Ukraine chia sẻ kho dữ liệu chiến trường khổng lồ cho Anh phát triển vũ khí AI

Nền tảng này tận dụng hàng triệu quan sát được thu thập từ hàng ngàn camera và cảm biến dọc theo tiền tuyến của Ukraine. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, một hệ thống được huấn luyện trên dữ liệu này hiện xử lý hơn 100.000 luồng video từ máy bay không người lái (drone) mỗi tháng. Dữ liệu này đến từ cái mà FT gọi là Universal Military Dataset, một bộ sưu tập được dán nhãn thủ công gồm các hình ảnh chiến đấu thực tế từ drone và cảm biến âm thanh, được sử dụng để huấn luyện các mô hình phân loại xe tăng, drone hoặc pháo binh.

Dự án này phát triển từ công việc về AI của quân đội Ukraine, bắt đầu từ năm 2022. Một binh sĩ điều khiển drone của Ukraine thời điểm đó cho biết Ukraine đang huấn luyện các mạng thần kinh (neural networks) trên chính những thước phim drone mà họ đã có. Mục tiêu là tự động phát hiện binh lính và phương tiện của Nga, từ đó đẩy nhanh vòng lặp OODA ("Quan sát, Định hướng, Quyết định, Hành động") của quân đội.

Tại sao dữ liệu chiến đấu được dán nhãn lại là nút thắt thực sự

Cho đến nay, dữ liệu này chỉ được chia sẻ với các công ty trong nước, mang lại cho các nhà sản xuất drone Ukraine lợi thế so với các đối thủ nước ngoài, vốn thường huấn luyện nhận diện hình ảnh trên dữ liệu tổng hợp (synthetic data) và đạt hiệu quả kém hơn trong chiến đấu. "Dữ liệu chiến trường chất lượng cao, được dán nhãn là một trong những hạn chế lớn nhất đối với việc phát triển AI đáng tin cậy cho các hệ thống tự hành," Misha Nestor từ công ty phần mềm drone Swarmer của Ukraine chia sẻ với FT. Ông cho biết Ukraine đã xây dựng được thứ cực kỳ khó sao chép ở bất kỳ nơi nào khác. Hồi tháng 3, Ukraine đã thông báo sẽ chia sẻ dữ liệu chiến đấu này với các đồng minh để huấn luyện AI, nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển các hệ thống tự hành hơn.

Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, thỏa thuận này tập trung vào một bộ dữ liệu được chú thích gồm khoảng năm triệu hình ảnh, với phần lớn tài liệu đến trực tiếp từ hệ thống chiến đấu kỹ thuật số DELTA, vốn kết nối dữ liệu từ drone, vệ tinh và cảm biến thành một bức tranh toàn cảnh chiến trường theo thời gian thực. Các công ty được phê duyệt chỉ có thể huấn luyện và thử nghiệm các mô hình thị giác máy tính (computer vision) của họ bên trong một phòng dữ liệu bảo mật, được xây dựng một phần với Palantir, và AI hoàn thiện sẽ thuộc quyền sở hữu của Ukraine. Một hệ thống phát hiện đã được triển khai thực địa cho thấy khả năng của các mô hình này. Theo Bộ, hệ thống xác định được 70% thiết bị của đối phương xuất hiện trong các luồng video và chỉ cần 2,2 giây cho mỗi mục tiêu.

Quân đội Anh đặc biệt quan tâm đến dữ liệu cảm biến âm thanh giúp xác định drone Nga đang bay tới, theo báo cáo của FT. Nếu được huấn luyện đúng cách, nó có thể chính xác hơn nhiều so với radar. Theo chính phủ Anh, các dự án thí điểm với ba công ty khởi nghiệp của Anh đã được tiến hành: Sintela từ Bristol, Mind Foundry từ Oxford và Skyral từ London. Một công nghệ biến các cáp quang chôn dưới đất thành cảm biến hỗ trợ bởi AI nhằm bảo vệ các căn cứ quân sự và sau đó là sân bay hoặc cơ sở hạ tầng đường sắt. Dự án thứ hai nhằm phát triển chip AI tiêu thụ điện năng thấp cho drone và các hệ thống tự hành. Thỏa thuận này diễn ra sau thông báo của Burnham rằng nhà thầu quốc phòng MBDA có thể công bố thông tin mật về các thành phần của Anh trong tên lửa hành trình SCALP cho các dây chuyền lắp ráp tại Ukraine.

