ByteDance và canh bạc 600 tỷ USD để thống trị đế chế AI tại Trung Quốc

Công ty mẹ của TikTok hiện đang muốn thống trị lĩnh vực AI tại Trung Quốc.

Vào mùa hè năm 2023, bên trong một nhà kho gạch được cải tạo ở trung tâm Thượng Hải, hàng chục nhân viên của ByteDance đã bắt đầu một nhiệm vụ bí mật.

Dự án khi đó chưa có tên và các kỹ sư chỉ biết rằng họ thuộc bộ phận "đổi mới AI". Nhiệm vụ đầu tiên của họ là xây dựng siêu ứng dụng tiếp theo cho công ty Trung Quốc này: Một chatbot AI dành cho đại chúng, tương tự như ChatGPT của OpenAI.

ByteDance từng một lần phá vỡ sự thống trị của các gã khổng lồ công nghệ toàn cầu bằng ứng dụng video ngắn gây nghiện Douyin, sau này trở thành TikTok tại các thị trường quốc tế.

Đơn vị tại Thượng Hải mất hai tháng để xây dựng một nguyên mẫu chatbot, tận dụng nguồn lực tính toán khổng lồ và kinh nghiệm xây dựng các ứng dụng tiêu dùng. Cuối cùng, nguyên mẫu này trở thành Doubao, có nghĩa là "bánh bao đậu". Hai năm sau, Doubao là ứng dụng AI phổ biến nhất Trung Quốc với 324 triệu người dùng hằng tháng. Doubao phổ biến đến mức với một số người tiêu dùng Trung Quốc, từ "doubao" đã trở thành đồng nghĩa với chính AI.

Nhưng nhà sáng lập ByteDance, ông Zhang Yiming, còn có tham vọng lớn hơn. Bên cạnh việc thiết kế các ứng dụng hướng tới người tiêu dùng, Zhang muốn ByteDance trở thành công ty AI hàng đầu Trung Quốc trên mọi phương diện, từ mô hình tiên tiến, tạo video, hạ tầng đám mây cho tới chip tùy chỉnh – những thành phần trong thứ mà nhà sáng lập Nvidia, Jensen Huang, sau này gọi là "chiếc bánh AI 5 tầng".

Theo đó, trong ba năm qua, ByteDance đã đầu tư vào AI quyết liệt hơn bất kỳ gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc nào khác, xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu và tuyển dụng các nhà nghiên cứu. Công ty tăng cường đầu tư vào mảng đám mây Volcano Engine, đơn vị bán giải pháp AI cho doanh nghiệp, đồng thời củng cố năng lực tạo video bằng mô hình Seedance. ByteDance cũng có tham vọng phát triển chip AI tùy chỉnh.

Sự lạc quan của nhà đầu tư với những tiến bộ AI của Trung Quốc đang ngày càng sâu sắc hơn, đặc biệt sau các mô hình mới nhất của Moonshot AI và thương vụ IPO đình đám của nhà sản xuất chip nhớ CXMT. Giá trị cổ phiếu ByteDance trên thị trường thứ cấp đã tăng lên tới 600 tỷ USD, tăng 50% so với năm ngoái.

Tuy nhiên, các nhà đầu tư và nhà phân tích cho rằng cuộc biến đổi của ByteDance là một canh bạc lớn, trong bối cảnh một số người bắt đầu đặt câu hỏi về khoản tiền khổng lồ đang được đổ vào AI. Cổ phiếu bán dẫn đã lao dốc trong những tuần gần đây vì lo ngại dư cung và tính bền vững của cơn sốt AI.

Tương tự Meta tại Mỹ, ByteDance từ lâu đã tự xem mình là một công ty mạng xã hội với nền tảng hái ra tiền bằng cách bán sự chú ý của người tiêu dùng cho các nhà quảng cáo. Phần lớn trong 186 tỷ USD doanh thu hằng năm của công ty năm ngoái đến từ quảng cáo, ngoài ra còn có một phần nhỏ nhưng đang tăng trưởng đến từ thương mại điện tử.

Những lần đi chệch khỏi mảng kinh doanh cốt lõi trước đây không phải lúc nào cũng thành công, bao gồm các bước đi vào lĩnh vực game và công nghệ giáo dục. Dù vậy, ByteDance hiện đang rót tiền vào hạ tầng AI, phần cứng và phần mềm, đồng thời huy động vốn để mở rộng sang các lĩnh vực mới như chip.

"Theo thời gian, ByteDance sẽ ngày càng ít giống một công ty mạng xã hội mà ngày càng giống một công ty nền tảng AI với năng lực phân phối tới người tiêu dùng ở quy mô khổng lồ", Charlie Dai, nhà phân tích công nghệ tại hãng tư vấn Forrester, nhận định.

