thuật hiện nay. Khi bước vào đánh giá chính thức, WAICA áp dụng mô hình đánh giá toàn bộ bởi PC – tất cả công việc đánh giá đều do các thành viên Ủy ban Chương trình thực hiện, khác với mô hình "người nộp bài có nghĩa vụ đánh giá" (nhiều sinh viên tham gia đánh giá, chất lượng không đồng đều) mà các hội nghị hàng đầu khác thường dùng do lượng bài nộp quá lớn, từ đó đảm bảo tính chuyên nghiệp của việc đánh giá từ cơ chế. Đột phá hơn nữa là trong giai đoạn Rebuttal (phản biện) sau khi đánh giá đồng đẳng truyền thống kết thúc, hội nghị mở tất cả các bài báo cho toàn bộ thành viên Ủy ban Chương trình. Bất kỳ thành viên PC nào cũng có thể đưa ra nhận xét về các bài báo mà mình không trực tiếp đánh giá, sử dụng trí tuệ tập thể để bổ sung cho những sai lệch góc nhìn của người đánh giá đơn lẻ, giúp mọi phán quyết về bài báo đều có căn cứ để tra cứu và có nghi vấn để tranh luận.

Mô hình nộp bài và trình bày "AI-native" (AI nguyên bản) đã phá vỡ những ràng buộc về biểu đạt học thuật kéo dài hàng chục năm. WAICA đã phát triển mới hệ thống nộp và đánh giá độc quyền: sau khi tác giả tải lên PDF, hệ thống tự động phân tích thành định dạng kiểu Markdown, hỗ trợ nhúng video, âm thanh, trình diễn tương tác và các nội dung đa phương tiện khác ngay tại vị trí hình ảnh gốc. Thiết kế này phá vỡ hoàn toàn giới hạn hiển thị của định dạng PDF thuần túy ở các hội nghị truyền thống, đặc biệt phù hợp với việc trình bày các kết quả nghiên cứu về AI đa phương thức, trí tuệ hiện thân (Embodied AI) và các hướng tiên phong khác, đây là thiết kế hội nghị học thuật thực sự "sinh ra vì AI".

Mã nguồn mở có thể kiểm chứng và đổi mới mô hình học thuật là hướng đi dài hạn mà WAICA nhắm tới. Hội nghị năm nay đã khuyến khích tác giả đính kèm mã nguồn cùng bài báo và đang đàm phán hợp tác với Alibaba; trong tương lai, hội nghị dự định liên kết với Hugging Face, yêu cầu tác giả tải lên dữ liệu mẫu và mã nguồn có thể chạy được. Trong tương lai, WAICA dự định xây dựng một nền tảng xác thực thuật toán thống nhất, trực tiếp chạy kết quả tái lập thuật toán trong bài báo để ngăn chặn vấn đề gian lận dữ liệu từ gốc. Tầm nhìn xa hơn, hình thức trình bày kết quả "bài báo ngắn + mã nguồn có thể chạy được" đang được khám phá, nhằm mục đích trở về với bản chất đóng góp học thuật, thay đổi quán tính ngành "bài báo dài = đóng góp cao", tạo ra một mô hình xuất bản học thuật AI nguyên bản mới.

III. "Giá trị thực" của bài báo: Thông suốt vòng lặp giá trị từ hội nghị hàng đầu đến công nghiệp

Ngoài tầm ảnh hưởng học thuật, WAICA cũng đã thông suốt các liên kết quan trọng được ngành công nghiệp công nhận. Nhiều doanh nghiệp hàng đầu như Tencent, SenseTime, Xiaohongshu, Lightelligence, MiniMax, Paratera đã đạt được tiêu chuẩn công nhận thống nhất: Tác giả chính là sinh viên của các bài báo được chấp nhận tại WAICA sẽ được hưởng tiêu chuẩn cộng điểm tương đương với các bài báo loại A của CCF trong tuyển dụng khuôn viên trường và tuyển dụng thực tập sinh. Giới học thuật tổ chức hội nghị, giới công nghiệp chi trả, mô hình trao quyền hai chiều này khiến WAICA không chỉ là một hội nghị kéo dài ba ngày, mà còn trở thành cầu nối giá trị kết nối học thuật và công nghiệp.

Để hỗ trợ tài năng trẻ, WAICA đã thể hiện sự chân thành thiết thực: Tất cả các tác giả chính là sinh viên trình bày báo cáo học thuật đều nhận được Student Travel Grant (Hỗ trợ chi phí đi lại cho sinh viên); Tencent sẽ trao giải thưởng nghiên cứu khoa học cho các tác giả đạt giải Bài báo sinh viên xuất sắc nhất và Đề cử bài báo sinh viên xuất sắc nhất; hiện tại dự kiến trong tương lai, các bài báo xuất sắc nhất sẽ trực tiếp lọt vào vòng chung kết của giải thưởng SAIL - vinh dự cao nhất của WAIC; hội nghị cũng liên kết với dự án đặc biệt "Trăm đoàn trăm hạng mục" về khoa học trí tuệ của Thượng Hải, mở ra kênh đăng ký dự án nghiên cứu khoa học cấp tỉnh/bộ cho các tác giả bài báo xuất sắc. Trong quy hoạch dài hạn, giải thưởng tài năng mới tiềm năng nhất, giải thưởng đóng góp mã nguồn mở, giải thưởng ứng dụng thực tiễn... sẽ được trao vào năm sau để kiểm chứng đầy đủ giá trị thực tế của các kết quả nghiên cứu.

