Những cộng đồng công nghệ toàn cầu đang nỗ lực 'nhân văn hóa' cơn sốt AI

Vào một buổi chiều cuối tuần gần đây tại San Francisco, khoảng 20 người ngồi thành một vòng tròn lỏng lẻo trong một văn phòng trống. Trong đó có một học sinh trung học, một vài sinh viên đại học và nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, một số nhà sáng lập startup và một nhà khoa học thần kinh. Tại thành phố đang là tâm điểm của cơn sốt trí tuệ nhân tạo, họ không gặp nhau để tham gia một cuộc thi hackathon hay thuyết trình gọi vốn, mà để trò chuyện về những thách thức trong việc thu thập dữ liệu khoa học thần kinh và nhu cầu về nghiên cứu chia sẻ.

Buổi tụ họp kéo dài hơn hai giờ đồng hồ này là một AI Salon. Được thành lập tại San Francisco vào năm 2023 nhằm mục đích thảo luận về ý nghĩa và tác động của AI, tổ chức phi lợi nhuận này cũng có các chi nhánh tại Bengaluru và Lagos do các tình nguyện viên điều hành. Các buổi gặp mặt, giới hạn khoảng 20 người, đã thảo luận về nhiều chủ đề bao gồm AI với khí hậu, không gian, giáo dục, ý thức, nghệ thuật và sự thân mật. Sharat Satyanarayana, người đứng đầu AI Salon tại Bengaluru, chia sẻ với Rest of World rằng mục tiêu là cung cấp một không gian an toàn cho những góc nhìn khác biệt.

“Có quá nhiều thứ đang diễn ra trong lĩnh vực AI, điều đó thật choáng ngợp và ai cũng cảm thấy mình không thể theo kịp,” Satyanarayana, một nhà sáng lập startup, người đã tổ chức phiên họp AI Salon gần đây tại San Francisco trong một chuyến công tác, cho biết. “Ý tưởng ở đây là tập hợp những người từ cả trong và ngoài lĩnh vực AI để có những góc nhìn sâu sắc hơn về các cuộc thảo luận rộng lớn hơn xoay quanh AI.”

Giải quyết khoảng cách tri thức

“Chúng tôi muốn khuyến khích tính siêu địa phương, xây dựng những cộng đồng mang tính địa phương nhất xung quanh AI.” — Catherine McMillan, giám đốc vận hành của AI Collective.

Khi việc áp dụng AI ngày càng tăng trên toàn thế giới, những lo ngại về tác động đối với việc làm và các hệ lụy khác cũng đang gia tăng. Với việc các chính phủ chậm trễ trong hành động và một số ít công ty Mỹ đang thống trị các cuộc thảo luận, những người dùng AI như Satyanarayana đang kết nối với những người khác để tìm kiếm sự đảm bảo và lời khuyên. Các nhóm như AI Salon và AI Collective, vốn bắt đầu từ Thung lũng Silicon, hiện đã vươn ra toàn cầu và thu hút ngày càng nhiều người tham gia.

AI Collective, một tổ chức phi lợi nhuận, được thành lập tại Thung lũng Silicon vào năm 2023, ngay sau khi ChatGPT ra mắt. Tổ chức này có hơn 200.000 thành viên và khoảng 200 chi nhánh tại 50 quốc gia. Với bản tin định kỳ cùng các sự kiện trực tiếp và trực tuyến, mục tiêu của tổ chức là “dân chủ hóa, xây dựng niềm tin và điều phối cách xã hội định hướng sự tăng tốc nhanh chóng của tiến bộ công nghệ,” theo tuyên bố sứ mệnh của họ. Ngoài một đội ngũ nòng cốt gồm khoảng một chục nhân viên được trả lương, những người còn lại đều là tình nguyện viên. Giám đốc vận hành Catherine McMillan chia sẻ với Rest of World rằng mặc dù hầu hết thành viên hiện đang ở Mỹ, mục tiêu là để đa số thành viên nằm ngoài nước Mỹ.

