Nhân sự ngành AI và bán dẫn tại Việt Nam được miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm từ 1/7

Từ ngày 1/7, những người làm việc trong các dự án trí tuệ nhân tạo (AI) và chip bán dẫn tại Việt Nam có thể được miễn thuế thu nhập cá nhân trong 5 năm liên tục.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Trong đó, Điều 41 và Điều 42 quy định miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm liên tục cho hai nhóm: nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao và nhân lực công nghệ cao. Thời gian miễn thuế được tính từ tháng phát sinh thu nhập thuộc diện được miễn.

Kỹ sư làm việc tại một công ty phát triển AI - Ảnh: Internet

Điều kiện áp dụng khá cụ thể chứ không miễn thuế tràn lan. Với nhóm công nghiệp công nghệ số, thu nhập được miễn phải đến từ các dự án trong khu công nghệ số tập trung, dự án nghiên cứu và phát triển hoặc sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn, hệ thống trí tuệ nhân tạo, hoặc hoạt động đào tạo nhân lực công nghiệp công nghệ số. Với nhóm công nghệ cao, điều kiện là phải thực hiện nghiên cứu và phát triển công nghệ thuộc Danh mục công nghệ cao ưu tiên hoặc Danh mục công nghệ chiến lược theo Quyết định 23/2026/QĐ-TTg. Trong đó, AI đứng đầu danh sách công nghệ chiến lược, cùng với dữ liệu lớn (big data), điện toán đám mây (cloud computing), IoT, bán dẫn và công nghệ lượng tử.

Cần phân biệt chính sách này với một điều khoản khác trong cùng nghị định. Điều 35 miễn thuế cho thu nhập từ việc thực hiện các nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhưng không giới hạn thời gian 5 năm. Trong khi đó, ưu đãi tại Điều 41 và 42 chỉ áp dụng cho tiền lương, tiền công và có giới hạn thời gian rõ ràng là 5 năm.

Đây không phải là một quyết định thuế đơn lẻ. Nó bắt nguồn từ Nghị quyết 57-NQ/TW do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ngày 22/12/2024, văn kiện xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu" của quốc gia. Nghị quyết này thẳng thắn chỉ ra điểm yếu: nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, Việt Nam "chưa làm chủ được công nghệ chiến lược, công nghệ cốt lõi", đồng thời đặt mục tiêu chi cho nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP. Từ đó, một loạt luật đã ra đời trong năm 2025, bao gồm Luật Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Công nghệ cao, Luật Trí tuệ nhân tạo, và Nghị định 253/2026 chính là công cụ thuế để hiện thực hóa các luật này.

Ông Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Công ty Cổ phần AIZ, nhận định việc miễn thuế 5 năm gửi đi thông điệp rằng Nhà nước coi nhân lực công nghệ, đặc biệt trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, dữ liệu và đổi mới sáng tạo, là lực lượng chiến lược cho tăng trưởng quốc gia.

Việt Nam không phải là quốc gia duy nhất trong khu vực sử dụng chính sách thuế để cạnh tranh thu hút nhân tài công nghệ, nhưng cách tiếp cận có những khác biệt đáng chú ý. Dưới đây là bảng so sánh chính sách thuế thu hút nhân tài công nghệ của các nước châu Á.

Khác biệt lớn nhất nằm ở đối tượng áp dụng. Hàn Quốc và Trung Quốc thiết kế các ưu đãi gần như chỉ để thu hút chuyên gia từ nước ngoài, không áp dụng cho công dân bản địa dù họ có bằng cấp hay kinh nghiệm quốc tế tương đương. Nghị định 253/2026 của Việt Nam không phân biệt quốc tịch, áp dụng chung cho mọi cá nhân đủ điều kiện, tức là vừa nhắm đến mục tiêu giữ chân người trong nước, vừa mời gọi chuyên gia nước ngoài.

Tuy nhiên, văn bản hiện tại chưa nêu rõ tiêu chí xác định thế nào là "nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao", trong khi các nước như Malaysia hay Hàn Quốc đặt ra các điều kiện định lượng cụ thể như mức lương tối thiểu hay bằng cấp. Phần định nghĩa chi tiết nhiều khả năng sẽ nằm trong thông tư hướng dẫn sắp tới, và đây sẽ là yếu tố quyết định việc chính sách có đi vào thực tế một cách trơn tru hay không.

Chính sách tương tự ở Trung Quốc từng bị tạm dừng vào năm 2022 do áp lực ngân sách trong đại dịch, trước khi được khôi phục và gia hạn đến hết năm 2027. Đó là lời nhắc nhở rằng ưu đãi thuế cho nhân tài công nghệ, dù có mục tiêu rõ ràng, vẫn phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách dài hạn của mỗi quốc gia.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, và các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công liên quan sẽ được khấu trừ, quyết toán theo hướng dẫn tại Điều 50 và Điều 51 của nghị định này.