Nhà sáng lập Zhipu AI: Khởi động kế hoạch 'Touch High', ưu tiên nghiên cứu AGI thay vì lợi nhuận ngắn hạn

Cơn sóng lớn đã ập đến.

—— Gửi mỗi một người Zhipu và những đối tác quan tâm đến tương lai của trí tuệ nhân tạo.

Xin cho phép tôi thông qua bài viết này để chia sẻ ba điều: Chúng tôi là ai, chúng tôi nhìn nhận thời đại này như thế nào, và định hướng chiến lược mà chúng tôi quyết tâm dồn toàn lực thực hiện.

(I) Chúng tôi là ai: "Bản chất, phản trực giác, tập trung"

Zhipu chưa bao giờ là một công ty chạy theo xu hướng. Nó lớn lên từ một phòng thí nghiệm, mang theo phương pháp luận của phòng thí nghiệm này trong suốt hai mươi năm. Phương pháp luận này có thể tóm gọn trong ba từ: Bản chất, phản trực giác, tập trung —— Phải suy nghĩ đủ sâu mới dám lựa chọn đủ khác biệt; đã chọn đủ khác biệt thì phải kiên trì đủ lâu.

Nhìn lại chặng đường đã qua, gần như mọi lựa chọn then chốt của chúng tôi đều từng có vẻ "phản trực giác". Năm 2006, chúng tôi kiên trì với hệ thống tìm kiếm học thuật trên một chiếc máy tính để bàn, bởi chúng tôi đã hiểu rõ đằng sau đó là việc "khai thác cơ chế tiến hóa của các ngành khoa học" – một việc xứng đáng để dành mười năm trả lời; từ năm 2021 đến 2022, khi việc "để máy móc suy nghĩ như con người" bị đại đa số coi là kế hoạch điên rồ như lên mặt trăng, chúng tôi đã điều động nguồn lực, đặt cược vào mô hình trăm tỷ tham số để tạo ra GLM-130B — đó là thời điểm một năm rưỡi trước khi ChatGPT làm bùng nổ thế giới; và vào ngày 8 tháng 1 năm 2026, khi Zhipu niêm yết trên sàn chứng khoán H, chúng tôi coi đó là một điểm khởi đầu hoàn toàn mới, kiên định quay trở lại nghiên cứu mô hình nền tảng, dốc toàn lực tấn công vào thế hệ mô hình tiếp theo.

Người khác rung chuông, chúng tôi trở về vạch xuất phát. Đây không phải là một tư thế, mà là niềm tin —— vì đích đến là AGI, nên lợi ích ngắn hạn hay xu hướng ngành chỉ là phong cảnh dọc đường dẫn tới kết cục cuối cùng.

Điều chống đỡ chúng tôi đi đến ngày hôm nay là sự tập trung tột độ và chủ nghĩa lý tưởng thuần túy nhất. Chúng tôi mất mười năm để đưa hệ thống tìm kiếm học thuật từ một chiếc máy tính để bàn đến hàng chục triệu người dùng; chúng tôi cũng đã dành gần mười năm cho con đường mô hình lớn (Large Model) và sẽ tiếp tục kiên định đào sâu, bước tiếp. Zhipu ngày nay là tập hợp những người sẵn sàng truy vấn bản chất, dám phản trực giác và có khả năng tập trung làm việc đến cùng —— đó chính là nguồn gốc năng lực cạnh tranh cốt lõi của Zhipu.

(II) Chúng tôi nhìn nhận thời đại này như thế nào: Giới hạn trên của trí tuệ đang bị viết lại

Nếu có một điều chúng tôi học được trong hai mươi năm qua, đó là: Cơ hội kinh doanh thực sự chưa bao giờ nằm ở việc tinh chỉnh sản phẩm hay mô hình, mà nằm ở bước nhảy vọt của giới hạn trên trí tuệ. Đây là nhận định căn bản nhất của chúng tôi về cuộc cách mạng AI hiện tại, cũng là nhận thức mà chúng tôi muốn truyền tải đến mọi người.

Cuộc cách mạng lần này, về bản chất không phải là đổi mới sản phẩm hay mô hình kinh doanh, mà chính cuộc cách mạng công nghệ đã nâng cao "giới hạn trên của trí tuệ". Ai có thể tiên phong đẩy giới hạn đó lên cao thêm một tấc, người đó sẽ định nghĩa lại biên giới năng lực của hàng nghìn ngành nghề. Tất cả các doanh nghiệp AI thế hệ mới tập trung vào nguyên lý sơ khởi (first principles) đều đang tranh giành sự đột phá ở một tấc này.

