Khủng hoảng chip nhớ toàn cầu: Giá linh kiện máy tính tại Việt Nam leo thang, bao giờ hạ nhiệt?

Cơn sốt AI đang tạo ra một cuộc khủng hoảng chip nhớ toàn cầu, và người dùng Việt Nam giờ đã bắt đầu cảm nhận rõ tác động qua giá laptop, RAM, SSD và smartphone tăng mạnh chưa từng có.

Tập đoàn sản xuất chip nhớ hàng đầu thế giới Micron Technology vừa đưa ra lời cảnh báo chính thức tới các nhà đầu tư về tình trạng nguồn cung chip nhớ đang rơi vào trạng thái căng thẳng tột độ và khó có thể hạ nhiệt trong tương lai gần.

Nguyên nhân cốt lõi của cuộc khủng hoảng này xuất phát trực tiếp từ làn sóng xây dựng và mở rộng thần tốc các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu.

Và tại Việt Nam, hệ quả của cuộc khủng hoảng này đã hiện diện rất rõ ràng trên hóa đơn mua sắm của người tiêu dùng trong suốt nửa đầu năm 2026, từ giá laptop, smartphone đến từng thanh RAM, ổ SSD rời.

Trong báo cáo tài chính quý 3 năm tài khóa 2026, Micron thừa nhận nhu cầu thị trường đối với cả hai mặt trận DRAM và NAND đang hoàn toàn bỏ xa năng lực sản xuất của hãng. Giám đốc điều hành của Micron, ông Sanjay Mehrotra, thẳng thắn nhận định rằng tình trạng khan hiếm nguồn cung sẽ tiếp tục duy trì và kéo dài qua cả năm 2027.

Toà nhà Micron tại San Jose, California. Ảnh: Micron

Ông nói: "Ngay cả khi chúng tôi kỳ vọng nguồn cung toàn ngành sẽ dần cải thiện vào năm 2028, hiện tại chúng tôi vẫn chưa thể nhìn thấy thời điểm mà nguồn cung bộ nhớ có thể bắt kịp tốc độ tăng của nhu cầu."

Điều này là hệ quả tất yếu từ nhu cầu thu mua chip nhớ tăng đột biến phục vụ cho các tác vụ AI ở mọi phân khúc, kết hợp với những rào cản mang tính cấu trúc trong dây chuyền sản xuất phần cứng.

Lời khẳng định của Micron cho thấy một sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt trong cách thức vận hành của ngành công nghiệp bán dẫn. Các hệ thống AI hiện đại, đặc biệt là các siêu máy tính dùng để huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn và xử lý các tác vụ suy luận cho hàng triệu người dùng cùng lúc, đòi hỏi băng thông và dung lượng bộ nhớ lớn hơn gấp nhiều lần so với các ứng dụng máy tính truyền thống. Cơn khát linh kiện này ban đầu tập trung ở các trung tâm dữ liệu đám mây khổng lồ, nhưng hiện tại đã bắt đầu lan rộng sang cả hệ thống máy chủ của các doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ.

Trước tình thế đó, Micron đã đưa ra một quyết định tái cơ cấu đầy táo bạo nhưng cũng ảnh hưởng lớn đến người dùng phổ thông. Vào cuối năm 2025, hãng đã tuyên bố rút lui hoàn toàn khỏi thị trường tiêu dùng đại chúng, đồng thời khai tử dòng sản phẩm ổ cứng SSD và kit RAM mang thương hiệu Crucial vốn vô cùng quen thuộc với giới ráp PC. Nước đi này cho phép Micron dồn toàn bộ nguồn lực và sản lượng chip nhớ để phục vụ nhóm khách hàng doanh nghiệp và trung tâm dữ liệu AI, những đối tượng luôn thu mua linh kiện với số lượng khổng lồ và sẵn sàng chi đậm cho các dòng phần cứng cao cấp nhất.

