Vì sao Nhật Bản dần lép vế trước Trung Quốc trong cuộc đua robot hình người?

Nhật Bản từng là quốc gia đi đầu trong lĩnh vực phát triển robot hình người.

Hơn 50 năm trước, vào năm 1973, các nhà nghiên cứu tại Đại học Waseda (Nhật Bản) đã khiến thế giới kinh ngạc khi phát triển thành công robot có khả năng di chuyển bằng hai chân và cầm nắm đồ vật.

Robot hình người có tên gọi WAseda roBOT-1 do các chuyên gia của Đại học Waseda phát triển vào năm 1973 (Ảnh: RLB).

Năm 1984, các nhà nghiên cứu tại Đại học Waseda tiếp tục cho ra mắt mẫu robot hình người có khả năng đọc nhạc và chơi đàn piano.

Đến năm 2000, khi hãng xe Honda ra mắt mẫu robot hình người hoàn chỉnh mang tên ASIMO (viết tắt của Advanced Step in Innovative Mobility - Bước tiến vượt bậc trong lĩnh vực di chuyển sáng tạo), Nhật Bản đã khẳng định vị thế dẫn đầu toàn cầu trong cuộc đua phát triển robot hình người.

Tuy nhiên, Honda đã không sản xuất đại trà robot ASIMO để bán ra thị trường vì chi phí sản xuất mỗi robot có thể lên đến 2 triệu USD. Thay vào đó, Honda cho thuê ASIMO để tham gia các sự kiện với mức giá thuê dài hạn khoảng 20 triệu yên/năm (tương đương 190.000 USD theo tỷ giá thời điểm đó). Giá thuê ngắn hạn khoảng 2 triệu yên/ngày.

Sự ra đời của ASIMO đánh dấu sự vượt trội của Nhật Bản trong lĩnh vực robot hình người vào thập niên 2000 (Video: Honda).

Đến tháng 6/2018, Honda ngừng sản xuất robot ASIMO và đến năm 2022, công ty chính thức kết thúc chương trình phát triển ASIMO để tập trung vào các dự án khác.

Vì sao Nhật Bản bị Trung Quốc vượt mặt trong cuộc đua phát triển robot hình người?

Kể từ khi robot ASIMO xuất hiện cho đến nay, Nhật Bản không còn giữ được vị thế dẫn đầu trong cuộc đua phát triển robot hình người, mà giờ đây vị trí đó đã thuộc về Trung Quốc.

Tại Hội nghị Thượng đỉnh về Robot hình người diễn ra ở Tokyo tháng trước, giới khoa học, công nghệ và truyền thông Nhật Bản đã phải tập trung thảo luận về việc làm thế nào để các công ty Nhật có thể tạo đột phá trên thị trường robot hình người, nơi đang bị thống trị bởi các công ty Trung Quốc.

Tuy nhiên, điều thu hút sự chú ý của các khách mời tại hội nghị là sự xuất hiện của một robot hình người do công ty Unitree Robotics (Trung Quốc) phát triển với các động tác vũ đạo phức tạp. Hai công ty của Nhật Bản cũng đã sử dụng robot của Unitree để trình diễn phần mềm do chính họ phát triển.

Công ty Unitree của Trung Quốc sở hữu đa dạng các mẫu robot hình người với kích cỡ khác nhau (Ảnh: Unitree).

Tại hội nghị, các nhà nghiên cứu Nhật Bản thừa nhận rằng Trung Quốc đang thống trị thị trường robot hình người. Các công ty khởi nghiệp của Trung Quốc như Unitree Robotics đang sản xuất hàng nghìn robot hình người với giá dưới 5.000 USD. Đây là tốc độ sản xuất và mức giá mà không một công ty Nhật Bản hay bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới có thể theo kịp.

“Trước đây, các công ty robot Trung Quốc từng phụ thuộc vào các nhà cung cấp Nhật Bản và nước ngoài về linh kiện như cảm biến, khớp nối… Nhưng hiện nay, những bộ phận đó cũng đã được sản xuất ngay tại Trung Quốc”, một chuyên gia về robot tại Đại học Tokyo bình luận.

Thậm chí theo Ming Hsun Lee, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu công nghiệp của công ty phân tích thị trường BofA Global Research (một đơn vị của Bank of America), việc chế tạo robot hình người ở thời điểm hiện tại gần như không thể thực hiện được nếu thiếu linh kiện từ các công ty Trung Quốc.

“Chi phí linh kiện robot tại Trung Quốc đã giảm quá nhanh, khiến các quốc gia khác không thể cạnh tranh được”, Ming Hsun Lee nhận định.