Từ theo dõi mục tiêu đến lựa chọn mục tiêu tự hành

Mục đích cuối cùng của dữ liệu này được thể hiện trong quá trình phát triển khả năng tự hành của drone, chia làm ba giai đoạn: điều hướng tự hành không cần GPS; cái gọi là theo dõi mục tiêu "chặng cuối" (last-mile), nơi con người chọn mục tiêu cụ thể và AI sẽ bám theo; và lựa chọn mục tiêu tự hành, nơi máy móc tự quyết định tấn công vật thể nào.

Hai giai đoạn đầu đã được sử dụng từ lâu trong cuộc chiến tại Ukraine. Vào năm 2024, một chiếc drone FPV của Ukraine bị mất kết nối vô tuyến đã tự tấn công một chiếc xe tăng Nga đã chọn trước, một ví dụ về sự khác biệt quan trọng của "chặng cuối". Auterion đã mô tả công nghệ nền tảng này, kết hợp thị giác máy tính và theo dõi mục tiêu ngay cả khi kết nối bị gây nhiễu, với chip drone Skynode S của họ. Vào tháng 7 năm 2026, Auterion và SkyFall bắt đầu vận chuyển 50.000 chiếc drone SkyFall Shrike FPV được trang bị chip Skynode S của Auterion. Theo chính phủ, các drone đánh chặn của Ukraine hoạt động tự hành khoảng 95% và phần mềm của Swarmer điều phối các đàn drone trong hơn 100 nhiệm vụ thực tế.

Giai đoạn thứ ba hiện đang là tâm điểm trong một báo cáo của New York Times. Vào tháng 7, một chiếc drone Molniya của Nga đã giết chết ba thường dân tại thành phố Zaporizhzhia, trong đó có sinh viên 19 tuổi Tetiana Bubynets. Những người điều khiển đã lập trình cho drone tấn công một trạm xăng, nhưng khi đến gần, phần mềm đã tự chọn mục tiêu cụ thể, có khả năng là các bồn chứa khí propane.

Trong đống đổ nát, một đội pháp y đã tìm thấy một chiếc máy tính mini thương mại, Nvidia Jetson Orin, thiết bị đã đưa ra quyết định nhắm mục tiêu. Kateryna Bondar từ CSIS gọi cuộc tấn công này là trường hợp đầu tiên được ghi nhận mà một chiếc drone Nga với hệ thống AI tự chọn mục tiêu gây ra thương vong cho dân thường.

Tuy nhiên, chip Nvidia không đủ để chứng minh quyết định nhắm mục tiêu tự hành. Theo các nhà điều tra Ukraine, điều quan trọng là sự kết hợp giữa việc drone bị mất kết nối vô tuyến với người điều khiển cùng với mã nguồn và tài liệu huấn luyện được kiểm tra trên máy tính. Đây cũng không phải là cuộc tấn công chết người tự hành đầu tiên trên thế giới, nhưng là trường hợp đầu tiên của Nga được ghi nhận có thương vong dân sự.

Và Ukraine không hề chỉ là nạn nhân của xu hướng này. Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người vừa bị miễn nhiệm, nói với NYT rằng Ukraine đã dành vài tháng để thử nghiệm một hệ thống AI hoàn toàn tự hành tại Crimea, tấn công các kho nhiên liệu và thiết bị quân sự. Không có thương vong dân sự nào xảy ra.

Trước đó, quốc gia này đã dần triển khai các drone hỗ trợ bởi AI bắt đầu từ năm 2023. Các thiết bị này bao gồm từ drone tấn công tự hành Saker Scout được giới thiệu cùng năm, nhằm tự xác định các mục tiêu quân sự và tấn công chúng ở chế độ tự hành, cho đến công nghệ Skynode S của Auterion và các đàn drone hiện được sử dụng thường xuyên. Mãi đến tháng 4 năm 2026, một bản tổng quan về robot mặt đất của Ukraine vẫn cho rằng khả năng tự hành hoàn toàn chưa tồn tại trên chiến trường Ukraine. Những thử nghiệm xuất hiện sau đó hiện đang đặt dấu hỏi cho đánh giá đó.