Tòa án Đức phán quyết AI âm nhạc Suno vi phạm bản quyền, bác bỏ lập luận 'sử dụng hợp lý'

Một tòa án tại Munich đã phán quyết rằng công cụ tạo nhạc AI Suno đã vi phạm bản quyền thông qua cả quá trình huấn luyện lẫn các sản phẩm đầu ra của mình. Tòa án cũng áp dụng luật pháp Hoa Kỳ và bác bỏ lập luận về "sử dụng hợp lý" (fair use) của Suno.

GEMA, tổ chức quản lý quyền âm nhạc của Đức, đã đệ đơn kiện yêu cầu lệnh cấm, công khai thông tin và bồi thường thiệt hại, đồng thời giành chiến thắng trong hầu hết các cáo buộc. Vụ kiện tập trung vào sáu bài hát nổi tiếng, bao gồm "Atemlos durch die Nacht" của Kristina Bach và "Rasputin" của Frank Farian, Fred Jay và George Reyam. Chỉ có các tác phẩm âm nhạc là đối tượng tranh chấp, không bao gồm lời bài hát.

Tòa án khẳng định hiện tượng ghi nhớ là có thật

Tòa án xác định rằng cả sáu bản nhạc đều được chứa đựng một cách có thể tái tạo trong các phiên bản mô hình 3.5 và 4 của Suno. Trong nghiên cứu AI, hiện tượng này được gọi là "ghi nhớ" (memorization): trong quá trình huấn luyện, một mô hình có thể không chỉ học các quy luật chung mà còn lưu trữ cả nội dung cụ thể từ dữ liệu huấn luyện, sau đó có thể được trích xuất ngược lại dưới dạng đầu ra.

Suno lập luận rằng mô hình của họ không lưu trữ các bài hát mà chỉ lưu trữ "các quy luật được học theo toán học và các đặc trưng khái quát hóa". Công ty cho rằng mọi sự tương đồng trong các đầu ra đều là kết quả từ câu lệnh (prompt) của người dùng và các mối tương quan thống kê.

Để thực hiện thử nghiệm, GEMA đã nhập lời bài hát gốc, phong cách âm nhạc và tiêu đề của từng bài hát vào trình tạo của Suno. Họ không đưa ra bất kỳ chỉ dẫn cụ thể nào về giai điệu, hòa âm, nhịp điệu hay phối khí. Tuy nhiên, Suno vẫn tạo ra các kết quả mà tòa án công nhận là chứa đựng những yếu tố gốc từ các bản nhạc nguồn. Xét đến độ phức tạp và thời lượng của các bài hát, tòa án đã loại trừ khả năng trùng hợp ngẫu nhiên.

Suno phải chịu trách nhiệm, không phải người dùng

Tòa án khẳng định rõ ràng Suno phải chịu trách nhiệm về các đầu ra vi phạm, chứ không phải người dùng đã nhập các câu lệnh. Suno từng lập luận rằng hành động chủ động của người dùng đã phá vỡ chuỗi nhân quả giữa mô hình và đầu ra của nó.

Tòa án không đồng tình. Các câu lệnh được đánh giá là "đơn giản và mở", trong khi Suno là đơn vị vận hành các mô hình, lựa chọn bài hát làm dữ liệu huấn luyện, đồng thời chịu trách nhiệm về kiến trúc và hiện tượng ghi nhớ. Điều đó có nghĩa là các mô hình đã "quyết định một cách thực chất" các đầu ra. Tòa án cho biết, việc cung cấp trình tạo nhạc này đã cấu thành một hành vi vi phạm pháp luật. Nếu quan điểm này được giữ nguyên tại phiên phúc thẩm, nó có thể ảnh hưởng đến các dịch vụ âm nhạc AI khác.

Suno cũng viện dẫn ngoại lệ về khai thác văn bản và dữ liệu của Đức, vốn cho phép phân tích nội dung tự động trong một số điều kiện nhất định. Tòa án phán quyết rằng ngoại lệ này không bao gồm hiện tượng ghi nhớ mà họ đã tìm thấy.

"Sử dụng hợp lý" của Hoa Kỳ cũng không bảo vệ được Suno

Theo một quy định đặc biệt dành cho các tổ chức quản lý quyền, tòa án cũng tuyên bố có thẩm quyền đối với các khiếu nại dựa trên các hoạt động huấn luyện diễn ra tại Hoa Kỳ. Tòa án áp dụng luật Hoa Kỳ cho các hành vi đó và kết luận rằng "sử dụng hợp lý" cũng không bảo vệ được Suno.