Và sự tiến hóa của giới hạn trên trí tuệ có một lộ trình rõ ràng. Trí tuệ nhân tạo đang hoàn thành bước nhảy vọt từ trí tuệ cảm nhận (perceptual intelligence) sang trí tuệ nhận thức (cognitive intelligence) —— máy móc không chỉ còn là "nhìn thấy" và "nghe thấy", mà bắt đầu "hiểu" và "suy luận". Và bước tiếp theo chính là hướng tới AGI.

Chúng tôi có một định nghĩa giản dị nhưng khắt khe về AGI: AGI không phải là trí tuệ của một thiên tài nào đó, mà là tổng hòa trí tuệ của toàn nhân loại. Nó phải có khả năng tạo ra tri thức nguyên bản ở cấp độ "thuyết tương đối", đây là tiêu chuẩn duy nhất để chúng tôi đo lường xem liệu đã thực sự đạt đến đỉnh cao hay chưa. Trên con đường dẫn tới đích đến này, có vài ngọn núi phải vượt qua, và chúng cũng chính là nơi sóng dữ công nghệ đang cuộn trào mạnh mẽ nhất:

Ngọn núi thứ nhất: Năng lực nhiệm vụ dài hạn (Long Horizon Task)

Đột phá thú vị nhất hiện nay là để mô hình học cách hoàn thành một nhiệm vụ cực dài —— không phải là hỏi đáp tức thời, mà là lập kế hoạch và thực thi kéo dài hàng tuần, hàng tháng, thậm chí hàng năm. Ví dụ, một mô hình có thể không mệt mỏi tìm kiếm lỗ hổng trong phần mềm, về bản chất là đang học cách tư duy của một chuyên gia bảo mật hàng đầu, sau đó khuếch đại nó thông qua sức bền của máy móc.

Ngọn núi thứ hai: Hệ thống tác nhân tự trị hoàn toàn (Autonomous Agent System)

Trên nền tảng nhiệm vụ dài hạn, các nhóm tác nhân (agent) có khả năng tự vận hành, phối hợp tác nghiệp và hoạt động 24/7 sẽ trở thành hình thái năng suất mới. Chúng tôi từng nhắc đến "công ty một người OPC", nhưng bước chân công nghệ còn nhanh hơn dự kiến —— chúng ta đang tiến tới "công ty tự động hóa hoàn toàn NPC". Ba bài toán từng được cho là cần thay đổi mô hình mới giải quyết được gồm: Bộ nhớ (Memory), Học liên tục (Continual Learning) và Tự đánh giá (Self-Judge), nay đã dần được hóa giải dưới sự thúc đẩy kép của công nghệ và ứng dụng: Ngữ cảnh dài và Truy xuất tăng cường thế hệ (RAG) đang tiệm cận hình thái sơ khai của bộ nhớ; việc tăng tần suất lặp mô hình bản thân nó đã tiệm cận học liên tục; các mô hình tiên phong đã bắt đầu nhen nhóm khả năng tự đánh giá.

Ngọn núi thứ ba: Tự tiến hóa (Self-Evolving)

Đây là ngọn núi khó khăn nhất nhưng cũng hấp dẫn nhất. AI huấn luyện AI đã hình thành —— mô hình tự viết mã, tự làm sạch và tổng hợp dữ liệu, tự huấn luyện chính mình. Điều này có thể tiêu tốn một chút sức mạnh tính toán, nhưng lại tiết kiệm được nhân lực và thời gian quý giá nhất. Trong kỷ nguyên mô hình lớn, tốc độ là quan trọng nhất, sự lặp lại nhanh chóng sẽ trực tiếp tạo ra khoảng cách thế hệ về nhận thức. Khi các doanh nghiệp hàng đầu ở nước ngoài bắt đầu xây dựng các cụm tính toán ở quy mô triệu chip, mục đích thực sự của họ rất có thể chính là để mô hình tự huấn luyện chính nó.

Sau khi vượt qua ba ngọn núi này, điều gì sẽ xảy ra?

AI sẽ bắt đầu học thế nào là "tôi", thế nào là tự nhận thức; xa hơn nữa, nó sẽ chạm đến cảm xúc con người; và xa hơn nữa là chính ý thức. Từ cảm nhận đến nhận thức, từ nhận thức đến tổng quát, từ tổng quát tiến tới siêu trí tuệ (ASI) —— con đường này đã mở ra, cơn sóng lớn đã đến và không thể đảo ngược.

