Huyền thoại đầu tư Bill Gurley cảnh báo: Khi dòng tiền đổ xô vào AI, đó là tín hiệu nguy hiểm

Thời gian trôi qua, điều thực sự khiến con người day dứt và hối tiếc luôn là những bước đi mà họ không dám thực hiện, chứ không phải là thất bại sau khi đã hành động.

👩 Biên soạn: Shirley

🧑‍🎨 Dàn trang: NCon

Trong nửa đầu năm 2026, thị trường vốn đầu tư mạo hiểm tại Mỹ cho thấy sự phân cực cực đoan. Cứ mỗi 100 USD vốn đầu tư mạo hiểm thì có 86 USD chảy vào các công ty AI, trong đó riêng OpenAI và Anthropic đã chiếm hơn 40% thị phần toàn cầu; trong khi đó, nguồn vốn đã điều chỉnh theo lạm phát dành cho các startup không thuộc lĩnh vực AI đã giảm xuống dưới mức thời kỳ đại dịch.

Bill Gurley, đối tác tại công ty VC Benchmark ở Thung lũng Silicon, đã đưa ra những suy ngẫm sâu sắc về bong bóng tài trợ AI hiện nay, cái bẫy "đốt tiền" (burn-rate) của startup và sự phát triển sự nghiệp cá nhân trong một tập podcast gần đây của Forbes The Under 30.

Bill Gurley — Đầu sự nghiệp, ông làm chuyên gia phân tích tại Wall Street và là chuyên gia phân tích chính cho đợt IPO của Amazon; sau khi chuyển sang lĩnh vực VC, thương vụ nổi tiếng nhất của ông là dẫn dắt vòng gọi vốn sớm của Uber, tạo ra lợi nhuận trên giấy tờ gấp hàng trăm lần trong tám năm. OpenTable, Zillow và Stitch Fix cũng nằm trong danh mục đầu tư của ông. Khi Uber chìm trong bê bối vào năm 2017, ông đã làm việc phía sau hậu trường với tư cách là thành viên hội đồng quản trị để thúc đẩy cải cách, cuối cùng dẫn đến việc đồng sáng lập kiêm CEO Travis Kalanick phải từ chức và tái cơ cấu ban quản lý.

Dưới đây là những lập luận cốt lõi của ông:

Ngành VC đã trở nên "công nghiệp hóa" cao độ — các công ty đã tiến hóa từ những người chọn lọc thương vụ thụ động thành những người chủ động "gõ cửa" để ép tiền cho các nhà sáng lập. Trong khoa học, điều này được gọi là Hiệu ứng Người quan sát (Observer Effect): công cụ dùng để đo lường thí nghiệm chính là thứ đang làm thay đổi thí nghiệm đó.

Cái giá đầu tiên của việc nhận số tiền bạn không cần là bạn không còn có thể giữ cho sổ sách của mình minh bạch được nữa. Vốn dư thừa chắc chắn sẽ làm tăng tỷ lệ đốt tiền (burn rate), che đậy hiệu quả kinh tế đơn vị thực tế. Các công ty có thể rơi vào kiểu tăng trưởng giả tạo từng thấy trong bong bóng dot-com, kiểu "bán một đô la với giá 80 xu".

Định giá không phải là phần thưởng cho những gì bạn đã đạt được ngày hôm nay; đó là kỳ vọng tương lai đã được chiết khấu. Định giá càng cao, kỳ vọng bên ngoài càng lớn và biên độ sai lầm càng thấp. Và các cấu trúc vốn tư nhân, do các điều khoản ưu tiên thanh lý (liquidation preferences) và điều khoản điều chỉnh giá (ratchet provisions), được thiết kế để chỉ có thể tăng lên. Một khi bạn cần một vòng gọi vốn xuống (down round), mọi thứ sẽ trở nên rất tồi tệ.

Đối với cá nhân, đừng để chi phí chìm (sunk costs) giam cầm bạn trong một con đường mà bạn không quan tâm. Bản thân ông đã chuyển từ kỹ thuật máy tính sang Wall Street, rồi sang VC — hai lần từ bỏ những con đường tưởng chừng như an toàn vào thời điểm đó. Ông khuyên những người trẻ hãy đi theo sự tò mò nội tại và tránh ngụy biện chi phí chìm trong những lĩnh vực thiếu sự quan tâm thực sự.

Đầu tư và lựa chọn nghề nghiệp là cùng một vấn đề: đừng đặt cược vào một ván bài mà bạn không thể tính toán. Cũng giống như các công ty không nên nhận nguồn vốn vô ích để theo đuổi định giá cao bề nổi, các cá nhân không nên thụ động kiệt sức trong những lĩnh vực mà họ không quan tâm. Đầu tư năng lượng vào những hướng đi có động lực dài hạn là một chiến lược hợp lý hơn để điều hướng sự không chắc chắn.

Dưới đây là phần tổng hợp của Crossing về bài phỏng vấn trên Forbes này:

Nguồn gốc sự nghiệp, Triết lý đầu tư và Đánh cược có lợi thế

🎙️ Người dẫn chương trình

Ông đã có một sự nghiệp huyền thoại tại Thung lũng Silicon. Nhìn lại, ông tự hào nhất về điều gì?

