Liệu nghề thiết kế có sớm bị AI 'xóa sổ'?

Đã đến lúc nghề thiết kế bị thay thế bởi AI?

“Mình nghĩ ngành nghề bị đào thải đầu tiên vì AI có lẽ là thiết kế. Có thể lứa 9x đến 2000 là thế hệ cuối cùng trong ngành này”.

Đó là nội dung một bài đăng trên Threads thu hút hơn 100 nghìn lượt xem và hàng nghìn lượt tương tác, đang gây ra nhiều tranh cãi gần đây.

Các công cụ AI tạo sinh (generative AI) có thể tạo ra hàng loạt sản phẩm thiết kế như áp phích, phướn, tờ rơi cùng nhiều sản phẩm truyền thông khác với tốc độ nhanh chóng và ngày càng hoàn thiện hơn.

Chính vì thế, một số người cho rằng nghề thiết kế đang đứng trước nguy cơ bị xóa sổ.

Nhưng dưới bài đăng trên, nhiều người đã bày tỏ quan điểm trái chiều.

“Ngày xưa lúc máy ảnh ra đời, họa sĩ cũng gọi đó là kẻ giết hội họa, nhưng cuối cùng thì vẫn tồn tại song song. Mỗi ngành vẫn có giá trị riêng của chính nó”, một người dùng nêu ý kiến.

Đồng thời, hầu hết bình luận đều khẳng định rằng AI chỉ có thể thay thế được các sản phẩm kinh phí thấp, nhu cầu tạm bợ của khách hàng nhỏ.

Ngược lại, ở những mảng cao cấp, những dự án lớn, thiết kế vẫn cần đến con người. Chỉ có con người mới có cảm xúc, mới hiểu được khách hàng, công chúng và thực sự tạo ra sản phẩm truyền thông có giá trị, có tính chân thực.

Trao đổi với phóng viên Dân trí, chuyên gia AI Nguyễn Phong Anh nhận định, nếu hiểu ở nghĩa rộng hơn thì nghề thiết kế là hoạt động chuyên môn nhằm xác định vấn đề, hiểu con người và bối cảnh, sau đó tổ chức các yếu tố hình ảnh, vật liệu, thông tin, chức năng hoặc trải nghiệm thành một giải pháp có thể vận hành trong thực tế.

Thiết kế bao gồm nhiều hơn những gì người ta thường nghĩ khi nhắc đến hai chữ “thiết kế”, nếu nhìn ở góc độ như vậy thì sân chơi cho ngành rộng hơn những gì AI có thể bao quát được.

Vị chuyên gia cho rằng: “Tất nhiên với sự tiến bộ như hiện nay, AI sẽ sớm tiếp quản được nhiều vùng trên sân chơi đó. Nó có thể tạo ra nhiều phương án rẻ hơn và nhanh hơn”.

Trong đó, phân khúc thiết kế đại trà gồm nhóm những người phải thường xuyên làm nhanh, làm nhiều, sửa lại mẫu có sẵn, dễ mô tả sẽ bị tác động mạnh.

Nhưng ở phân khúc cao cấp gồm những người phải tư duy ở tầm chiến lược sản phẩm, đưa ra định hướng, ý niệm thiết kế, quy trình kết hợp đòi hỏi tư duy sâu sắc và khả năng am hiểu các khía cạnh con người sẽ phát triển rất tốt.

Điều quan trọng mà AI thiếu

Chuyên gia Phong Anh khẳng định để tạo ra một thiết kế phù hợp với con người thì cần phải hiểu con người, có sự đồng cảm với những nhu cầu tinh tế.

Một trí tuệ được tạo ra bởi các vi mạch sẽ có những đặc tính khác với trí tuệ sinh học nên khó để đạt được sự đồng cảm ấy.

“Có thể thấy AI hiện tại vẫn còn kém trong việc hiểu nhu cầu thực sự của con người, thứ mà chuyên gia thiết kế sẽ phải cảm nhận bằng sự tinh tế rất khó số hóa”, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, AI cũng chưa thực sự hiểu đầy đủ bối cảnh của một bài toán thiết kế, từ không gian văn hóa, môi trường sống, yếu tố tinh thần cho tới những tương tác phức tạp trong đời thực.

Không ít trường hợp AI còn sáng tạo quá mức, đưa ra những phương án thiếu tính thực tế, bất hợp lý hoặc suy diễn sai yêu cầu.

Theo vị chuyên gia, lợi thế lớn của con người nằm ở tính mục đích. Con người hiểu vì sao mình thiết kế, hiểu người sử dụng cần gì, có đạo đức nghề nghiệp và khả năng đưa ra quyết định dựa trên những giá trị mà AI chưa thể thay thế.

Thậm chí, nhiều người thiết kế có tư duy cởi mở sẽ không xem AI là đối thủ mà coi đây là công cụ giúp họ mở rộng giới hạn sáng tạo, nâng cao hiệu quả công việc.

Với những người làm nghề, lời khuyên của ông Phong Anh là song song với việc học cách làm chủ, thích nghi với công nghệ, người thiết kế giờ đây cần chủ động tích lũy thật nhiều trải nghiệm mà AI không có.

Đó là vuốt ve vài cuốn sách, thăm thêm vài triển lãm, ngắm thêm vài phút nắng chiều chơi đùa trên tán lá, gặp thêm những con người mới, nghe những câu chuyện mới, cố nhớ mùi của một vài loại cây cỏ.

Chính những trải nghiệm ấy mới là nguồn nguyên liệu cho sự sáng tạo, giúp con người tạo ra những giá trị khác biệt mà AI khó sao chép.

AI sau cùng có thể giúp người thiết kế đi nhanh hơn, nhưng việc đi đến đâu vẫn phụ thuộc vào chính con người.

“Nếu Van Gogh được kết nối thần kinh với máy chủ của Midjourney, ông ta sẽ từ chối công nghệ hay biến nó thành công cụ để đưa sức sáng tạo của mình đi xa hơn?”, vị chuyên gia đặt ra một giả định thú vị.