Lập luận phản đối AI mã nguồn mở hoàn toàn thiếu cơ sở

Sự ra mắt của Kimi K3 đã mở ra một làn sóng lo âu và những cuộc tranh luận đầy hoang mang. Có một nhóm đông đảo các nhà báo, lãnh đạo doanh nghiệp và chính trị gia đang lập luận rằng AI mã nguồn mở là một mối đe dọa nguy hiểm. Dean Ball từ OpenAI cho biết:

Một kết quả có khả năng xảy ra trong một thế giới thống trị bởi các mô hình mở (open-weight model) là chủ nghĩa cộng sản AI toàn diện... thay vì là một sản phẩm thị trường, AI trở thành một "hàng hóa công cộng".

AI miễn phí cho tất cả mọi người ư? Thật kinh khủng!

Lập luận của các phòng thí nghiệm tiên phong (frontier labs) chống lại AI mã nguồn mở về cơ bản là: Các mô hình mã nguồn mở1 rất nguy hiểm (và không mang tinh thần Mỹ!). Chúng ta nên mở "Chiếc hộp Pandora" của AI, nhưng chỉ với những người gác cổng có trách nhiệm (những người thu phí, tốt nhất là chúng ta!). Chỉ những người dùng đáng tin cậy (những khách hàng mang lại lợi nhuận cao nhất của chúng ta) mới được phép sử dụng nó.

Tôi muốn giải quyết một số lập luận sai lầm chống lại AI mã nguồn mở, nhưng trước hết cần phải đính chính lại cách đặt vấn đề:

Phần mềm mã nguồn mở là nền tảng cho phần mềm thương mại.

Cách đặt vấn đề của Ball đã bỏ qua thực tế rằng phần mềm mã nguồn mở là nền tảng của tất cả các phần mềm độc quyền. Điều này bao gồm cả các mô hình tiên phong (frontier models), vốn dĩ xét cho cùng cũng là các sản phẩm phần mềm.

Phần mềm mã nguồn mở là điều khó hiểu đối với những người bên ngoài ngành công nghiệp phần mềm. Tại sao phải làm việc vất vả để tạo ra một sản phẩm rồi lại cho đi miễn phí?

Một chương trình phần mềm là một chồng các chương trình, với mỗi lớp được xây dựng trên lớp khác. Để xây dựng Uber, bạn cần các framework ngôn ngữ lập trình, phần mềm để gửi và nhận lưu lượng truy cập web, các công cụ phân tích dữ liệu và vô số thành phần khác. Hầu hết những thứ này không phải là yếu tố tạo nên sự khác biệt cho một doanh nghiệp thương mại, vì vậy việc hợp tác ở các thành phần cấp thấp trong chồng công nghệ và cạnh tranh ở các phần cấp cao hơn – nơi thực sự tạo ra sự khác biệt cho sản phẩm – sẽ có lợi hơn cho các tác nhân thương mại.

Các phòng thí nghiệm tiên phong rất muốn các mô hình AI không rơi vào danh mục "quá phổ biến đến mức không còn ý nghĩa gì để cạnh tranh". Liệu điều đó có xảy ra hay không thì vẫn còn phải chờ xem.

Phần mềm mã nguồn mở rất khó để ngăn chặn.

Trên thực tế, lập luận về việc ngăn chặn các mô hình mã nguồn mở hầu như không đi vào trọng tâm. Lịch sử cho thấy rằng việc ngăn chặn phần mềm mã nguồn mở là cực kỳ khó khăn, và việc cố gắng làm như vậy chỉ khiến các công ty trở nên yếu thế hơn trước các đối thủ cạnh tranh quốc tế. Lịch sử ngắn gọn về mã hóa là một ví dụ minh họa:

Ngày nay, PGP là một công cụ phổ biến mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng và hầu hết các lập trình viên đều ít nhất đã quen thuộc với nó. Nhưng khi Phil Zimmermann phát minh ra nó vào năm 1991, chính phủ Hoa Kỳ đã coi mã hóa là công nghệ quân sự. Một cuộc điều tra hình sự đã được mở ra nhắm vào Zimmermann.

Khi Netscape tạo ra SSL, chính phủ Hoa Kỳ chỉ cho phép họ phát hành một phiên bản yếu hơn ra quốc tế. Những biện pháp kiểm soát này đã phản tác dụng: việc sở hữu phiên bản "quốc tế" yếu hơn lại dễ dàng hơn nhiều, vì vậy ngay cả nhiều người Mỹ cũng sử dụng nó.

Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đã không thành công trong việc hạn chế mã hóa như chính phủ mong muốn. SSL, PGP và các công cụ tương tự đã có sẵn trên khắp thế giới, và các biện pháp kiểm soát này lại gây bất lợi cho người Mỹ. Cuối cùng, tòa án đã phán quyết rằng việc phát hành mã nguồn mã hóa là quyền tự do ngôn luận được bảo vệ, và chính phủ Hoa Kỳ đã nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mã hóa.

Việc thu hẹp phạm vi ngăn chặn vào các mô hình "Trung Quốc" sẽ không làm mọi thứ dễ dàng hơn. Chính xác thì điều gì tạo nên một mô hình AI Trung Quốc? Liệu nó có phải là Trung Quốc nếu, như các phòng thí nghiệm tiên phong cáo buộc, nó được chắt lọc (distilled) từ các mô hình của Mỹ? Còn nếu một người Mỹ tinh chỉnh (fine-tune) một mô hình Trung Quốc thì sao? Tốt nhất, việc quản lý AI theo cách này sẽ (tạm thời) làm người Mỹ vướng vào các thủ tục hành chính rườm rà và hạn chế khả năng tiếp cận AI so với phần còn lại của thế giới.

AI mã nguồn mở không chỉ là hiện tượng của Trung Quốc.

