Lạm dụng AI: Giới trẻ dần mất khả năng viết và giao tiếp tự nhiên

Không có AI là không viết được

“Tôi lạm dụng AI nhiều quá nên bị 'thối não' mất rồi”.

Đó là cách Phương Linh (24 tuổi) tự nhận xét về bản thân sau gần hai năm gần như phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ AI trong công việc lẫn cuộc sống.

Từ email, báo cáo, bài đăng mạng xã hội cho tới những đoạn tin nhắn, lời chúc sinh nhật, Linh đều tìm đến sự trợ giúp của ChatGPT.

“Nhiều lúc chỉ cần viết vài câu cũng phải hỏi AI xem viết thế nào. Dần dần tôi thấy câu cú của bản thân ngày càng lủng củng. Nếu không có AI thì gần như không biết bắt đầu từ đâu”, Linh chia sẻ.

Nhưng điều khiến cô giật mình hơn là một người bạn từng nhận xét cách nhắn tin của cô “có cảm giác giống như được AI viết” dù đó là tin nhắn Linh hoàn toàn tự soạn.

Không chỉ riêng trường hợp của Linh, Thanh Huyền (21 tuổi), nhân viên Content Marketing tại một công ty mỹ phẩm, cho biết ChatGPT luôn là ứng dụng đầu tiên cô mở mỗi khi bắt đầu ngày làm việc.

Ngoài việc hỗ trợ lên ý tưởng hay viết nội dung, Huyền còn có thói quen hỏi AI cách diễn đạt trong những tình huống giao tiếp chốn công sở.

Mỗi khi cần phản hồi email, trao đổi với đồng nghiệp hoặc trả lời cấp trên về một vấn đề quan trọng, cô thường tham khảo gợi ý tin nhắn từ AI.

“Nhiều lúc vì sợ diễn đạt chưa khéo hoặc trả lời chưa đủ ý, tôi sẽ hỏi AI nên viết thế nào. Dùng nhiều đến mức đôi khi tôi sợ mình giao tiếp ngày càng giống máy móc và bản thân không có AI thì không sống được”, Huyền giãi bày.

Nỗi băn khoăn này cũng xuất hiện ở Quỳnh Hoa (24 tuổi), nhân viên chăm sóc khách hàng tại một ngân hàng.

Nếu trước đây Hoa có thể tự soạn nội dung để phản hồi khách, giờ đây mỗi khi gặp yêu cầu hỗ trợ hoặc trả lời khiếu nại, Hoa thường tìm đến AI để tham khảo cách viết.

Hoa cho biết: “Ban đầu tôi chỉ dùng AI trong những trường hợp phức tạp như khi gặp khách khó tính. Nhưng dần dần, ngay cả những nội dung đơn giản tôi cũng có thói quen hỏi AI trước. Điều đó khiến tôi lo rằng khả năng viết của bản thân dần biến mất”.

Những câu chuyện trên đều cho thấy AI đã trở thành “người đồng hành” với nhiều người trẻ trong giao tiếp. Dẫu vậy, đi cùng sự tiện lợi là nỗi lo không biết cách viết như trước đây và dần học theo các từ ngữ của máy móc.

Nói chuyện ngày càng giống AI

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng AI đang tạo ra những thay đổi trong cách con người sử dụng ngôn ngữ mà bản thân chúng ta cũng khó lường trước được.

Điển hình là nghiên cứu của Viện Phát triển Con người Max Planck (Đức) cho thấy khi các mô hình ngôn ngữ lớn ngày càng hiện diện trong học tập, công việc và cuộc sống, con người có xu hướng vô thức tiếp thu cách diễn đạt của chúng.

Sau khi phân tích hơn 740.000 giờ hội thoại từ hơn 360.000 bài thuyết trình trên YouTube và hơn 700.000 tập podcast, các nhà nghiên cứu nhận thấy nhiều từ ngữ vốn được các mô hình AI sử dụng thường xuyên như “nhấn mạnh”, “củng cố”, “đột phá” đang xuất hiện ngày càng nhiều.