“Chúng tôi muốn khuyến khích tính siêu địa phương, xây dựng những cộng đồng mang tính địa phương nhất xung quanh AI,” McMillan, một cựu tư vấn quản lý, cho biết. “Mục tiêu là loại bỏ sự lo âu về AI. Có rất nhiều sự nhầm lẫn và những câu hỏi mang tính hiện sinh xung quanh tác động của nó; chúng ta sẽ không thể đồng thuận tất cả, nhưng chúng ta nên có những cuộc trò chuyện thẳng thắn.”

Tại các chi nhánh nước ngoài của AI Collective, các thành viên cũng giải quyết những thách thức trong việc xây dựng hệ thống mà không có nguồn lực như ở Thung lũng Silicon. Kenya là một trong những quốc gia có tỷ lệ áp dụng AI thấp nhất toàn cầu, dưới 10%. Vì vậy, một trong những mục tiêu của chi nhánh Nairobi với 3.000 thành viên là đón nhận AI và “không để ai bị bỏ lại phía sau,” người tổ chức Francis Kangure chia sẻ với Rest of World. Ông cho biết, mặc dù có sự hào hứng lớn về những lợi ích tiềm năng của công nghệ này trong giáo dục, nông nghiệp và chăm sóc sức khỏe, nhưng vẫn tồn tại những lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu và tình trạng mất việc làm.

“Có một khoảng cách tri thức rất lớn liên quan đến AI và việc áp dụng AI ở châu Phi,” ông nói. “Chúng tôi coi AI Collective là động lực chính cho sự đổi mới do cộng đồng dẫn dắt, và là cầu nối giữa nhân tài địa phương với các cơ hội toàn cầu.”

“Một nỗi lo thầm lặng”

Tại chi nhánh Bengaluru của AI Collective, hơn 10.000 thành viên đang chứng kiến những thay đổi quét qua trung tâm công nghệ của đất nước, Abhishek Kumar, người đứng đầu chi nhánh, chia sẻ với Rest of World.

“Hầu hết câu chuyện về AI ở Ấn Độ hiện nay đều theo hướng từ trên xuống: thúc đẩy từ quốc gia, các tập đoàn lớn, các công ty CNTT lớn. Điều còn thiếu ở giữa chính là sợi dây kết nối cho những người xây dựng cá nhân,” Kumar, một cố vấn kỹ thuật AI cho một công ty dịch vụ công nghệ toàn cầu, cho biết.

Ấn Độ là thị trường lớn thứ hai của Claude thuộc Anthropic, và “có một nỗi lo thầm lặng về việc liệu Ấn Độ có kết thúc bằng việc chỉ tiêu thụ và đóng gói các mô hình được xây dựng ở nơi khác thay vì tự xây dựng công nghệ nền tảng của riêng mình, và liệu những người không nói tiếng Anh hoặc không sống ở các đô thị lớn có bị bỏ lại phía sau hay không,” Kumar nói.

Nếu chúng ta thực sự muốn có những cộng đồng AI hòa nhập, họ không thể chỉ đơn giản là toàn cầu hóa các cuộc thảo luận của Thung lũng Silicon. — Payal Arora, giáo sư về văn hóa AI hòa nhập tại Đại học Utrecht.

“Một cộng đồng [như của chúng tôi] không thể giải quyết các câu hỏi cấu trúc lớn… nhưng có thể cung cấp quyền truy cập — đến các công cụ phù hợp, đến những người đã từng thực hiện công việc đó, đến khán giả đầu tiên cho những gì bạn đã xây dựng,” ông nói. “Không điều nào trong số đó giải quyết được tình trạng mất việc làm, nhưng nó mang lại cho mọi người quyền tự quyết.”

Các tập thể (collectives), vốn thường là các tổ chức cơ sở do cộng đồng dẫn dắt, đang chứng kiến sự quan tâm trở lại như một hình thức phản kháng đối với các công ty công nghệ lớn. Khi thành lập AI Salon tại San Francisco ngay sau khi ChatGPT ra mắt, Ian Eisenberg đã tìm kiếm những “cuộc trò chuyện sâu sắc” về AI lấy con người làm trung tâm.