Không chỉ có vấn đề chi tiêu vốn. Giống các công ty công nghệ lớn khác hoạt động trong một thị trường cạnh tranh cao như Alibaba, Tencent, Meta và Google, ByteDance gặp khó trong việc giữ chân nhân tài hàng đầu. Công ty cũng phải cân bằng hai ưu tiên song song: Thương mại hóa và nghiên cứu ở tuyến đầu.

"ByteDance hiện gần như đang tiêu từng đồng kiếm được vào AI, vì đó là điều lớn tiếp theo và họ không thể để bị bỏ lại phía sau", một nhà đầu tư sớm của công ty, người đề nghị không nêu tên, cho biết. "Đây là một canh bạc lớn".

KHỞI ĐẦU KHIÊM TỐN

Mười bốn năm trước, ByteDance chỉ gồm khoảng hơn chục nhân viên trong một căn hộ ở Bắc Kinh nhỏ đến mức nếu vươn tay, họ có thể chạm vào nhau.

Ngồi chung bàn ăn với đội ngũ của mình trong phòng khách, Zhang viết những dòng mã đầu tiên, sau này phát triển thành "nước sốt bí mật" tạo nên thành công của ByteDance: Các thuật toán phân tích vi mô hành vi người dùng và dự đoán chính xác sở thích thật sự của họ, khiến họ bị cuốn vào ứng dụng. Zhang chọn đặt trụ sở trong một căn hộ vì các tòa văn phòng ở Bắc Kinh thường tắt hệ thống điều hòa vào ban đêm, thời điểm làm việc hiệu quả nhất của các lập trình viên.

Không lâu trước đó, Zhang đã thuyết phục một nhà đầu tư thiên thần rót 80.000 USD vào startup. Theo một người trực tiếp biết sự việc, buổi pitching kéo dài chưa đến 10 phút, khi vị doanh nhân khi đó 29 tuổi vẽ ý tưởng của mình lên một chiếc khăn ăn. Một trong những sản phẩm thành công đầu tiên của công ty là ứng dụng tổng hợp tin tức Toutiao, nghĩa là "tiêu đề hàng đầu".

Hai năm sau, định giá của ByteDance vượt 500 triệu USD. Năm 2016, công ty ra mắt nền tảng chia sẻ video ngắn Douyin, dựa trên cùng thuật toán gợi ý. Một năm sau, TikTok, phiên bản quốc tế, ra đời.

Sự phổ biến tăng vọt của Douyin và TikTok cho phép ByteDance bước vào thương mại điện tử cùng các dịch vụ internet khác. Công ty trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc có lợi nhuận cao nhất, vượt Alibaba và Tencent vào năm 2023.

Zhang, người trở thành một trong những người giàu nhất Trung Quốc với tài sản vượt 50 tỷ USD, dần chuyển đội ngũ tới những tòa văn phòng sang trọng và rộng rãi hơn. Nhưng sau mỗi lần chuyển trụ sở, ông đều cảnh báo đội ngũ về "căn bệnh doanh nghiệp lớn", tức sự quan liêu và chính trị nội bộ.

"ByteDance đã và vẫn có tinh thần của những người làm việc thực chiến, công việc của bạn phải tự nói lên giá trị của bạn", một nhân viên kỳ cựu chia sẻ.

Sau khi OpenAI ra mắt ChatGPT cuối năm 2022, Zhang quyết định ByteDance cần xây dựng phiên bản chatbot AI tiêu dùng của riêng mình và giao nhiệm vụ cho đơn vị tại Thượng Hải. Đây là trụ cột đầu tiên trong một chiến lược AI dài hạn hơn.

Trong nỗ lực thu hút người dùng, đơn vị này bổ sung chức năng giọng nói để trẻ em và người lớn tuổi không cần gõ chữ vẫn có thể tương tác với chatbot và cảm thấy như đang trò chuyện với một người bạn.

Để tìm giọng nói cho nhân vật đại diện, các kỹ sư Doubao sàng lọc hơn 100 mẫu giọng nam và nữ, rồi tiến hành thử nghiệm trong một tháng. Họ nhận thấy giọng của một phụ nữ trẻ đạt kết quả tốt nhất, từ đó tạo nên hình ảnh cô gái theo phong cách hoạt hình gắn liền với ứng dụng Doubao.

Một người tham gia huấn luyện Doubao cho biết họ chọn giọng nói phù hợp với một nhân vật "dịu dàng và ngọt ngào". "Chúng tôi nhận thấy đàn ông không muốn tương tác với một giọng nói quá uy quyền", người này nói.

