EFF kêu gọi tòa án không vì cơn sốt AI mà thay đổi luật bản quyền

Lịch sử công nghệ đầy rẫy những nỗi lo sợ về bản quyền. Vào những năm 1980, các đơn vị nắm giữ bản quyền lớn đã chạy đôn chạy đáo đến Quốc hội và tòa án, tuyên bố rằng máy ghi hình (VTR) đối với "nhà sản xuất phim và công chúng Mỹ cũng giống như kẻ sát nhân Boston đối với người phụ nữ ở nhà một mình vậy." Khi đó, Tòa án Tối cao đã từ chối tin vào những lời thổi phồng này, lưu ý rằng VTR có khả năng thực hiện đủ loại công dụng không vi phạm bản quyền, chẳng hạn như xem lại chương trình vào thời điểm khác (time-shifting), đồng thời cảnh báo các tòa án nên tránh việc sửa đổi luật bản quyền để đáp ứng với các công nghệ mới. Chúng tôi tin rằng các tòa án hiện nay cũng nên thận trọng tương tự trước những lời thổi phồng xung quanh AI.

Những lời cường điệu của Hollywood cũng giống như lời của nhà soạn nhạc John Phillip Sousa, người từng tuyên bố vào năm 1906 rằng đàn piano tự động và máy hát đĩa sẽ tiêu diệt nghệ thuật sáng tác âm nhạc; hay những họa sĩ vẽ chân dung từng lo sợ máy ảnh sẽ thay thế cọ vẽ. Không điều nào trong số đó xảy ra. Ví dụ, máy ảnh đã khơi dậy sự hồi sinh của nghệ thuật vẽ chân dung và bằng cách giúp nhiều người có thể tạo ra hình ảnh hơn, nó đã dẫn đến những bước phát triển bất ngờ—như sự trỗi dậy của báo chí ảnh.

Các thị trường mới, ý tưởng mới và những nhà sáng tạo mới thực chất mới là những gì mà bản quyền cần thúc đẩy, chứ không phải hạn chế. Việc sử dụng bản quyền để bảo vệ lợi ích cho những "người gác cổng" hiện tại và các đơn vị nắm giữ bản quyền khổng lồ không mang lại lợi ích gì cho công chúng hay các nghệ sĩ cá nhân.

Generative AI đã châm ngòi cho làn sóng lo âu mới nhất, kéo theo đó là một làn sóng kiện tụng khổng lồ. Trong nhiều vụ việc trên khắp nước Mỹ và thế giới, các đơn vị nắm giữ bản quyền đang yêu cầu tòa án làm chính xác điều mà Tòa án Tối cao đã cảnh báo: mở rộng đáng kể các biện pháp bảo vệ bản quyền dựa phần lớn vào sự cường điệu và suy đoán. Họ nên từ chối yêu cầu đó.

Các chủ sở hữu bản quyền cho rằng trừ khi tòa án từ bỏ các nguyên tắc bản quyền đã tồn tại 300 năm—và trao cho các đơn vị nắm giữ bản quyền quyền kiểm soát các tác phẩm không vi phạm do người khác tạo ra—thì một làn sóng các tác phẩm do AI tạo ra sẽ tàn phá thị trường sáng tạo. Theo lý thuyết "pha loãng thị trường" này, việc xây dựng các công cụ Generative AI không thể được coi là sử dụng hợp lý (fair use) vì những công cụ đó có thể khuyến khích sự gia tăng của các tác phẩm cạnh tranh.

Như EFF đã giải thích với tòa án trong nhiều bản tóm tắt amicus curiae (ý kiến của bên thứ ba) trong các vụ Concord Music Group, Inc. v. Anthropic PBC và In re Mosaic LLM Litigation, đó không phải là cách bản quyền vận hành. Trên thực tế, việc chấp nhận lý thuyết này sẽ làm suy yếu mục đích hiến định của bản quyền: thúc đẩy việc tạo ra các tác phẩm biểu đạt vì lợi ích của công chúng. Vì luật bản quyền được thiết kế để khuyến khích người khác tự do xây dựng dựa trên các tác phẩm hiện có, nên nó trừng phạt hành vi vi phạm, chứ không phải cạnh tranh. Lý thuyết "pha loãng thị trường" sẽ không chỉ triệt tiêu học thuyết sử dụng hợp lý, mà còn cả những giới hạn khác đối với bản quyền vốn hoạt động đặc biệt để ngăn chặn các đơn vị nắm giữ bản quyền đàn áp cạnh tranh một cách bất công bằng cách tuyên bố quyền sở hữu rộng rãi đối với các mô típ, thể loại, phong cách, v.v. Nói cách khác, các nhà xuất bản sẽ nắm giữ quyền phủ quyết không kiểm soát đối với bất kỳ biểu đạt nào có khả năng cạnh tranh với tác phẩm mà họ sở hữu.

Kết quả là gì? Nghệ thuật không được tạo ra, ý tưởng không bao giờ được bày tỏ, và tất cả chúng ta đều chịu thiệt thòi. Bản quyền không nên là công cụ để bịt miệng các đối thủ sáng tạo trong tương lai—bất kể họ có sử dụng AI trong công việc của mình hay không.

Và các nguyên đơn trong những vụ kiện này còn sai lầm ở ít nhất hai điểm khác. Thứ nhất, nghiên cứu cho thấy các mô hình Generative AI lớn khó có khả năng tạo ra các tác phẩm vi phạm vì dữ liệu được dùng để huấn luyện mô hình càng nhiều, thì bất kỳ ví dụ huấn luyện riêng lẻ nào càng ít quan trọng đối với bất kỳ đầu ra cụ thể nào.

Thứ hai, các công cụ AI không nhất thiết thay thế sự sáng tạo của con người. Chỉ lấy một vài ví dụ:

Không phải là vai trò của tòa án khi tuyên bố những người này không phải là nghệ sĩ hoặc AI không thể tăng cường sự sáng tạo của con người theo hướng tích cực.

Với phạm vi thử nghiệm này, các tòa án nên thận trọng khi quyết định trước xem công cụ nào thúc đẩy và công cụ nào không thúc đẩy "sự sáng tạo của con người". Giống như VTR, các mô hình ngôn ngữ lớn là những công cụ đa năng, được con người sử dụng để thực hiện nhiều việc khác nhau vượt xa phạm vi tạo lời bài hát. Những tác động của đổi mới công nghệ cụ thể này chắc chắn sẽ rất sâu rộng, gây gián đoạn và có khả năng gây hại cho một số người—nhưng bóp méo luật bản quyền không phải là cách để giải quyết những tác hại đó.