Nobel Hòa bình Maria Ressa: Nhân loại sẽ mất quyền tự chủ nếu không kiểm soát AI ngay bây giờ

Theo tin từ IT ngày 15 tháng 9, chủ nhân giải Nobel Hòa bình Maria Ressa cho biết, trí tuệ nhân tạo (AI) trước tiên đã lợi dụng mạng xã hội để chiếm đoạt sự chú ý của con người, sau đó khai thác nhu cầu bản năng về sự kết nối gần gũi để can thiệp vào tâm sinh lý của chúng ta; nếu chúng ta không sớm ban hành luật pháp để hạn chế, nhân loại cuối cùng sẽ đánh mất quyền tự chủ lựa chọn.

Theo tìm hiểu của IT, nữ nhà báo mang hai quốc tịch Philippines và Mỹ này đã cùng một đồng nghiệp khác giành giải Nobel Hòa bình vào năm 2021, một phần lý do là nhờ những ghi chép của bà về tầm ảnh hưởng mạnh mẽ của các tập đoàn công nghệ lớn. Hiện tại, bà đang giữ chức đồng chủ tịch Nhóm chuyên gia cấp cao của Liên Hợp Quốc về AI, nhóm có nhiệm vụ đánh giá cách thức AI đang thay đổi cuộc sống của người dân trên toàn thế giới.

Ressa đề xuất rằng người dân bình thường nên chủ động tham gia vào các cuộc thảo luận về quản lý AI, gây áp lực lên giới chính trị để thúc đẩy các chính trị gia ban hành luật pháp liên quan.

"Kêu gọi quản lý AI không phải là vấn đề về tự do ngôn luận, mà là vấn đề về an toàn công cộng." Bà cũng là đồng sáng lập kiêm CEO của tổ chức tin tức Rappler.

"Tôi cho rằng chúng ta đã đi đến điểm mấu chốt: nếu không hành động ngay bây giờ, tình hình sẽ trở nên không thể cứu vãn. Nếu chúng ta không can thiệp lúc này, sự việc cuối cùng sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát của con người." Bà chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn khi đến Oslo để tham dự hội nghị thảo luận về những mối đe dọa đối với nền dân chủ.

Ba làn sóng của trí tuệ nhân tạo

"Trí tuệ nhân tạo không phải là 'trí tuệ' cũng chẳng phải là 'nhân tạo'. Công nghệ này đã tồn tại khoảng 70 năm và đã có ba làn sóng tác động lần lượt đến công chúng," bà nói.

Giai đoạn đầu, các nền tảng mạng xã hội chiếm đoạt sự chú ý của con người, làm rạn nứt sự đồng thuận xã hội, đồng thời khiến các cá nhân rơi vào trạng thái cô lập.

"Làn sóng thứ hai vẫn tiếp tục khai thác nhu cầu tâm lý về sự kết nối gần gũi để xâm nhập vào bản năng sinh lý của chúng ta: đó chính là các loại chatbot." Ressa nói, "Còn làn sóng thứ ba, nó trực tiếp tấn công vào quyền tự quyết của con người, đó là các AI có khả năng hành động tự chủ và phối hợp đa tác nhân. Những cỗ máy được tạo ra từ các mô hình tiên tiến này không còn chỉ bắt chước con người, mà chúng còn thay thế con người thực hiện các hành động."

Một số nhà phê bình, bao gồm cả cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump, phản đối các tiếng nói kêu gọi quản lý AI trong ngành, họ lo ngại rằng nếu áp đặt quy định, Mỹ sẽ tụt hậu so với Trung Quốc trong cuộc đua AI. Ressa bác bỏ lập luận này, gọi đó chỉ là "những lời lẽ khôn khéo".

"Trên thực tế, so với các sản phẩm hướng tới người dùng toàn cầu của Thung lũng Silicon, Trung Quốc đã thiết lập nhiều cơ chế bảo vệ an toàn hơn cho công dân nước họ. Lấy TikTok làm ví dụ, phiên bản dành cho người dùng trong nước tại Trung Quốc đã được thiết lập giới hạn độ tuổi," bà cho biết.

Bà đề xuất nên xây dựng các nền tảng truyền thông do các tổ chức vì lợi ích công cộng vận hành, tách biệt khỏi sự kiểm soát của các tập đoàn công nghệ lớn; giống như cách các thành phố xây dựng công viên hay cơ sở hạ tầng công cộng. Dự án cộng đồng Rappler Communities do Rappler ra mắt vào năm 2023 chính là một minh chứng cho thực tiễn này.

Rappler Communities là một ứng dụng di động được xây dựng trên giao thức Matrix mã nguồn mở, an toàn và phi tập trung. Dựa vào ứng dụng này, ban biên tập Rappler có thể giao tiếp với độc giả, và độc giả cũng có thể thực hiện các "cuộc đối thoại chân thành" với nhau, Ressa giới thiệu.

Rappler đã mời các cơ quan truyền thông bản địa khác tại Philippines tham gia nền tảng này và hiện đang chuẩn bị nhân rộng mô hình này sang các tổ chức tin tức khác ở Đông Nam Á.

"Đây có thể trở thành một không gian kỹ thuật số an toàn cho người dân. Mọi người có thể trò chuyện với nhau, và quan trọng hơn là học cách lắng nghe nhau, để sự vận hành lành mạnh của xã hội dân chủ có thể diễn ra tại đây," bà nói.