Giải mã Momenta: CEO phong cách Elon Musk, nỗi ám ảnh AI và cỗ máy sản xuất hàng loạt

Mỗi khi Tesla FSD (Full Self-Driving) ra mắt phiên bản mới, Cao Xudong, nhà sáng lập công ty xe tự lái Momenta, đều bay sang Mỹ để đích thân trải nghiệm.

“Anh ấy không chỉ đi ngồi thử xe, mà còn tìm cách trò chuyện với bất cứ ai có liên hệ với Tesla.” Những người tiếp xúc với Cao Xudong chia sẻ với 36Kr rằng Musk là cái tên được anh nhắc đến nhiều nhất.

Trong nội bộ, cảm nhận chung của nhiều nhân viên về Cao Xudong chính là một “CEO kiểu Musk”.

Sau mười năm khởi nghiệp, Momenta đã IPO trên sàn chứng khoán Hồng Kông, với giá trị vốn hóa đạt 70 tỷ đô la Hồng Kông ngay trong ngày đầu tiên lên sàn (8/7). Nhà sáng lập Cao Xudong đã dùng hai con số để tóm tắt thành quả giai đoạn này của Momenta với 36Kr: thị phần các mẫu xe được chỉ định (design-win) đạt hơn 50%, và thị phần xe được trang bị công nghệ của hãng khi xuất xưởng đạt hơn 60%.

Nhìn lại ở thời điểm này, nhiều nhân sự đang làm việc hoặc đã rời đi đều đúc kết với 36Kr rằng, cốt lõi và nền tảng vận hành của Momenta gần như đều hướng về Cao Xudong – người cầm lái với tư duy mục tiêu và khả năng ra quyết định sắc bén.

Hiện tại, Momenta đang dẫn đầu đáng kể về thị phần hỗ trợ lái xe xuất xưởng, điều mà giới chuyên môn thường cho rằng có liên quan đến hai yếu tố.

Thứ nhất, trong khi các công ty xe tự lái khác đều đặt cược vào hướng L4, Cao Xudong đã chọn làm thương mại hóa cấp độ L2 trước. Lựa chọn khác biệt này đã giúp Momenta giành được lợi thế tiên phong trong thị trường xe xuất xưởng. Điều gây khó hiểu là trước khi Tesla ra mắt FSD vào năm 2020, con đường mà Cao Xudong chọn trong nhiều năm liền ít nhận được sự ủng hộ từ bên ngoài và gặp khó khăn trong việc gọi vốn. Tại sao anh ấy có thể kiên trì đến cùng?

Thứ hai, giới chuyên môn cho rằng hiệu suất kỹ thuật là một trong những năng lực cạnh tranh cốt lõi nhất của Momenta. Bản cáo bạch IPO của Momenta tại Hồng Kông cho thấy, hãng đã tích lũy được hơn 210 mẫu xe được chỉ định và hơn 1 triệu xe xuất xưởng – trong khi quy mô nhân sự của Momenta đến nay vẫn chỉ khoảng hơn 1.000 người.

Cùng với sự cải tiến về hiệu suất kỹ thuật, Momenta đã đạt được bước nhảy vọt về biên lợi nhuận gộp trong ba năm qua: 17,5%, 49% và 71,6%. Doanh thu cũng tăng gấp đôi mỗi năm, trong khi mức lỗ thu hẹp dần qua từng năm.

Đây cũng là điểm bí ẩn của công ty này trong mắt người ngoài. Nhiều người trong ngành đã bày tỏ sự khó hiểu với 36Kr: “Làm thế nào họ làm được điều đó?”

Tuy nhiên, một số nhân sự Momenta thân cận với Cao Xudong cho biết: “Có khi với 1.000 người, Xudong còn thấy là quá đông.”

Có một năm, sau khi trải nghiệm Tesla FSD và trở về nước, Cao Xudong đã chia sẻ cảm nghĩ trong một cuộc họp nội bộ với các quản lý cấp cao: “Đội ngũ thuật toán và kỹ thuật của Tesla chỉ có hai, ba trăm người, trong khi Momenta có hơn 1.000 người, điều đó cho thấy hiệu suất vẫn chưa đủ, cần phải tăng gấp đôi.”