Các Salon — trở nên phổ biến ở Pháp và các khu vực khác của châu Âu vào thế kỷ 17 và 18 — là những buổi tụ họp xã hội riêng tư, nơi khách mời thảo luận về văn học, nghệ thuật, triết học, khoa học và chính trị. Được tổ chức bởi những người bảo trợ giàu có và có mối quan hệ rộng, các salon đã giúp lan tỏa những tư tưởng có ảnh hưởng trong thời kỳ Khai sáng.

Sau cuộc thảo luận AI Salon đầu tiên trong căn hộ của một người bạn, Eisenberg đã tổ chức khoảng 40 buổi salon, với quy tắc cơ bản là mọi người đều giữ tư duy cởi mở và phát biểu ít nhất một lần, ông chia sẻ với Rest of World.

“Có rất nhiều cuộc thi hackathon và buổi gặp mặt startup, nhưng chúng đang loại trừ rất nhiều người, và chúng tôi muốn sự tham gia rộng rãi hơn của xã hội dân sự,” Eisenberg, một nhà khoa học thần kinh và chuyên gia an toàn AI, cho biết. “Niềm tin vào chính phủ đang ở mức thấp, và mọi người đang phải tự mình tìm cách giải quyết vấn đề này. Giáo dục và trò chuyện với người khác không phải là liều thuốc vạn năng, nhưng đó là một giải pháp.”

“Tái tạo những bất đối xứng quyền lực tương tự”

Tuy nhiên, các thành viên của một AI Salon ở Bengaluru hay một AI Collective ở Nairobi thường làm việc trong lĩnh vực công nghệ và là một phần của các mạng lưới tinh hoa có quyền truy cập vào những không gian này, Payal Arora, giáo sư về văn hóa AI hòa nhập tại Đại học Utrecht, chia sẻ với Rest of World. Vì vậy, một số buổi tụ họp này đang “tái tạo lại chính những bất đối xứng quyền lực mà họ tuyên bố sẽ giải quyết,” bà nói.

“Chúng ta rất cần thêm nhiều không gian công cộng nơi những người bình thường có thể tranh luận về cách AI đang định hình lại xã hội, nhưng tôi hoài nghi về các sáng kiến bắt nguồn từ Thung lũng Silicon hoặc San Francisco,” Arora nói. “Cần phải có nguồn vốn kinh tế, xã hội và văn hóa đáng kể chỉ để tồn tại trong những không gian đó. … Nếu chúng ta thực sự muốn có những cộng đồng AI hòa nhập, họ không thể chỉ đơn giản là toàn cầu hóa các cuộc thảo luận của Thung lũng Silicon.”

Trên toàn thế giới, một phong trào khác cũng đang phát triển: những người phản đối tác động của AI, những người muốn có các biện pháp bảo vệ tốt hơn, chia sẻ lợi nhuận lớn hơn hoặc tạm dừng cái gọi là cuộc đua AI. Các nhóm như Pause AI và Stop AI có trụ sở tại San Francisco đang mở rộng trên toàn cầu, tổ chức thông qua các nhóm chat trên Signal, tổ chức các cuộc biểu tình trên đường phố và biểu tình bên ngoài văn phòng của Anthropic, OpenAI và Google DeepMind.

AI Salon ở Bengaluru có vẻ như bị tách biệt khỏi những mối quan ngại đó, nhưng nó vẫn là một phần thiết yếu của cuộc trò chuyện xoay quanh AI, Satyanarayana nói.

“Các buổi tụ họp không đại diện cho sở thích và quan điểm của toàn bộ dân số,” ông nói. “Tôi hy vọng rằng chúng có thể giúp mọi người suy nghĩ khác đi về AI. Nhưng đó chỉ là một nhóm nhỏ người mà thôi.”