IV. Hẹn ước tháng Bảy: Để tư tưởng trẻ và trí tuệ toàn cầu cộng hưởng tại Thượng Hải

Tại Thượng Hải vào tháng Bảy, WAICA cũng sẽ mang đến một ma trận các hoạt động học thuật phong phú. Lễ khởi động vào sáng ngày 18/7 sẽ có bài phát biểu khai mạc của lãnh đạo Hiệp hội Khoa học và Công nghệ Trung Quốc và Hiệp hội Máy tính Trung Quốc (CCF), Viện sĩ Diêu Kỳ Trí sẽ gửi lời nhắn nhủ khích lệ các học giả trẻ; Viện sĩ Lăng Văn (Ling Wen), Viện sĩ Hoàng Điện Trung (Huang Dianzhong) và Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Úc Đào Đại Trình (Tao Dacheng) sẽ có bài phát biểu. Chiều ngày 18/7, phần bình chọn bài báo xuất sắc nhất sẽ chọn ra những bài tốt nhất trong số 57 bài được chấp nhận, với 5-7 chuyên gia trong lĩnh vực chấm điểm trực tiếp để trao giải Bài báo xuất sắc nhất và Bài báo sinh viên xuất sắc nhất. Năm hội thảo chuyên sâu (Workshop) bao gồm các hướng: tính toán vệ tinh thông minh Tianji, tác nhân thông minh đa phương thức, tính toán lượng tử, tương tác không gian trí tuệ hiện thân, và các hướng liên quan đến toán học, do các giáo sư đại học tự đăng ký tổ chức, là vật mang quan trọng của WAICA với tư cách là "vườn ươm học thuật" – các Workshop trưởng thành trong tương lai có thể ươm mầm thành các hội nghị học thuật chuyên ngành độc lập. Sáng ngày 20/7, Hội nghị Tinh anh trẻ với triết lý cốt lõi là "Người tư tưởng đồng hành, người kiến tạo đổi mới cùng sáng tạo, sản xuất-đầu tư-nghiên cứu cùng sinh tồn", mời Viện sĩ Vương Kiến Vũ (Wang Jianyu) chia sẻ chủ đề chính, đồng thời tổ chức chương trình tư tưởng trẻ và tọa đàm bàn tròn, chia sẻ kiến thức phổ thông cho công chúng, thông suốt "dặm cuối" giữa học thuật và công nghiệp.

Từ việc tái cấu trúc cơ chế đánh giá đến đổi mới mô hình học thuật, từ việc thông suốt sự công nhận của ngành công nghiệp đến hỗ trợ tài năng trẻ, những gì WAICA đang viết nên không chỉ là câu chuyện ra đời của một hội nghị học thuật, mà còn là dấu ấn thời đại về việc quyền phát ngôn học thuật AI của Trung Quốc đang chuyển từ theo đuổi sang dẫn dắt. Là một phần quan trọng trong việc xây dựng trung tâm đổi mới khoa học công nghệ quốc tế của Thượng Hải, WAICA đang định nghĩa lại các quy tắc và ranh giới của giao lưu học thuật AI quốc tế với tư thế cởi mở, công bằng và cứng rắn. Và Thượng Hải, thành phố của sự đổi mới này, cũng sẽ nhờ đó mà có khả năng định nghĩa các biên giới học thuật, thực sự đảm nhận trọng trách là nguồn gốc đổi mới toàn cầu.

Đại hội học thuật này không chỉ thuộc về Trung Quốc, mà còn thuộc về thế giới. Trong bối cảnh tự do học thuật toàn cầu đang đối mặt với thách thức ngày nay, WAICA chọn cách đón nhận trí tuệ toàn cầu với tư thế cởi mở hơn – đúng như ban tổ chức đã nhấn mạnh, bất kể bạn đến từ đâu, chỉ cần bạn chuyên tâm nghiên cứu, theo đuổi đổi mới, WAICA đều hoan nghênh sự tham gia và chứng kiến của bạn.

Bài viết này do WAICA cung cấp, QbitAI được ủy quyền đăng tải lại, quan điểm thuộc về tác giả gốc.

Bản quyền thuộc về đơn vị sở hữu, không được phép đăng tải lại và sử dụng dưới bất kỳ hình thức nào khi chưa được ủy quyền, mọi hành vi vi phạm sẽ bị xử lý theo pháp luật.