Tòa án đã vạch ra ranh giới giữa vụ việc này với hai vụ kiện tại Hoa Kỳ là Bartz và Kadrey. Trong cả hai vụ đó, các tòa án Mỹ đã coi việc huấn luyện AI là "sử dụng mang tính chuyển đổi" (transformative use) và do đó thuộc phạm vi sử dụng hợp lý. Theo tòa án Munich, sự khác biệt chính là trong các vụ kiện đó, dữ liệu huấn luyện "không hoặc không đáng kể" được làm cho người dùng có thể truy cập thông qua đầu ra. Với Suno, các câu lệnh đơn giản đã tạo ra kết quả "tương tự đáng kể" với bản gốc. Tòa án nhận thấy tất cả các yếu tố của bài kiểm tra sử dụng hợp lý do Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đặt ra trong phán quyết vụ Warhol đều chống lại Suno. Phán quyết này vẫn chưa phải là cuối cùng.

Những câu hỏi then chốt vẫn chưa có lời giải

Sự phân biệt so với các vụ kiện tại Hoa Kỳ nghe có vẻ bao quát hơn thực tế. Tòa án Munich không nói rằng các mô hình âm nhạc ghi nhớ tác phẩm trong khi mô hình văn bản thì không. Họ chỉ đơn giản lưu ý rằng việc tái tạo đã được chứng minh cụ thể với Suno, trong khi điều đó không xảy ra trong các vụ kiện khác.

Tuy nhiên, nghiên cứu đã xác nhận hiệu ứng tương tự với sách, cho thấy việc ghi nhớ không chỉ giới hạn ở âm nhạc. Việc một tác phẩm có thể dễ dàng được trích xuất từ mô hình AI hay không phụ thuộc vào tần suất xuất hiện của nó trong dữ liệu huấn luyện và mức độ nhắm mục tiêu của câu lệnh. Các tác phẩm phổ biến như "Atemlos durch die Nacht" hay "Rasputin" xuất hiện khắp nơi trên internet, khiến khả năng bị ghi nhớ cao hơn. Các nhà nghiên cứu cũng đã có thể trích xuất các cuốn sách nổi tiếng như Harry Potter từ các mô hình ngôn ngữ với độ tương đồng cao và gần như không thay đổi.

Mô tả của tòa án Munich về các câu lệnh của GEMA là "đơn giản và mở" có vẻ đặc biệt thiếu thuyết phục. GEMA đã nhập toàn bộ lời bài hát, phong cách âm nhạc và tiêu đề. Họ không chỉ định các yếu tố âm nhạc, nhưng danh tính của bài hát mong muốn đã được xác định khá rõ ràng. Một người dùng thông thường tạo nhạc gốc bằng trình tạo AI chắc chắn sẽ không nhập lệnh theo cách đó.

Trong cuộc chiến bản quyền giữa New York Times và OpenAI, đây là điểm tranh cãi trung tâm: liệu các câu lệnh có mục tiêu được thiết kế để tái tạo nội dung được bảo hộ có phản ánh việc sử dụng bình thường của một hệ thống AI hay đại diện cho một trường hợp đặc biệt. Nói một cách đơn giản, đó là lỗi (bug) khi hệ thống tạo ra bản gốc, hay là một tính năng (feature)?

Suno bị cáo buộc đã vượt qua các biện pháp bảo vệ của YouTube

Không ai sử dụng trình tạo nhạc để tái tạo một bài hát đã tồn tại, vì vậy toàn bộ sự tập trung vào tính tương đồng của đầu ra cuối cùng có thể đi vào ngõ cụt. Câu hỏi phù hợp hơn là liệu Suno có được phép sử dụng tài liệu có bản quyền để huấn luyện mà không có sự đồng ý ngay từ đầu hay không.

Các ghi chú của tòa án chứa một chi tiết thú vị về khía cạnh đó. Theo thông cáo báo chí của tòa án, Suno đã sử dụng "kỹ thuật stream-ripping" để trích xuất nhạc từ YouTube và vượt qua "Rolling Cipher" của YouTube, một biện pháp bảo vệ kỹ thuật được thiết kế để ngăn chặn việc tải xuống nội dung âm thanh và video.

Điều đó đặt ra một câu hỏi vượt ra ngoài vụ việc cụ thể này: liệu việc vượt qua các biện pháp bảo vệ kỹ thuật đã cấu thành hành vi vi phạm bản quyền hay chưa, bất kể điều gì xảy ra với dữ liệu sau đó. Cho đến nay, các tòa án Hoa Kỳ đã có lập trường rõ ràng về vấn đề này: sử dụng hợp lý có thể áp dụng cho việc huấn luyện AI, nhưng không áp dụng khi nó dựa trên tài liệu vi phạm bản quyền.

Tin tức AI không cường điệu – Được tuyển chọn bởi con người

Đăng ký THE DECODER để đọc không quảng cáo, nhận bản tin AI hàng tuần, báo cáo độc quyền "AI Radar" sáu lần mỗi năm, quyền truy cập toàn bộ kho lưu trữ và phần bình luận của chúng tôi.

Đăng ký ngay