Chatbot nhanh chóng được người dùng đón nhận và trở thành ứng dụng dẫn đầu thị trường. "Doubao gần như đã trở thành một từ khác để chỉ AI trong gia đình tôi", Jimmy Zhu, một kỹ sư điện 37 tuổi ở Thượng Hải nói. "Con trai 7 tuổi của tôi gọi Doubao thay vì hỏi chúng tôi mỗi khi cháu có câu hỏi, còn bố mẹ tôi ngoài 70 tuổi dùng Doubao cho gần như mọi thứ, từ lên kế hoạch đi du lịch hay nên làm gì khi thấy không khỏe".

Muốn tận dụng thành công ban đầu này, Zhang – người theo sát các bài báo học thuật và xu hướng mới nhất – quyết định vào đầu năm 2024 rằng ByteDance cần củng cố hoạt động nghiên cứu và cải thiện năng lực huấn luyện mô hình.

Điều này sau đó sẽ giúp cải thiện ứng dụng Doubao, với các mô hình được huấn luyện để thông minh hơn nhưng sử dụng ít tài nguyên tính toán hơn.

Vào thời điểm đó, ByteDance đã có một đội ngũ nghiên cứu AI, nhưng quy mô nhỏ hơn nhiều so với các đối thủ lớn như Alibaba và Baidu, và bị xem là bộ phận ngoại vi trong công ty.

ByteDance lập kế hoạch mua thêm card Nvidia để huấn luyện AI, trong khi Zhang trực tiếp giám sát chiến dịch tuyển dụng nhân tài nghiên cứu hàng đầu.

Quyết tâm của Zhang càng cứng rắn hơn sau khi DeepSeek ra mắt mô hình suy luận mã nguồn mở R1 vào tháng 1/2025, chứng minh rằng sự tập trung tuyệt đối vào nghiên cứu AI có thể tạo ra đột phá rồi chuyển hóa thành sản phẩm.

"DeepSeek vượt Doubao gần như chỉ sau một đêm về số người dùng hoạt động hằng ngày", một cựu nhân viên Doubao nói. "Chúng tôi xây dựng một sản phẩm tuyệt vời với nhiều chức năng và giao diện đẹp. DeepSeek chỉ có một trang web nhàm chán. Điều đó khiến chúng tôi nản lòng và cũng là hồi chuông cảnh tỉnh: Dù sản phẩm trông đẹp đến đâu, mô hình nền tảng mới quyết định nó thực sự thông minh đến mức nào".

ByteDance hành động nhanh chóng, tuyển Wu Yonghui, một nhà khoa học cấp cao từ Google DeepMind, vào tháng 2/2025 để lãnh đạo đội ngũ mô hình nền tảng Seed.

Wu mở rộng đội Seed lên quy mô hiện tại là 2.000 người, một trong những phòng thí nghiệm AI lớn nhất Trung Quốc với một số thành viên ở Singapore và California, nhưng phần lớn vẫn ở Trung Quốc. Đội ngũ này bao gồm các nhà nghiên cứu cốt lõi, kỹ sư hạ tầng, nhóm gán nhãn dữ liệu và biên dịch viên.

"ByteDance đang tuyển dụng quyết liệt không chỉ ở Trung Quốc mà cả tại Thung lũng Silicon", một người gần gũi với đội ngũ ở San Francisco của công ty cho biết.

Khi bộ phận nhân sự của ByteDance nghe tin một kỹ sư cấp cao đang được Alibaba phỏng vấn, họ vội vàng sắp xếp một cuộc gọi giữa người này và Zhang, rồi đưa ra lời mời làm việc ngay ngày hôm sau.

Dù ByteDance có thứ mà người trong công ty gọi là "mật độ nhân tài cao" trong đội Seed, công ty vẫn chứng kiến các nhà nghiên cứu cấp cao rời đi để thành lập startup, gia nhập các phòng thí nghiệm AI tăng trưởng nhanh hoặc chuyển sang Tencent – công ty đã lôi kéo nhân sự của ByteDance trong năm ngoái.

Một cựu thành viên Seed cho biết Tencent đưa ra nhiều trách nhiệm hơn trong một đội ngũ nhỏ hơn, còn ByteDance đã phát triển quá lớn với các chức năng nghiên cứu chồng chéo, khiến việc giành quyền sở hữu dự án trở nên cạnh tranh hơn.

Các công ty công nghệ Mỹ, bao gồm Meta và Google, cũng chứng kiến tình trạng chảy máu nhân tài tương tự sang Anthropic và OpenAI, khi các nhà nghiên cứu và kỹ sư đặt cược rằng họ có thể làm công việc có tác động lớn hơn tại một startup chuyển động nhanh, đồng thời nhận cổ phần.