Có một giả định được mặc định trong cuộc tranh luận về AI mã nguồn mở rằng các mô hình mã nguồn mở là thứ mà chỉ chính phủ Trung Quốc mới có động lực để phát triển. Trên thực tế, có rất nhiều tác nhân thương mại có đủ động lực để phát triển AI mã nguồn mở:

"Cuộc đua AI" là... chính xác là gì?

Phần lớn sự lo âu xung quanh các mô hình của Trung Quốc tập trung vào việc "thua trong cuộc đua AI". Nhưng mục tiêu của cuộc đua này là gì? Là phát triển mô hình tốt nhất? Bán được nhiều token nhất? Hay là tiêu diệt nhân loại trước?

Nói về một "Cuộc đua AI" cũng không hợp lý hơn việc nói về một "Cuộc đua Internet". Chúng ta không cạnh tranh để trở thành người đầu tiên đưa tên lửa lên mặt trăng, chúng ta đang phản ứng với một công nghệ mới mang tính chuyển đổi. Trong chừng mực có một cuộc đua giữa các quốc gia, đó là cuộc đua để hấp thụ sự chuyển đổi này và phát triển nền kinh tế. Trong khuôn khổ này, các mô hình AI miễn phí là một lợi ích, không phải là một mối đe dọa.

Những lập luận sai lầm khi lo sợ các mô hình AI Trung Quốc.

Trung Quốc đang "bán phá giá AI!"

Scott Galloway đã lập luận rằng AI miễn phí của Trung Quốc là một nỗ lực nhằm loại bỏ các đối thủ cạnh tranh trong dài hạn:

Đây là những gì Trung Quốc đã làm với tấm pin mặt trời, thép, xe điện và pin. Đầu tiên, họ bắt kịp chất lượng của phương Tây, hoặc thậm chí chưa bắt kịp. 89%. Gần bằng. Thực ra, với ô tô thì họ đã bắt kịp rồi, nhưng cứ cho là vậy đi. Sau đó, họ cắt giảm giá xuống còn hai phần ba, rồi họ làm chủ thị trường.

Nhưng ngoại trừ chip, AI không phải là một hàng hóa vật chất. Tấm pin mặt trời và thép đòi hỏi các chuỗi cung ứng vật chất, mà mỗi mắt xích trong đó không thể dễ dàng tồn tại độc lập. Nếu không ai sản xuất tấm pin mặt trời ở quốc gia của bạn, rất khó để xây dựng một doanh nghiệp bán tấm silicon cấp độ năng lượng mặt trời.

Phần mềm không như vậy. Một mô hình mã nguồn mở đến từ Trung Quốc không ngăn cản một doanh nghiệp tinh chỉnh (fine-tuning) thành công ở Mỹ - mà ngược lại là đằng khác!

Họ sẽ lan truyền tuyên truyền!

Không vô lý khi cho rằng các mô hình Trung Quốc sẽ được phát hành với quan điểm ủng hộ Trung Quốc. Nhưng đây không phải là lý do để ngăn chặn chúng. Các mô hình này là mã nguồn mở! Nếu bất kỳ người Mỹ nào có vấn đề với thiên kiến chính trị của các mô hình AI Trung Quốc, họ hoàn toàn có quyền thay đổi và phát hành một phiên bản "được Mỹ hóa". Ít nhất là trong phạm vi nước Mỹ, khó có thể thấy một mô hình bị coi là có thiên kiến ủng hộ Trung Quốc lại có thể đánh bại một mô hình tương tự nhưng có thiên kiến ủng hộ Mỹ.

Họ sẽ thêm các cửa sau (backdoors)!

AI không làm thay đổi thị trường cơ bản đối với các lỗ hổng: các tác nhân có trách nhiệm sẽ vá chúng, còn những kẻ tấn công sẽ khai thác chúng. Việc hạn chế các công cụ đối với những tác nhân có trách nhiệm chỉ phục vụ cho những kẻ tấn công.

Về lý thuyết, một tác nhân xấu có thể nhúng hành vi đối nghịch ẩn vào một mô hình. Nhưng nếu điều này xảy ra, việc tìm ra những lỗ hổng này càng sớm càng tốt sẽ phục vụ lợi ích của các tác nhân có trách nhiệm, và cách tốt nhất để làm điều đó là để bất kỳ ai muốn đều có thể kiểm tra chúng.

AI mã nguồn mở đang đến.

Việc các nhà hoạch định chính sách hay các nhà lãnh đạo doanh nghiệp muốn gì không quan trọng lắm: AI mã nguồn mở quá mạnh mẽ và quá khó để kiểm soát. Nó đang đến, và những nỗ lực dập tắt nó sẽ không mang lại kết quả gì ngoài những tiếng ồn dọc đường.

Chú thích.

Tôi sẽ sử dụng thuật ngữ "mô hình mã nguồn mở" theo nghĩa là "mô hình mở trọng số" (open weights model). ↩

Trích dẫn từ bài báo gần đây của Derek Thompson về AI Trung Quốc. Bài báo này, nhân tiện, cũng có một vài điểm chưa chính xác:

bất cứ ai ở vị trí tiên phong đều có vị thế tốt nhất để thống trị cả các thị trường không tiên phong, vốn chỉ là thị trường tiên phong trừ đi n-tháng, tức là những tháng mà các nhà sản xuất mô hình tiên phong đã tối ưu hóa chi phí phục vụ của họ.

Không rõ tại sao lại như vậy. Việc họ tiếp cận được nguồn vốn khổng lồ ít quan trọng hơn đối với việc phát triển các mô hình nhỏ, và họ thiếu động lực để làm điều đó thay vì thúc đẩy người dùng sử dụng các mô hình đắt tiền hơn của họ.