Đây cũng là lý do tại sao nhân viên Momenta so sánh Musk với Cao Xudong. Musk công khai tự nhận mình là một kỹ sư, coi trọng “nguyên lý đầu tiên” (first principles) làm đến nơi đến chốn; Cao Xudong cũng đặc biệt coi trọng hiệu suất kỹ thuật và khả năng bàn giao. Chính vì vậy, theo tìm hiểu của 36Kr, nội bộ Momenta có một lằn ranh đỏ – không xuất bản bài báo khoa học. “Vì Cao Xudong cho rằng công ty không phải là viện nghiên cứu, mà phải tạo ra giá trị cho khách hàng.”

Nhưng IPO không phải là điểm kết thúc. Sau khi lộ trình sản xuất hàng loạt L2 trở thành sự đồng thuận của ngành, một cuộc chiến khốc liệt đang diễn ra. Các công ty như Huawei, Horizon Robotics, DeepRoute.ai, WeRide, Trunk.tech cũng đang khao khát thị phần hoặc thời điểm IPO; đồng thời, công nghệ AI đang thay đổi mạnh mẽ, các mô hình thế giới (world models), L4 và robot đang trở thành thị trường tranh giành của các đối thủ của Momenta, các hãng xe và những người chơi mới trong lĩnh vực mô hình AI.

Cuộc chiến chưa hồi kết này đầy rẫy sự bất định, và áp lực lại đè nặng lên vai Cao Xudong.

Sự kiên trì của kẻ khác biệt

“Một bánh đà, hai đôi chân” là khẩu hiệu và lựa chọn kỹ thuật dài hạn của Momenta.

Một nhân viên đời đầu chia sẻ với 36Kr rằng khẩu hiệu này đã có từ khi Momenta mới thành lập vào năm 2016, khi cơn sốt xe tự lái vừa mới bắt đầu. Một chân là L4, chân còn lại là sản xuất hàng loạt. Ban đầu, việc sản xuất hàng loạt cái gì vẫn chưa được xác định rõ.

Cùng thời điểm đó, toàn bộ ngành xe tự lái đang lao vào cuộc đua L4.

Các doanh nghiệp như Pony.ai, Trunk.tech, WeRide ngay từ khi thành lập đã xác định rõ ràng đường đua L4.

Các nhà đầu tư cũng ưu ái những câu chuyện vĩ mô về L4. Năm 2018, ngân hàng đầu tư danh tiếng Morgan Stanley từng định giá công ty L4 Waymo ở mức 175 tỷ USD. Các công ty L4 như Pony.ai, TuSimple trong những năm đó thường xuyên gọi được hàng trăm triệu USD mỗi vòng.

Trong khi đó, phía Momenta lại ra mắt dòng sản phẩm hỗ trợ lái xe cấp độ L2+ mang tên Mpilot vào năm 2019 và chính thức tuyên bố chuyển trọng tâm chiến lược sang sản xuất hàng loạt L2.

Quyết định đặt cược vào sản xuất hàng loạt L2 đã từng khiến nội bộ rơi vào trạng thái áp lực cao.

Một người trong ngành thân cận với Momenta và Cao Xudong chia sẻ với 36Kr rằng vào năm 2019, công ty rất khó gọi vốn, và Cao Xudong cũng không tránh khỏi sự chán nản.

“Khi không gọi được vốn, mọi người sẽ nghi ngờ liệu niềm tin của sếp có đúng không. Nhưng bản thân Cao Xudong có một niềm tin rất mạnh mẽ – rằng việc này có thể thành công.”

Từ rất sớm, Cao Xudong đã có tư duy kỹ thuật về vòng lặp dữ liệu khép kín.

Một quản lý cấp cao của Momenta thân cận với Cao Xudong cho biết: “Anh ấy nhìn thấy tính tiên phong và giới hạn của AlexNet, nên từ nền tảng đã tin rằng scaling law (định luật quy mô) chắc chắn tồn tại, dữ liệu càng lớn thì càng mạnh, lặp lại càng nhanh thì càng hội tụ tốt”. Cao Xudong cho biết điều này cũng liên quan đến kinh nghiệm làm việc tại SenseTime và thực tiễn trong ngành công nghiệp trước đây của anh.