👱‍♂️ Bill Gurley

Tôi sắp bước sang tuổi 60. Nhìn lại, điều tôi trân trọng nhất là tôi không chỉ tham gia vào một số khoản đầu tư thành công, mà còn xoay xở để ghi chép và chia sẻ trong suốt chặng đường thông qua một blog cá nhân, giống như Warren Buffett hay Howard Marks. Nếu không có sự hậu thuẫn của những khoản đầu tư thành công đó, có lẽ chẳng ai quan tâm đến những gì tôi nói, nhưng tôi đã để lại được một thứ gì đó "hơi mang tính giáo sư, hơi mang tính học thuật" — đó là điều tôi tự hào nhất.

🎙️ Người dẫn chương trình

Điều gì ban đầu đã thu hút ông đến với đầu tư mạo hiểm?

👱‍♂️ Bill Gurley

Bằng đại học của tôi là về kỹ thuật máy tính. Sau khi đắm mình sâu vào hướng đó trong hai hoặc ba năm, tôi nhận ra đó không phải là điểm đến cuối cùng của mình, vì vậy tôi đã học trường kinh doanh. Sau đó, tôi nghĩ Wall Street sẽ là điểm dừng chân tiếp theo, nhưng sau ba năm ở đó, tôi cũng đi đến kết luận tương tự: đây cũng không hẳn là nơi dành cho mình. Tôi đã may mắn tìm được đường đến Thung lũng Silicon, và tôi đã ở đây được 25 năm.

Tôi từng nói đùa rằng trong một xã hội không tưởng nơi mọi người đều kiếm được mức lương như nhau và có thể chọn bất kỳ công việc nào, tôi vẫn sẽ không do dự chọn làm VC. Nó hoàn toàn phù hợp với tính cách, khí chất và sự tò mò của tôi. Là một kỹ sư máy tính, tôi luôn cảm thấy bị tách biệt khỏi thế giới kinh doanh rộng lớn bên ngoài; não bộ của tôi có chút đặc điểm của ADHD, thích xử lý và cân nhắc đồng thời nhiều luồng song song, và bản chất hướng dịch vụ của VC tình cờ thỏa mãn được điều đó.

Về việc tôi đã bước chân vào ngành như thế nào, có một vài yếu tố chính:

Thứ nhất, tôi đã đọc cuốn One Up On Wall Street của Peter Lynch và bắt đầu đầu tư vào cổ phiếu từ những năm hai mươi tuổi.

Thứ hai, bạn bè tôi và tôi thường xuyên lui tới Las Vegas trong những năm đầu đời. Trước khi những người đếm bài ở MIT trở nên nổi tiếng — những người sử dụng theo dõi thống kê để giành lợi thế trong trò blackjack, được bất tử hóa trong cuốn Bringing Down the House — chúng tôi đã đếm bài tại sòng bạc Binion's Casino trên các trò chơi dùng một bộ bài, vốn tương đối đơn giản về mặt toán học. Để tránh việc quản lý sòng bạc bắt gặp chúng tôi điều chỉnh mức cược dựa trên tỷ lệ bài, chúng tôi đã phát triển một chiến lược: chúng tôi đặc biệt đến các khu vực dành cho người chơi lớn (high-roller), bởi vì những người chơi lớn thu hút hết sự chú ý của các quản lý, cho phép chúng tôi hoạt động một cách vô hình.

Trải nghiệm này đã định hình thế giới quan đầu tư của tôi. Tôi thích "đánh cược có lợi thế" (gambling with an edge) — tôi tuyệt đối không phải là kiểu con bạc sẵn sàng tung đồng xu ngẫu nhiên để lấy tiền.

🎙️ Người dẫn chương trình

Vì ông đã đề cập đến việc đặt cược, ông nghĩ gì về các thị trường dự đoán như Polymarket, vốn đã phát triển nhanh chóng gần đây?

👱‍♂️ Bill Gurley

Trong thời kỳ bùng nổ internet ban đầu, chúng tôi đã đầu tư vào một công ty châu Âu tên là Betfair. Họ đã thử đủ loại hình cá cược kỳ lạ, nhưng chưa bao giờ thành công do những ma sát xung quanh việc phân xử kết quả, điều đó khiến tôi luôn hoài nghi về các thị trường dự đoán. Nhưng Shayne Coplan, nhà sáng lập Polymarket, đã không ngừng nỗ lực, và khối lượng giao dịch đã tăng lớn đến mức bạn không thể nhìn nó qua lăng kính cũ được nữa.

Tuy nhiên, người ta phải cảnh giác: các thị trường này có lượng cổ phiếu lưu hành cực kỳ mỏng. Đối với các chủ đề có tính dự báo mạnh, như bầu cử chính trị, các bên quan tâm có thể làm thay đổi giá đáng kể với việc triển khai vốn tương đối nhỏ. Vì vậy, trước khi sử dụng thị trường dự đoán làm tín hiệu ra quyết định, bạn phải kiểm tra nghiêm ngặt độ sâu khối lượng của chúng. Buffett từng nói: "Trong mọi trò chơi đều có một kẻ khờ, và nếu bạn không biết kẻ khờ đó là ai, thì có thể chính là bạn."

Ngoài ra, công cụ cá cược càng kỳ lạ và khó hiểu, thì lợi thế nhà cái (house edge) thường càng cao. Nó giống như chơi các máy đánh bạc có tỷ lệ hoàn vốn tệ nhất tại sân bay — tỷ lệ cược bạn nhận được sẽ xấu đi tỷ lệ thuận với sự thèm muốn của bạn đối với những thứ kỳ lạ.

Sự công nghiệp hóa của VC và cái bẫy tài trợ quá mức