Nhà sáng lập 9x từ bỏ sự nghiệp tại Mỹ để về Trung Quốc tạo nên cơn sốt AI

Nhà sáng lập 9x bỏ Mỹ về Trung Quốc, ra mắt AI 'gây xôn xao'

Yang Zhilin, nhà sáng lập Moonshot AI với mô hình Kimi K3 đang thu hút sự chú ý, đã từ chối làm việc tại Mỹ để trở về Trung Quốc khởi nghiệp.

Zhilin, 34 tuổi, khiến Thung lũng Silicon xôn xao sau khi startup Moonshot AI do ông sáng lập công bố về Kimi K3 vào tuần trước. Đây là mô hình trọng số mở (công khai các tham số dùng trong quá trình đào tạo, cho phép người khác tải xuống và sửa đổi) lớn nhất thế giới với 2,8 nghìn tỷ tham số, dự kiến phát hành đầy đủ vào ngày 27/7.

Theo Business Insider, Kimi K3 có thể xử lý hàng trăm trang văn bản chỉ với một dòng lệnh, phù hợp với các nhiệm vụ phân tích tài liệu dài và cơ sở mã lớn. Khả năng lập trình và tác nhân của nó đủ sức cạnh tranh với những mô hình hàng đầu từ các công ty Mỹ như OpenAI và Anthropic, nhưng lại có chi phí thấp hơn nhiều, đánh dấu bước tiến mới cho Trung Quốc trong cuộc đua AI.

Yang Zhilin, nhà sáng lập Moonshot AI, phát biểu tại Diễn đàn Zhongguancun 2026 ở Bắc Kinh, ngày 25/3. Ảnh: Reuters

Zhilin sinh ra tại Sán Đầu, thành phố ven biển thuộc tỉnh Quảng Đông. Theo Australian Financial Review, ông thuộc thế hệ học sinh có thiên phú về toán được tuyển chọn thông qua hệ thống Olympic Tin học cạnh tranh khốc liệt của Trung Quốc, sau đó theo học ngành khoa học máy tính tại Đại học Thanh Hoa, ngôi trường top đầu nước này.

Sau đó, ông chuyển đến Mỹ để hoàn thành chương trình tiến sĩ về học máy tại Đại học Carnegie Mellon dưới sự hướng dẫn của hai nhà nghiên cứu AI nổi tiếng là Ruslan Salakhutdinov và William Cohen. Trong thời gian làm luận án tiến sĩ, ông thực tập tại Google Brain và Meta, đồng thời tham gia công bố các nghiên cứu có sức ảnh hưởng về mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) và kỹ thuật học với ngữ cảnh dài cùng các chủ nhân Giải thưởng Turing là Yoshua Bengio, giáo sư Đại học Montreal, và Yann LeCun, cựu nhà khoa học trưởng về AI tại Meta.

Ngoài thời gian làm việc trong phòng thí nghiệm, Yang Zhilin còn chơi trống trong ban nhạc rock của trường đại học và là người hâm mộ ban nhạc Pink Floyd. Ông chia sẻ về điểm tương đồng giữa sự đổi mới và nhạc rock: "Khi mới xuất hiện, rock là thể loại hoàn toàn mới, đại diện cho những ý tưởng vô cùng khác biệt. Thời kỳ đó, tinh thần đổi mới và làm những điều độc đáo rất mạnh mẽ".

"Cậu ấy thực sự xuất sắc", Salakhutdinov nhận xét về Yang trong bài đăng trên X hôm 17/7, đồng thời cho biết thêm rằng Yang từng được nhiều công ty công nghệ lớn tại Mỹ săn đón sau khi tốt nghiệp nhưng vẫn quyết tâm khởi nghiệp ở Trung Quốc.

Khi trở về quê hương, Zhilin đã đóng góp vào một số dự án AI lớn, bao gồm mô hình PanGu của Huawei và mô hình đa phương thức lớn Wu Dao của Viện AI Bắc Kinh. Ông cũng đồng sáng lập Recurrent AI, startup sử dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích các cuộc hội thoại bán hàng, giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu suất.

Một nguyên tắc của ông trong phát triển AI là hướng tới mở rộng quy mô. "Nếu có thể giải quyết vấn đề bằng cách mở rộng quy mô thì đừng giải quyết bằng thuật toán mới. Giá trị của thuật toán mới là cho phép mở rộng quy mô hiệu quả hơn", ông cho hay.