Bài toán mở rộng nguồn cung không có lời giải ngắn hạn

Việc tăng sản lượng để giải cứu thị trường ở thời điểm này là một nhiệm vụ gần như bất khả thi. Để xây dựng mới hoặc nâng cấp một nhà máy sản xuất chip nhớ phải tiêu tốn ròng rã nhiều năm trời cùng những khoản vốn đầu tư khổng lồ lên đến hàng tỷ USD. Chưa kể, việc chuyển dịch sang các tiến trình sản xuất thế hệ mới ngày càng trở nên phức tạp về mặt kỹ thuật. Do đó, dù Micron và các đối thủ có đổ bao nhiêu tiền vào việc mở rộng nhà xưởng, tốc độ ra lò của sản phẩm vẫn bị tụt lại một khoảng cách rất xa so với biểu đồ tăng trưởng của nhu cầu AI.

Hệ quả của sự mất cân bằng cung cầu này đã hiển thị rõ lên hoá đơn của người dùng trong suốt thời gian qua. Giá của các thanh RAM hệ thống, bộ nhớ đồ họa cho card màn hình và ổ cứng SSD liên tục thiết lập những cột mốc giá mới, do các nhà sản xuất thiết bị tiêu dùng phải nhảy vào cuộc chiến đấu thầu, tranh giành từng tấm wafer chip nhớ với các ông lớn sở hữu trung tâm dữ liệu AI.

Snapshot từ hệ thống Phong Vũ cho thấy mặt bằng giá RAM DDR5 tại Việt Nam đã thay đổi mạnh chỉ sau hơn hai năm.

Trong khi các kit RAM 32GB từng phổ biến ở mức 2-4 triệu đồng vào năm 2024, nhiều sản phẩm tương đương hiện đã leo lên ngưỡng 12-15 triệu đồng, cao gấp 4-5 lần. Thương hiệu Crucial cũng biến mất khỏi danh mục sản phẩm sau quyết định rút lui khỏi thị trường tiêu dùng của Micron.

Tại thị trường Mỹ, Windows Central thậm chí ghi nhận có những kit RAM DDR5 tăng gần 500% chỉ trong vài năm, cho thấy đây thật sự là một cơn sốt giá mang tính toàn cầu.

Đến cả "ông lớn" như Apple cũng không thể đứng ngoài vòng xoáy

Sức ép khổng lồ từ thượng nguồn đang tạo ra hiệu ứng domino tiêu cực chạy dọc chuỗi cung ứng, và không một ai có thể hoàn toàn miễn nhiễm. Ngay cả một đế chế nghìn tỷ đô có tiềm lực tài chính và khả năng đàm phán chuỗi cung ứng hàng đầu thế giới như Apple cũng đã bắt đầu thấm đòn. Trước sức ép chi phí linh kiện đầu vào leo thang không điểm dừng, "Táo khuyết" mới đây cũng đã buộc phải điều chỉnh tăng giá bán đối với các dòng sản phẩm phần cứng thế hệ mới của mình để bảo vệ biên lợi nhuận.

Việc một gã khổng lồ vốn nổi tiếng với khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng như Apple cũng buộc phải nâng giá là tín hiệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng lần này.

Khi những chuỗi cung ứng ưu tiên nhất cũng không còn đủ sức hấp thụ mức chênh lệch chi phí, các nhà sản xuất nhỏ hơn sẽ càng rơi vào thế chân tường.

Trong nhiều trường hợp, mức giá niêm yết thực tế của các thiết bị khi ra mắt đã vượt xa những dự đoán lạc quan ban đầu của giới phân tích. Nhiều hệ thống phần cứng vốn được kỳ vọng sẽ tiếp cận thị trường ở phân khúc giá bình dân rốt cuộc lại phải lên kệ với mức giá đắt đỏ, biến chip nhớ trở thành một trong những biến số khó lường nhất cấu thành nên giá trị sản phẩm.

Người dùng Việt chịu ảnh hưởng

Nếu nhìn ở tầm vĩ mô toàn cầu, cơn khát chip nhớ của AI có thể vẫn còn là một câu chuyện trừu tượng với nhiều người. Nhưng tại Việt Nam, hóa đơn mua sắm đã phản ánh rất rõ ràng mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng này.