Đây không phải là ý kiến của riêng chúng tôi. Google DeepMind trong báo cáo "From AGI to ASI" đã đưa ra một nhận định lạnh lùng: Ngay cả khi năng lực của một mô hình đơn lẻ dừng lại ở mức con người, chỉ cần sức mạnh tính toán vẫn tăng trưởng, siêu trí tuệ có thể bị "ép" ra đời. Họ suy luận rằng, nếu các thực thể AGI có thể vận hành trên toàn cầu tăng trưởng với tốc độ gấp mười lần mỗi năm, thì năm năm sau sẽ đạt con số một trăm triệu. Những tác nhân này chia sẻ cùng một bộ não nền tảng, hiệu suất tư duy tăng gấp trăm lần và sao chép kinh nghiệm với chi phí bằng không, ở cấp độ nhóm, chúng tương đương với ASI. Nói cách khác, từ AGI tiến tới ASI, không chỉ cần đột phá ở tầng thuật toán mà còn cần sự hội tụ của nguồn lực tính toán siêu lớn.

Xu hướng không thể đảo ngược này sẽ xuyên thấu toàn bộ ngăn xếp công nghệ từ trên xuống dưới: Khi AGI đến, các ứng dụng ngày nay có thể đều phải được tái cấu trúc thành AI-native (AI bản địa), thậm chí không còn cần đến những ứng dụng này nữa; hệ điều hành có thể bị viết lại, tương lai khi bạn mở máy tính, thứ bạn thấy sẽ là một "LLM OS", mọi chức năng được tạo ra theo yêu cầu (generate on demand); sâu xa hơn nữa là thách thức đối với kiến trúc Von Neumann đã vận hành tám mươi năm qua. Tài chính, luật pháp, thương mại điện tử, internet... không một ngành nào đứng ngoài cuộc. Nhiều người bạn tìm đến tôi nói rằng muốn cải cách doanh nghiệp, bắt kịp nhịp độ của AI, nhưng những người thực sự thấu hiểu rằng "cuộc cách mạng không thể đảo ngược này đã bắt đầu" vẫn còn rất ít.

(III) Định hướng chúng tôi dồn toàn lực: "Chạm đỉnh" (Touch High)

Sau khi nhìn rõ xu hướng, phần còn lại là lựa chọn. Và lựa chọn của Zhipu vẫn như mọi khi, đầy "phản trực giác" —— trong lúc ngành công nghiệp đang phổ biến việc tăng tốc thương mại hóa, chúng tôi quyết định đột phá hướng lên trên.

Chúng tôi đặt tên cho chiến lược này là "Kế hoạch Touch High (Chạm đỉnh)". Tại nút thắt lịch sử khi trí tuệ nhân tạo chuyển mình từ cảm nhận, nhận thức sang trí tuệ tổng quát hoàn toàn, Zhipu sẽ với tư thế "chạm đỉnh" để thách thức các giới hạn vật lý và thuật toán của công nghệ hiện tại. Trong hai năm tới, chúng tôi dự định đầu tư chiến lược —— không theo đuổi việc kiếm tiền từ ứng dụng ngắn hạn, mà nhắm thẳng vào cao điểm tiếp theo của AGI.

Khoản đầu tư này sẽ tập trung vào bốn động cơ cốt lõi:

Thứ nhất, nhiệm vụ dài hạn. Để AI chuyển từ "hỏi đáp tức thời" sang "công trình vĩ mô", nghiên cứu kiến trúc bộ nhớ thế hệ mới, giúp mô hình xuyên suốt toàn bộ vòng đời dự án "vừa học, vừa làm, vừa ghi nhớ", đồng thời có năng lực cấp cao trong việc tự phân tách các mục tiêu vĩ mô (như "thiết kế một loại phân tử thuốc chống ung thư mới") thành hàng nghìn nhiệm vụ phụ có thể thực thi.

Thứ hai, hệ thống tác nhân tự trị. Từ "trợ lý thông minh" chuyển sang "nhân viên kỹ thuật số", xây dựng xã hội tác nhân bao gồm hàng nghìn "tính cách" và "kỹ năng" chuyên môn khác nhau, để chúng tự tranh luận, phối hợp, kiểm duyệt mã nguồn, điều phối tài nguyên, hiện thực hóa năng suất kỹ thuật số ở cấp độ "tự lái".

Thứ ba, tự huấn luyện hoàn toàn (Fully Self Training). Trong bối cảnh dữ liệu chất lượng cao của con người sắp cạn kiệt, biến sức mạnh tính toán thành nhiên liệu cho sự tiến hóa —— xây dựng nhà máy dữ liệu tổng hợp chất lượng cao, thông qua sự đối kháng giữa AI với AI (Self-Play) để hiện thực hóa việc tạo ra tri thức "từ hư không", đồng thời trao cho hệ thống khả năng tái cấu trúc mã nguồn của chính mình trong môi trường sandbox an toàn, để tốc độ tiến hóa thoát khỏi giới hạn vật lý của các kỹ sư con người.

Thứ tư, quản trị an toàn tột độ. Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh nhất trong bốn động cơ.