Do đó, khi thiết kế lộ trình ban đầu cho Momenta, Cao Xudong đã theo đuổi mục tiêu làm sao để dữ liệu có thể quay trở lại hệ thống nghiên cứu và phát triển, đồng thời hình thành một vòng lặp khép kín liên tục.

“Từ đó mới có lộ trình hai chân L2 và L4, nhưng L2 thời kỳ đầu chưa rõ ràng, không phải là hệ thống hỗ trợ lái xe sản xuất hàng loạt như ngày nay, mà là được đúc kết từ các dự án hậu kiểm (aftermarket) như Tuling, các dự án POC (chứng minh khái niệm) khác nhau.”

Khi được hỏi làm thế nào để kiên trì trên con đường không có sự đồng thuận, Cao Xudong nói với 36Kr rằng đây không phải là niềm tin mù quáng, mà là nội bộ có thể liên tục nhận được phản hồi tích cực từ thực tiễn, dù bên ngoài khó có thể quan sát thấy.

Để thực hiện trọn vẹn triết lý kỹ thuật dựa trên dữ liệu này, khi chọn cộng sự khởi nghiệp, Cao Xudong cũng đặc biệt coi trọng sự đồng thuận. Các thành viên đồng sáng lập của Momenta ngày nay, bao gồm Xia Yan, Sun Huan và những người khác, đều là thực tập sinh của Cao Xudong tại Microsoft Research Asia và SenseTime năm xưa.

Dựa trên triết lý vòng lặp dữ liệu khép kín, Cao Xudong “đã thực hiện ước tính từ nhiều chiều như cảm biến, phân phối dữ liệu, thời gian, các sự kiện ngẫu nhiên... và sau đó phát hiện ra rằng đội xe L4 không thể bao phủ hết các kịch bản đó”.

Cao Xudong cũng từng tính toán một bài toán:

“Lúc đó, một chiếc xe của Waymo có giá hơn 1 triệu USD, họ có thể triển khai bao nhiêu chiếc? Có thể triển khai 1.000 chiếc không?” Cao Xudong nhận định, nếu L4 không thể thương mại hóa thì không thể mở rộng quy mô. Mà khi không có quy mô, lượng dữ liệu của L4 là hữu hạn.

Vì vậy, khi Waymo, Baidu vẫn còn là “con cưng” của thị trường vốn, “Cao Xudong đặc biệt khẳng định rằng lượng dữ liệu của L4 là không đủ,” một người trong cuộc chia sẻ với 36Kr.

Dự án máy tích hợp hậu kiểm “Tuling” cũng bị dừng lại một cách quyết đoán vì không phù hợp với chiến lược vòng lặp dữ liệu khép kín. “Tuling chỉ có thể thu thập dữ liệu cảm biến, nhưng khó lấy được dữ liệu về khung gầm và điều khiển, hơn nữa về lâu dài, quy mô thị trường cũng không đủ để tạo ra hiệu ứng quả cầu tuyết dữ liệu.”

Trước khi dự án bị dừng, một số GM (quản lý kinh doanh) và giám đốc của Momenta đều hy vọng tách dự án Tuling thành một nhánh độc lập. Nhưng đề xuất này cũng bị Cao Xudong phản đối.

“Thực ra có vài đời GM đã rời đi vì không tách được phần kinh doanh này ra.” Theo tìm hiểu của 36Kr, trong đó có Mu Beipeng, tiến sĩ MIT được Cao Xudong mời về nước từ phòng thí nghiệm META Reality.

Theo quan sát của một quản lý tại Momenta: “Cao Xudong khả năng cao cho rằng phần kinh doanh này không mang lại nhiều giá trị cho mảng kinh doanh chính. Sếp rất kiên định trong việc xây dựng năng lực cơ bản nào, làm dữ liệu nào và lựa chọn phương án kỹ thuật nào.”