Trung Quốc ngăn cản Meta thâu tóm startup AI trị giá 2 tỷ USD

Hai người đứng đầu công ty hiện không được phép rời khỏi Trung Quốc kể từ sau một cuộc triệu tập bất ngờ hồi tháng 3.

Manus, cái tên AI Trung Quốc từng khiến cả thế giới công nghệ chú ý đầu năm 2025, vừa thông báo sẽ sớm quay lại hoạt động độc lập sau khi thương vụ Meta mua lại công ty này với giá khoảng 2 tỷ USD bị chính phủ Trung Quốc buộc phải đảo ngược. Đây là một trong những vụ việc kỳ lạ nhất ngành công nghệ năm nay: một công ty được mua rồi lại phải tách ra, và những người bán nó giờ đang tính chuyện mua lại chính mình.

Manus là một "trợ lý AI hành động", khác với chatbot thông thường ở chỗ nó không chỉ trả lời câu hỏi mà còn tự thực hiện công việc: tự lên kế hoạch, tự duyệt web tìm thông tin, tự viết code, tự tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh như một trang web hay bài thuyết trình mà gần như không cần con người can thiệp giữa chừng. Một chi tiết ít người biết: Manus không tự huấn luyện AI của riêng mình mà sử dụng Claude của Anthropic và bản Qwen của Alibaba đã được tinh chỉnh làm bộ não bên dưới, còn công ty đứng sau nó, Butterfly Effect, chỉ tập trung xây dựng lớp điều khiển giúp AI biết cách hành động trong thế giới thực.

Manus ra mắt vào tháng 3/2025 và gây sốt gần như ngay lập tức: danh sách chờ trải nghiệm vượt 2 triệu lượt đăng ký chỉ trong 1 tuần, video giới thiệu đạt 1 triệu lượt xem trong chưa đầy 20 giờ. Trước khi thành công, ByteDance từng đề nghị mua lại công ty với giá 30 triệu USD nhưng người sáng lập Xiao Hong đã từ chối. Sau khi nổi tiếng, nhiều chính quyền địa phương tại Trung Quốc muốn rót vốn đầu tư, nhưng ông cũng từ chối vì lo ngại mối quan hệ quá gần gũi với chính quyền trong nước sẽ gây khó khăn khi công ty muốn mở rộng ra thị trường phương Tây. Để tránh rủi ro đó, Butterfly Effect đã chuyển hẳn trụ sở sang Singapore.

Tháng 4/2025, công ty gọi vốn thành công 75 triệu USD từ quỹ Benchmark của Mỹ, định giá gần 500 triệu USD. Chỉ 8 tháng sau, vào tháng 12/2025, Meta công bố mua lại toàn bộ công ty với giá khoảng 2 tỷ USD, gấp 4 lần định giá trước đó. Nhưng niềm vui không kéo dài. Ngày 27/4/2026, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc chính thức ra lệnh chặn và yêu cầu hủy bỏ thương vụ với lý do an ninh quốc gia.

Thông điệp từ phía Trung Quốc rất rõ ràng: việc một công ty chuyển trụ sở ra nước ngoài không đồng nghĩa với việc nó thoát khỏi quyền kiểm soát của Bắc Kinh nếu công nghệ cốt lõi và đội ngũ kỹ thuật vẫn có gốc gác từ Trung Quốc. Giới phân tích gọi đây là dấu chấm hết cho chiêu "rửa quốc tịch qua Singapore" mà không ít startup Trung Quốc từng áp dụng để dễ gọi vốn từ nhà đầu tư phương Tây và tránh sự giám sát trong nước. Diễn biến còn kịch tính hơn ở chỗ hai nhà sáng lập Xiao Hong và Ji Yichao từng bị triệu tập tới Bắc Kinh hồi tháng 3/2026 và bị cấm xuất cảnh kể từ đó tới nay.

Sau lệnh cấm, Meta buộc phải tháo dỡ dần thương vụ: cắt quyền chia sẻ dữ liệu, chặn nhân sự Manus truy cập hệ thống nội bộ của Meta. Tình huống trở nên trớ trêu khi chính 3 nhà sáng lập của Manus giờ phải tìm cách gọi vốn khoảng 1 tỷ USD để mua lại công ty của mình từ tay Meta, đúng bằng mức định giá mà Meta từng bỏ ra. Trong khi đó, tập đoàn Tencent được cho là đang đàm phán để giành lấy cổ phần chi phối trong công ty.

Ngày 11/8, Manus chính thức thông báo với người dùng rằng công ty sẽ sớm quay lại hoạt động độc lập. Thông báo này kéo theo một hệ quả thực tế: dữ liệu của một số người dùng phát sinh từ ngày 29/12/2025 – thời điểm thương vụ Meta hoàn tất – trở đi sẽ bị xóa trong khoảng ngày 23 và 24/8. Người dùng bị ảnh hưởng có thời hạn tới hết ngày 23/8 để tự sao lưu dữ liệu của mình trước khi bị xóa vĩnh viễn.

Câu chuyện Manus giờ trở thành một bài học kinh điển cho bất kỳ startup nào muốn quốc tế hóa mà vẫn giữ gốc rễ công nghệ ở một quốc gia có quy định chặt chẽ về xuất khẩu công nghệ. Chuyển trụ sở ra nước ngoài có thể giúp dễ gọi vốn hơn, nhưng không nhất thiết giúp thoát khỏi tầm với của chính phủ nơi công nghệ cốt lõi được sinh ra.