Theo ghi nhận từ hệ thống Thế Giới Di Động, giá RAM máy tính đã tăng gần gấp đôi trong khi SSD tăng gần 50%, kéo theo nhiều mẫu laptop bị điều chỉnh giá bán. Một số hệ thống bán lẻ khác cũng cho biết PC lắp ráp và laptop đã bắt đầu tăng từ 10–30% tùy phân khúc khi chi phí bộ nhớ leo thang.

Theo các hệ thống bán lẻ trong nước, việc các hãng bộ nhớ toàn cầu chuyển trọng tâm sang chip AI và máy chủ đang khiến nguồn cung RAM, SSD tiêu chuẩn cho laptop thương mại ngày càng căng thẳng.

Cú sốc lớn nhất với người tiêu dùng Việt diễn ra vào tối 25/6/2026, khi Apple đồng loạt tăng giá tới 14 dòng sản phẩm - từ iPad, MacBook đến Mac mini và Mac Studio - với mức tăng trung bình khoảng 20%, có model đắt thêm tới hàng chục triệu đồng.

Đây được xem là đợt điều chỉnh giá đồng loạt lớn nhất trong lịch sử của hãng, và theo các hệ thống bán lẻ lớn tại Việt Nam như Thế Giới Di Động, CellphoneS, FPT Shop, việc niêm yết giá mới cũng đã được áp dụng trong nước. Đáng chú ý, Apple vốn là hãng tăng giá muộn nhất trong nhóm các nhà sản xuất máy tính lớn - trước đó ASUS, Dell, HP và Lenovo đều đã điều chỉnh giá từ cuối năm 2025.

MacBook Neo từng được xem là "món hời", nhưng giờ đã có giá gần 20 triệu. Ảnh chụp màn hình website Apple

Ở phân khúc laptop, mặt bằng giá của nhiều mẫu máy cao cấp đã tăng đáng kể chỉ sau chưa đầy hai năm. Những cấu hình từng phổ biến quanh ngưỡng 60–80 triệu đồng vào cuối năm 2024 và đầu 2025 hiện đã tiến sát hoặc vượt mốc 100 triệu đồng khi chi phí RAM và bộ nhớ lưu trữ leo thang.

Với smartphone, nhiều tổ chức nghiên cứu thị trường cũng dự báo giá bán trung bình toàn cầu sẽ tiếp tục tăng mạnh trong năm 2026 do ảnh hưởng từ cuộc khủng hoảng chip nhớ. IDC thậm chí cho rằng giá smartphone trung bình có thể tăng lên mức kỷ lục mới khi các hãng buộc phải chuyển chi phí linh kiện sang người tiêu dùng.

Tại Việt Nam, nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất không phải là máy cao cấp mà là phân khúc tầm trung từ 4-10 triệu đồng và các model dùng cấu hình RAM/ROM cao như 8GB/256GB hay 12GB/512GB, với mặt bằng giá đã tăng khoảng 15-20%. Ở phân khúc flagship, nhiều hãng cũng bắt đầu nâng giá mạnh trong năm 2026.

Người dùng Việt Nam đang phải chi trả nhiều hơn để mua thiết bị so với trước đây.

Phần lớn linh kiện và thiết bị bán tại Việt Nam đều là hàng nhập khẩu, nên ngoài áp lực giá chip nhớ toàn cầu, người tiêu dùng trong nước còn phải gánh thêm các lớp chi phí cộng dồn như biến động tỷ giá, giá cước logistics quốc tế tăng và chi phí lãi vay nhập hàng cao hơn. Đây là lý do vì sao biên độ tăng giá tại Việt Nam ở một số sản phẩm thậm chí cao hơn so với thị trường Trung Quốc cùng dòng máy.

Bên cạnh đó, DDR4 vẫn đang là chuẩn bộ nhớ phổ biến trong rất nhiều hệ thống PC và laptop tại Việt Nam, đặc biệt ở phân khúc phổ thông và tầm trung. Tuy nhiên, đây cũng chính là dòng đang bị các hãng lớn như Samsung, SK Hynix và Micron cắt giảm sản lượng để chuyển sang DDR5 và HBM phục vụ AI, khiến DDR4 trở nên khan hiếm và đắt đỏ bất thường.

Vậy người dùng Việt phải chờ đến khi nào để mua được giá ổn định?