Năng lực càng mạnh, cơ chế ràng buộc an toàn càng phải vững chắc. Zhipu ngay từ khi thành lập đã xác lập nguyên tắc: AI phải phục vụ phúc lợi con người, phục vụ chiến lược quốc gia. Công ty từ bỏ các bản vá an toàn kiểu gắn ngoài, kiên trì đưa đạo đức con người, chuẩn mực xã hội và luật pháp quốc gia vào làm tiên đề nền tảng trong hàm giá trị của mô hình; dự định đầu tư nguồn lực hàng chục tỷ để giải quyết bài toán "khả năng giải thích cơ học", làm rõ logic thần kinh đằng sau các quyết định của mô hình, thúc đẩy hệ thống hộp đen chuyển sang hệ thống minh bạch có thể giải thích; đồng thời tích cực tham gia quản trị AI quốc tế, ngăn chặn việc lạm dụng công nghệ AI.

Sự cấp bách này không phải là lo xa vô căn cứ. Khi các mô hình hàng đầu tiên phong ở nước ngoài tạm hoãn phát hành công khai toàn diện vì cân nhắc rủi ro, và lãnh đạo doanh nghiệp của họ công khai cảnh báo rằng những ảnh hưởng sâu rộng của AI sẽ định hình lại cục diện quyền lực toàn cầu, chúng ta càng phải tỉnh táo: Việc hiện thực hóa siêu trí tuệ và nghiên cứu siêu căn chỉnh (superalignment) phải được tiến hành đồng bộ. Đây cũng là mệnh đề mà chúng tôi liên tục xem xét khi đối mặt với công nghệ mang tính lật đổ —— lịch sử đã chứng minh nhiều lần, khi một công nghệ đạt đến ngưỡng sức mạnh đủ để thay đổi tiến trình văn minh, an toàn không còn là phụ kiện, mà là tiền đề căn bản để công nghệ đó tồn tại và được phép ứng dụng.

(IV) Hệ sinh thái mở: Logic nền tảng của phổ cập trí tuệ và quản trị an toàn

Chúng tôi luôn cho rằng, trí tuệ nhân tạo là công nghệ chiến lược dẫn dắt tương lai, sự phát triển lâu dài của nó không thể tách rời hệ sinh thái công nghiệp mở và phối hợp. Giá trị của trí tuệ tiên phong không chỉ nằm ở bản thân đột phá công nghệ, mà còn ở việc nó có thể trao quyền rộng rãi cho hàng nghìn ngành nghề, mang lại lợi ích cho mỗi nhà phát triển. Chúng tôi tin chắc rằng, an toàn thực sự không được xây dựng trên sự đóng kín và rào cản công nghệ, mà bắt nguồn từ sự cùng xây dựng, cùng chia sẻ và giám sát dưới ánh sáng.

Chính dựa trên sự đồng thuận sâu sắc về việc phổ cập công nghệ, Zhipu đã đưa ra câu trả lời chiến lược của riêng mình. Gần đây, chúng tôi đã phát hành mô hình mã nguồn mở mạnh nhất từ trước đến nay là GLM-5.2, hỗ trợ ngữ cảnh triệu (1M) có thể sử dụng thực tế, tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong các nhiệm vụ dài hạn, mở cửa cho toàn bộ người dùng và chính thức mở mã nguồn theo giấy phép MIT cởi mở nhất —— bất kỳ ai cũng có thể tải xuống, triển khai, thương mại hóa mà không phân biệt chủ thể. Đây là thái độ kiên định mà công ty thể hiện thông qua hình thái sản phẩm.

Chúng tôi chọn tin vào một con đường khác: Trí tuệ tiên phong không nên chỉ thuộc về một số ít người, cũng không nên bị một số ít quy tắc thu hồi bất cứ lúc nào. Nó nên mở, có thể sử dụng, có thể xây dựng và phục vụ cho mỗi nhà phát triển.

Điều này không mâu thuẫn với "chạm đỉnh", mà ngược lại là hai mặt của một vấn đề: Một tay chúng tôi chạm đỉnh, thách thức giới hạn của trí tuệ; tay kia chúng tôi trải đường, để năng lực tiên phong nhất được mở rộng và phổ cập nhất có thể. Độ cao chạm tới thuộc về toàn nhân loại, con đường tu sửa được cũng thuộc về mỗi người.

(V) Lời kết: Tại sao là bây giờ, tại sao là chúng tôi

Có người sẽ hỏi: Tại sao sau khi niêm yết, Zhipu lại tiếp tục dồn nguồn lực cốt lõi để "chạm đỉnh" vào hướng đi bất định nhất? Bởi vì chúng tôi tin vào một đạo lý giản đơn: Người thực sự chinh phục đỉnh cao sẽ biến ngọn núi thành con đường.