Đặc biệt, cách hành văn của nhiều người cũng đang thay đổi. Nghiên cứu của Đại học Nam California (Mỹ) phân tích các bài báo khoa học, tin tức địa phương và nội dung trên mạng xã hội cho thấy sau khi ChatGPT ra mắt, sự đa dạng trong phong cách viết đã giảm mạnh.

Câu văn, cấu trúc diễn đạt và cách lựa chọn từ ngữ của nhiều người có xu hướng trở nên na ná nhau hơn.

Giáo sư Morteza Dehghani, Đại học Nam California, nhận định khi ngày càng quen với ngôn ngữ chuẩn hóa mà AI tạo ra, nhiều người còn vô thức xem đó là hình mẫu của một bài viết hay.

Ngay cả những người không hay dùng AI cũng bắt đầu điều chỉnh cách viết để giống các mô hình ngôn ngữ hơn, với kỳ vọng văn bản sẽ trở nên chuyên nghiệp.

Emily Bender, nhà ngôn ngữ học tại Đại học Washington, khẳng định chính quá trình vật lộn, suy nghĩ để tìm từ ngữ, sắp xếp câu chữ mới là điều giúp con người hình thành tư duy và khả năng biểu đạt.

Nếu mọi công đoạn đều được giao cho AI viết, người dùng không chỉ đánh mất cơ hội rèn luyện kỹ năng viết mà còn dần mất đi tiếng nói riêng của mình, văn phong trở nên máy móc.

Lối thoát để ngôn ngữ không bị “làm phẳng”

Theo TS Nguyễn Gia Hy, giảng viên tại Đại học Swinburne (Australia), nhà sáng lập SkillPixel, việc AI ảnh hưởng tới cách sử dụng từ ngữ của con người là xu hướng khó tránh khỏi, tương tự cách Internet từng tạo ra tiếng lóng, biểu tượng cảm xúc hay những cách giao tiếp mới.

Vấn đề không nằm ở việc sử dụng AI, mà ở việc ai là người đang điều khiển ai.

“Nếu chỉ sao chép nguyên văn nội dung AI tạo ra, người dùng dễ đánh mất dấu ấn cá nhân, kỹ năng viết và vô thức tiếp nhận cách phản hồi của AI”, vị chuyên gia cho hay.

TS Hy khẳng định nếu biết phản biện, chỉnh sửa và bổ sung trải nghiệm của chính mình thì AI vẫn là một công cụ hỗ trợ hiệu quả.

Người dùng cần duy trì vị thế chủ động bằng cách đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin và luôn viết lại kết quả theo giọng văn của bản thân thay vì sao chép y nguyên.

Quan trọng hơn, AI vẫn chưa thể thay thế những yếu tố tạo nên bản sắc của con người như trải nghiệm cá nhân, cảm xúc, trực giác hay những sắc thái ngôn ngữ riêng.

Chuyên gia cho rằng AI sẽ ngày càng trở thành “đồng nghiệp ảo” trong nhiều lĩnh vực. Vì vậy, con người và máy móc chắc chắn sẽ có những điểm giao thoa trong cách giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ.

Tuy nhiên, sự hợp tác hiệu quả chỉ có thể tồn tại khi con người vẫn giữ được khả năng tư duy độc lập.

Đọc sách, tiểu thuyết, giao tiếp trực tiếp, tập viết từng dòng nhật ký, tự viết những gì mình thích và không coi AI là người viết thay sẽ giúp mỗi người duy trì ngôn ngữ của mình.

“AI có thể viết gần như mọi thứ, vì vậy điều tạo nên sự khác biệt của con người là viết bằng trải nghiệm, góc nhìn và tiếng nói cá nhân”, TS Nguyễn Gia Hy nêu quan điểm.