Cục diện mới trong cuộc đua AI toàn cầu: Các mô hình Trung Quốc trỗi dậy mạnh mẽ

Các mô hình AI Trung Quốc đang gia tăng nhanh thị phần sử dụng toàn cầu nhờ chi phí thấp và hiệu suất cao, tạo sức ép mới trong cuộc đua công nghệ với Mỹ.

Các mô hình AI của Trung Quốc đã nhanh chóng thu hút sự chú ý trong năm 2026, với lượng sử dụng token tăng vọt trên các nền tảng dành cho nhà phát triển như OpenRouter và Vercel. Mức giá thấp hơn cùng hiệu suất mạnh mẽ đang thúc đẩy việc áp dụng các mô hình này, đặc biệt là trong lĩnh vực lập trình và những tác vụ tự hành, mặc dù các mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ vẫn thu hút tổng chi tiêu lớn hơn.

Sự thay đổi này đang thu hút sự chú ý của giới chức Mỹ. Các nhà lập pháp đang điều tra việc sử dụng ngày càng nhiều AI Trung Quốc trong bối cảnh lo ngại về cạnh tranh công nghệ, an ninh và tầm ảnh hưởng toàn cầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. AI cũng là một trong những chủ đề trọng tâm trong cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào tuần này.

Các mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ vẫn dẫn đầu ở hầu hết những bài kiểm tra hiệu năng chuẩn, nhưng các công ty Trung Quốc như DeepSeek, Z.ai và Alibaba đã tung ra những mô hình mới với hiệu suất vượt trội trong các tác vụ như lập trình.

Theo dữ liệu sử dụng được chia sẻ với CNBC, việc các doanh nghiệp trên toàn cầu áp dụng các mô hình AI Trung Quốc đã gia tăng đáng kể trong năm 2026.

Các mô hình AI Trung Quốc đã chuyển từ tỷ trọng sử dụng khá khiêm tốn sang chiếm đa số trên hai nền tảng phát triển lớn - vốn đóng vai trò là cổng kết nối để doanh nghiệp tiếp cận mô hình từ nhiều nhà cung cấp khác nhau. Trên OpenRouter, các mô hình này chiếm 57%–67% lượng token được sử dụng trong tuần tính đến ngày 14/9, tăng mạnh so với mức 6%–13% vào tháng 2/2026. Trên Vercel, tỷ trọng này đã tăng lên 55% vào tháng 8/2026, so với mức 11% vào tháng 1/2026.

Dữ liệu của OpenRouter liên quan đến các công ty tại Mỹ, châu Âu và khu vực được nền tảng này định nghĩa là Nam Bán cầu - bao gồm 82 quốc gia trải dài khắp Trung và Nam Mỹ, châu Phi và châu Á. Vercel không công bố chi tiết phân bổ địa lý cho dữ liệu của mình.

Sự quan tâm đang gia tăng tại Washington, nơi hai ủy ban thuộc Hạ viện Mỹ đang tiến hành điều tra tác động của việc ngày càng nhiều doanh nghiệp sử dụng các mô hình AI Trung Quốc.

Mỹ đã nỗ lực duy trì vị thế dẫn đầu về AI bằng cách áp dụng những biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhằm hạn chế các công ty AI Trung Quốc mua những loại chip tiên tiến nhất.

Mỹ lo ngại về việc các công ty này tiếp cận chip Nvidia từ xa thông qua các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, cũng như việc họ đang gia tăng vị thế nhờ kỹ thuật "chưng cất" (distillation) - quy trình trong đó các mô hình mới học hỏi và mô phỏng lại các mô hình cũ đã có tên tuổi và hiệu quả cao. Ông Daniel Remler, nghiên cứu viên cao cấp thuộc chương trình công nghệ và an ninh quốc gia tại Trung tâm An ninh Mỹ Mới (CNAS) – một tổ chức tư vấn chính sách – cho biết AI của Trung Quốc đặt ra "những rủi ro thực sự về kinh tế và an ninh đối với Mỹ".

Trong khi đó, ông Peter Walker, Giám đốc phụ trách mảng thông tin chuyên sâu tại OpenRouter, cho rằng các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc được phát hành trong năm nay "có khả năng hoạt động hiệu quả trong các trường hợp sử dụng tác nhân AI tiên tiến – đặc biệt là trong lĩnh vực lập trình – ở mức độ mà trước đây, vào cuối năm 2025, chưa từng đạt được". Ông nói thêm rằng chúng cũng có hiệu quả chi phí cực kỳ cao so với hầu hết các mô hình từ các phòng thí nghiệm của Mỹ.

Đầu tuần này, cả OpenAI và Anthropic đều công bố các mô hình mới với chi phí thấp hơn. Bà Dianne Penn, Giám đốc quản lý sản phẩm, nghiên cứu và phòng thí nghiệm tại Anthropic, cho hay công ty này đang nỗ lực giúp các mô hình của mình đưa ra câu trả lời "hiệu quả hơn, qua đó sử dụng ít token (đơn vị xử lý dữ liệu) hơn tùy thuộc vào mức độ nỗ lực xử lý được thiết lập".

Ông Harpreet Arora, Giám đốc phụ trách cơ sở hạ tầng tác nhân AI tại Vercel, cho biết giá cả là yếu tố then chốt thúc đẩy việc áp dụng các mô hình của Trung Quốc. Theo ông, các mô hình AI của Trung Quốc đang trở nên đủ năng lực để thực hiện nhiều tác vụ hơn với chi phí thấp hơn nhiều. Một khi mô hình đáp ứng được tiêu chuẩn chất lượng cho công việc, sự chênh lệch về giá sẽ trở thành yếu tố cực kỳ hấp dẫn. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng các doanh nghiệp vẫn muốn sử dụng các mô hình tiên tiến nhất của Mỹ cho một số tác vụ phức tạp hơn.

Trong những tuần gần đây, các doanh nghiệp tại khu vực mà OpenRouter định nghĩa là Nam bán cầu là nhóm người dùng lớn nhất các mô hình AI Trung Quốc trên hệ thống của công ty này.

67% lượng token mà các công ty này sử dụng là dành cho các mô hình của Trung Quốc. Trong khi đó, khoảng một nửa tổng lượng token trên OpenRouter được các công ty tại Mỹ sử dụng.

Theo ông Remler, đặc biệt là Đông Nam Á có thể sẽ chứng kiến sự gia tăng đáng kể trong việc sử dụng các mô hình AI Trung Quốc nhờ vào mối liên kết về kinh tế cũng như cơ sở hạ tầng kỹ thuật số đang ngày càng phát triển. Theo ông, bất cứ nơi nào, từ Lagos, São Paulo cho đến Jakarta, nơi các doanh nhân và chính phủ đang tìm kiếm các mô hình mã nguồn mở với chi phí thấp, họ sẽ ưu tiên xem xét AI của Trung Quốc trước tiên.