Không chỉ dẫn đầu về tốc độ và tiết kiệm chi phí lắp ráp, Trung Quốc cũng đang dẫn đầu toàn cầu về tốc độ triển khai robot vào thực tế. Trong năm 2024, hơn 2 triệu robot đã được sử dụng trong các nhà máy tại Trung Quốc và có thêm 300.000 robot mới được lắp đặt, nhiều hơn tổng số robot trên toàn cầu được xuất xưởng trong cùng năm.

Mối quan hệ giữa ngành công nghiệp xe điện và robot hình người tại Trung Quốc.

Theo Ming Hsun Lee, vị thế dẫn đầu của Trung Quốc trong cuộc đua phát triển robot hình người gắn liền với sự trỗi dậy của ngành công nghiệp ô tô điện. Trung Quốc đã trở thành nhà xuất khẩu ô tô điện lớn nhất thế giới nhờ nhiều thập kỷ chính phủ đầu tư vào chiến lược tập trung sản xuất mọi linh kiện trong nước, từ ốc vít đến pin xe.

Hiện nay, nhiều công ty sản xuất linh kiện xe điện cũng đang cung cấp linh kiện cho các nhà máy lắp ráp robot. Nhà máy của các hãng xe điện Trung Quốc như BYD hay Xiaomi cũng đã trở thành những nơi đầu tiên triển khai robot hình người cho các nhiệm vụ như vận chuyển đồ vật.

“Nếu một công ty có thể làm linh kiện ô tô điện, thì công ty đó cũng có thể làm được robot hình người”, Ming Hsun Lee bình luận.

Các công ty Trung Quốc đã có thể sản xuất gần như trọn vẹn mọi linh kiện trên robot hình người (Ảnh: eDaily).

Michael Tam, giám đốc thương hiệu của công ty robot UBTech (trụ sở tại Thâm Quyến), cho biết lợi thế cạnh tranh của các công ty robot Trung Quốc là luôn có sẵn các nhà cung ứng linh kiện ở xung quanh, trong đó không ít linh kiện robot được in 3D với giá rẻ, giúp giảm chi phí sản xuất.

“Công ty của chúng tôi được bao quanh bởi những nhà sản xuất linh kiện robot, trong đó có không ít công ty chuyên sản xuất cả linh kiện xe điện. UBTech có thể lấy được bất kỳ linh kiện robot nào cần thiết chỉ trong vài giờ”, Michael Tam chia sẻ.

“Tôi có thể gửi bản thiết kế linh kiện cho một nhà cung ứng vào 9 giờ sáng và nhận linh kiện in 3D vào buổi trưa. Nếu một nhà cung ứng kín lịch và không thể đáp ứng, tôi chỉ cần gọi cho một đơn vị cung ứng khác”, Tam cho biết thêm.

Michael Tam tiết lộ hơn 90% linh kiện trong robot của UBTech được cung cấp bởi các công ty Trung Quốc. Tuy nhiên, UBTech vẫn đang phải nhập khẩu chip điều khiển trung tâm để trang bị cho robot của mình.

Trung Quốc đang dẫn đầu toàn cầu về tốc độ phát triển robot hình người (Ảnh: TT).

RoboSense, một nhà sản xuất cảm biến LiDAR cho xe điện tự lái có trụ sở tại Thâm Quyến, cũng đã bắt đầu chuyển sang sản xuất robot hình người từ năm 2024.

Theo Dương Tiến Sinh, Phó chủ tịch mảng robot của RoboSense, trước đây công ty phải nhập linh kiện và dây chuyền sản xuất robot từ Nhật Bản, tuy nhiên hiện tại các công ty Trung Quốc đã có thể đáp ứng đầy đủ những nhu cầu này.

Không chỉ chính phủ Trung Quốc có các chính sách hỗ trợ các công ty khởi nghiệp trong lĩnh vực robot, mà tính riêng trong năm 2025, các nhà đầu tư tại quốc gia này cũng đã đổ hơn 5 tỷ USD vào các công ty khởi nghiệp về robot hình người. Chỉ tính riêng trong 5 tháng đầu năm nay, số tiền đầu tư vào lĩnh vực này tại Trung Quốc đã lên đến 6 tỷ USD.

Động thái này cho thấy chính phủ và các nhà đầu tư Trung Quốc đang kỳ vọng vào sự “bùng nổ” của thị trường robot hình người.

Theo đánh giá của hãng nghiên cứu thị trường MarketsandMarkets, ngành công nghiệp robot hình người sẽ phát triển mạnh trong vòng 5 năm tới, đạt giá trị 13,8 tỷ USD, trong đó sẽ có ngày càng nhiều robot hình người tích hợp trí tuệ nhân tạo được ra đời.