Theo SCMP, cuối năm 2022, ngay sau khi ChatGPT ra mắt, ông đã tới Mỹ để tìm hiểu về ứng dụng này và tuyển dụng nhân tài cho dự án riêng. Yang chia sẻ với truyền thông Trung Quốc rằng ông cảm thấy đã đến lúc "cưỡi làn sóng" AI tạo sinh.

Logo ChatGPT trên một chiếc smartphone. Ảnh: Bảo Lâm

Tháng 3/2023, Yang Zhilin đồng sáng lập Moonshot AI cùng hai người bạn cũ tại Đại học Thanh Hoa là Zhou Xinyu và Wu Yuxin. Ông huy động được 60 triệu USD và xây dựng đội ngũ khoảng 40 chuyên gia AI chỉ trong ba tháng đầu thành lập.

Tên tiếng Trung của công ty có nghĩa là "Vùng tối Mặt Trăng", gợi liên tưởng đến album của Pink Floyd vào thập niên 1970. Theo một số nguồn tin, các phòng họp trong công ty cũng được đặt tên theo những ban nhạc nổi tiếng như Rolling Stones hay Led Zeppelin.

Đội ngũ Moonshot AI đã phát triển nhiều hệ thống và kiến trúc AI như Transformer-XL, RoPE, Group Normalization, ShuffleNet, MuonClip và Mooncake. Tuy nhiên, công ty lần đầu gây tiếng vang khi trang bị cho mô hình nền tảng Kimi K2 cửa sổ ngữ cảnh cực lớn, lên tới một nghìn tỷ tham số, để xử lý tài liệu dài. Họ cũng ra mắt trợ lý AI Kimi và mở rộng sang mảng lập trình, nghiên cứu, tác nhân tự động, thu hút tài trợ từ Alibaba, Tencent cùng nhiều nhà đầu tư lớn khác của Trung Quốc.

Giờ đây, Kimi K3 đang đưa Moonshot AI và nhà sáng lập Yang Zhilin lên sàn diễn thế giới. Theo Guillermo Rauch, CEO công ty điện toán đám mây Vercel, Kimi K3 đánh dấu "lần đầu tiên một mô hình mở vượt qua mô hình độc quyền" trong một bài đánh giá toàn diện về kỹ thuật web. Trong khi đó, Ethan Mollick, giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, cho rằng sản phẩm này "tiến gần nhất đến nhóm mô hình tiên tiến hàng đầu hiện nay".

Khách tham quan tại gian hàng giới thiệu mô hình AI Kimi K3 của startup Moonshot trong Hội nghị AI Thế giới (WAIC) ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17/7/2026. Ảnh: AFP

Sau khi Kimi K3 gây tiếng vang, một số nhân vật nổi tiếng trong lĩnh vực công nghệ của Mỹ bày tỏ tiếc nuối vì Zhilin không ở lại đây làm việc. Tỷ phú Vinod Khosla đổ lỗi cho chính sách nhập cư hà khắc của chính quyền Tổng thống Donald Trump, cho rằng Mỹ đang "để mất những tài năng xuất chúng từ quốc gia khác".

Năm ngoái, Mỹ thông báo áp phí 100.000 USD với doanh nghiệp bảo lãnh đơn xin cấp visa H1B mới cho lao động nước ngoài. Quy định này sau đó bị một thẩm phán liên bang bác bỏ và hiện vẫn trong quá trình kiện tụng. Tháng 5, bản ghi nhớ của Cơ quan Di trú và Nhập tịch Mỹ (USCIS) cho thấy những người trước đây được nộp đơn xin thẻ xanh ngay tại Mỹ giờ có thể phải rời khỏi nước này trong thời gian xử lý hồ sơ. Tháng 7, chính phủ ban hành quy định mới về thời hạn tối đa cho giai đoạn lưu trú ban đầu của người có visa du học.

Theo Salakhutdinov, thủ tục nhập cư vào Mỹ hiện nay có thể khiến nhiều người e ngại và bất an. Tuy nhiên, ông cho biết Yang Zhilin vốn đã luôn quyết tâm về quê hương để xây dựng startup.

"Tôi nhớ cậu ấy từng nói nếu không thử khởi nghiệp sẽ hối tiếc suốt đời. Tôi tôn trọng điều đó, và cậu ấy đã đúng", ông viết trên X.

Thu Thảo tổng hợp