Đừng để AI viết thay bạn: Hãy dùng tư duy thay vì công cụ

Viết lách đòi hỏi tư duy, đừng để AI tư duy thay bạn.

13 tháng 8, 2026AI

Các công cụ như Claude, Codex/ChatGPT và Gemini rất tuyệt vời. Tôi sử dụng chúng cả ngày (cả trong công việc lẫn đời sống cá nhân) để lập trình, nghiên cứu, đào sâu dữ liệu, thu thập thông tin, v.v. Nhưng có một việc tôi không dùng chúng, đó là viết lách, và tôi thực sự khuyên bạn cũng nên làm như vậy.

Đừng bỏ qua bước tư duy!

Viết lách buộc bạn phải suy nghĩ sâu sắc về vấn đề mình đang giải quyết và những gì bạn muốn truyền tải đến người đọc. Đây là lý do tại sao viết lách lại khó, nhưng cũng chính vì thế mà nó là một công cụ hữu ích giúp bạn tư duy. Nếu bạn tạo ra một tài liệu dựa trên vài gạch đầu dòng hoặc bất kỳ nguồn nào khác, bạn đang bỏ qua bước tư duy. Kết quả có vẻ "khá ổn" và bạn có thể sẽ chấp nhận nó sau vài chỉnh sửa nhỏ. Nhưng liệu bạn đã thực sự suy nghĩ sâu sắc về vấn đề đó chưa? Tài liệu đó có thực sự phản ánh những điều quan trọng nhất mà bạn muốn truyền tải không? Có lẽ là không. Nhưng bạn sẽ chẳng bao giờ biết được, vì bạn đã bỏ qua bước tư duy rồi.

Vấn đề không nằm ở chỗ các công cụ AI viết kém (ngược lại là đằng khác), mà là chúng tư duy và đưa ra ý tưởng mới rất tệ. Và đó chính là lúc bạn cần phải vào cuộc!

Nếu bạn lo lắng rằng điều này sẽ làm chậm tiến độ, hãy tự hỏi giá trị gia tăng của bạn là gì nếu bạn chỉ đang ra lệnh cho AI tư duy thay mình. Năng suất trong viết lách không phải là tạo ra nhiều nội dung nhất trong thời gian ngắn nhất, cũng giống như lập trình không phải là viết ra nhiều dòng mã nhất. Nó nằm ở những ý tưởng bạn mang lại và tác động của những ý tưởng đó đối với đội ngũ, công ty hoặc những người xung quanh bạn. Liệu công ty của bạn sẽ được lợi hơn khi có một tài liệu chiến lược dài 60 trang đầy những nội dung sáo rỗng mà không bao giờ đi vào trọng tâm vấn đề, hay một bản chiến lược dài 3 trang được suy nghĩ thấu đáo sẽ tốt hơn?

Vậy là không được dùng AI để hỗ trợ viết tài liệu chút nào sao!?

Vấn đề không phải là giáo điều. Hãy ngăn chặn việc thay thế tư duy của chính bạn bằng "tư duy" của AI, nhưng hãy sử dụng các công cụ ở những nơi chúng thực sự mang lại giá trị.

Sau khi đã hoàn thành phần viết (và tư duy) ban đầu, tôi thực sự có sử dụng AI để cải thiện tài liệu thêm. Tôi thường dùng các câu lệnh như "Hãy đọc tài liệu này, bạn có những câu hỏi nào?", hoặc "đâu là thông điệp quan trọng nhất trong tài liệu này?". Việc này cũng giống như nhờ ai đó đọc soát lỗi trước khi bạn xuất bản vậy. Hãy cố gắng hạn chế việc yêu cầu một tác nhân (agent) tự sửa lỗi hay cải thiện văn bản; chỉ nên đặt câu hỏi cho nó thôi. Dựa trên phản hồi nhận được, bạn sẽ quay lại chế độ tư duy để tìm cách giải quyết phản hồi đó tốt nhất. Giống như cách bạn nhờ đồng nghiệp góp ý cho những gì bạn viết, nhưng bạn sẽ không bao giờ nhờ đồng nghiệp "viết một tài liệu dựa trên 5 gạch đầu dòng này".

Các công cụ AI cũng rất hữu ích trong quá trình chuẩn bị viết. Sàng lọc dữ liệu, cấu trúc dữ liệu, tìm kiếm các mô hình, v.v., đều là những việc có thể được thực hiện nhanh hơn và tốt hơn nhờ sự hỗ trợ của AI. Nó có thể giúp bạn hiểu vấn đề rõ hơn trước khi bắt đầu suy nghĩ về các giải pháp cho vấn đề đó.