Lập trình với AI giống như rán bít tết: Muốn ngon thì phải biết 'nấu'

Nấu một miếng bít tết gần như chẳng cần kỹ năng gì cả.

Cho nó vào chảo nóng, đợi một chút, lật mặt, và cuối cùng bạn sẽ có thứ gì đó về mặt kỹ thuật là ăn được. Nhưng một miếng bít tết thực sự ngon, chín tái (medium-rare) đều từ trong ra ngoài, cháy cạnh đúng độ, nêm nếm chuẩn vị và luôn giữ được độ ngon nhất quán, lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Phát triển phần mềm với AI cũng đang bắt đầu mang lại cảm giác tương tự.

Chúng ta xây dựng không ngừng nghỉ. Có AI, không có AI, trên đường đi làm, trong nhà vệ sinh, và có lẽ cả trong lúc ngủ. Chúng ta tạo ra các agent, các bộ khung (harnesses), công cụ, kỹ năng, câu lệnh (prompts), vòng lặp phản hồi và những quy trình làm việc phức tạp. Sau đó, chúng ta ném tất cả vào một mô hình và hy vọng nó mang lại những gì ta tưởng tượng, mà chẳng cần phải hiểu cách thức vận hành thực sự của chúng.

Và chúng ta muốn gì?

Chúng ta muốn một miếng bít tết hoàn hảo.

Chúng ta muốn phần mềm hoạt động tốt, giao diện đẹp, cảm giác chỉn chu và ra đời đúng như những gì ta hình dung. Quan trọng nhất, chúng ta muốn kết quả đó phải đồng nhất mỗi lần thực hiện.

Liệu chúng ta có đạt được điều đó không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Thậm chí là còn lâu mới được.

Đôi khi mô hình mang lại cho chúng ta thứ gì đó tốt đến bất ngờ. Những lúc khác, nó lại dọn ra một cục than cháy đen với một nhánh cỏ xạ hương bên trên rồi gọi đó là chín tái, hoàn toàn tự tin vào lời nói dối của mình.

Vậy chúng ta phải làm gì?

Chúng ta đi đến nhà hàng.

Chúng ta trả tiền cho một sản phẩm AI cao cấp, thuê một agency, đăng ký thêm một trợ lý lập trình, chuyển sang một framework mới hứa hẹn mang lại kết quả chuyên nghiệp. Chúng ta hy vọng ai đó đã giải quyết vấn đề đó thay mình. Đôi khi họ làm được. Nhưng thường thì không.

Điều đó để lại hai lựa chọn: tự học cách nấu ăn cho tử tế, hoặc tiếp tục hỏi bạn bè gợi ý nhà hàng trong khi chuẩn bị ví tiền cho những lần thất vọng đắt đỏ tiếp theo.

Hầu hết chúng ta muốn xây dựng thứ gì đó mình tâm huyết bằng AI mà không bị lạc lối trong các chi tiết triển khai. Chúng ta muốn đối xử với nó như một đầu bếp chuyên nghiệp làm việc trong căn bếp của chính mình: nói cho nó biết mình muốn gì, bước ra ngoài, và quay lại khi bữa tối đã sẵn sàng.

Nhưng AI không phải là một đầu bếp. Tốt nhất, nó chỉ là một cái máy làm bít tết.

Nó có thể làm theo công thức. Canh nhiệt độ, lật mặt đúng lúc, thêm bơ. Cung cấp cho nó đủ công cụ và hướng dẫn, nó sẽ lặp lại quy trình đó thật nhanh, với quy mô khổng lồ. Điều nó không làm được là hiểu bạn thực sự muốn gì.

Nó không thể nhìn thấy bức tranh trong đầu bạn trừ khi bạn chuyển đổi nó thành các yêu cầu, ràng buộc, ví dụ, bài kiểm tra và phản hồi. Và ngay cả khi đó, nó vẫn bị giới hạn bởi khả năng của chính nó, cửa sổ ngữ cảnh (context window) và chất lượng của hệ thống bao quanh nó. Bạn có thể đứng cạnh cái máy và chỉnh sửa nó mỗi 30 giây. Điều đó có thể giúp ích. Nhưng nó sẽ không biến cái máy đó thành một đầu bếp đạt sao Michelin.

Cuối cùng, vì nản lòng, bạn quyết định trả tiền cho miếng bít tết trong mơ.

Bạn chọn nhà hàng đắt đỏ. Ngồi xuống, nghiên cứu thực đơn, và cuối cùng, bạn có thể gọi món với sự tự tin thực sự. Bạn chờ đợi miếng đầu tiên.

Đĩa thức ăn được mang ra.

Vẫn là miếng bít tết cháy khét như bạn từng làm ở nhà.

Tại sao? Bởi vì mọi nhà hàng trong thành phố đều thuê cùng một đầu bếp AI.

"Tối ưu hóa chi phí," ban quản lý nói. "Hầu hết mọi người sẽ không nhận ra đâu."

Và họ có lẽ đúng. Hầu hết mọi người sẽ không nhận ra. Phần lớn thời gian, phần mềm chỉ cần ở mức chấp nhận được là đủ. Khách hàng vẫn chịu đựng những giao diện kỳ quặc, những tính năng vô nghĩa, những lỗi lạ lùng và các hệ thống được chắp vá bởi mã nguồn do AI tạo ra mà chẳng ai thực sự hiểu.

Nhưng bạn sẽ nhận ra.

Bạn sẽ nhận ra vì đây là thứ mà bạn thực sự muốn tạo ra.

Vì vậy, bạn ra về trong thất vọng, đói bụng, hơi xấu hổ và lấy cuốn sách dạy nấu ăn trên kệ xuống. Chỉ còn một lựa chọn duy nhất: học cách nấu ăn.

Bạn học cách nhiệt độ thực sự tác động thế nào. Loại chảo nào quan trọng và tại sao. Tại sao độ dày quan trọng, tại sao việc để thịt nghỉ sau khi nấu lại quan trọng, tại sao chỉ dùng đồng hồ bấm giờ thôi thì không bao giờ cứu được bạn. Bạn làm hỏng thêm vài bữa tối nữa. Rồi bạn thử lại. Và lại thử lần nữa.

Cuối cùng, bạn ngừng dựa vào may mắn, bạn đã học được nó theo cách khó khăn nhất.

Phần mềm cũng hoạt động theo cách tương tự.

AI có thể giúp bạn nhanh hơn. Nó tự động hóa những việc lặp đi lặp lại, đưa ra điểm khởi đầu, giải thích mã nguồn, giúp bạn khơi gợi ý tưởng. Điều nó không thể làm là thay thế khả năng phán đoán của bạn. Nó không thể định nghĩa chất lượng thay cho bạn, không thể quyết định sự đánh đổi nào là chấp nhận được, và không phải lúc nào cũng nhận ra khoảnh khắc khi một thứ gì đó đúng về mặt kỹ thuật nhưng lại sai ở mọi khía cạnh quan trọng.

Để xây dựng phần mềm tốt với AI, bạn vẫn phải hiểu về phần mềm.

Bạn cần biết mình thực sự đang yêu cầu điều gì, cách đánh giá những gì nhận lại được, và khi nào cái máy chỉ đang tự tin phục vụ bạn một cục than cháy.

Hãy tiếp tục học hỏi. Tiếp tục xây dựng. Tiếp tục thất bại. Hãy làm điều đó cho đến khi bạn có thể tạo ra kết quả mình muốn thay vì hy vọng tình cờ đạt được nó.

Sau đó, hãy đủ giỏi để mở nhà hàng nhỏ của riêng mình.

Rồi thuê vài đầu bếp AI. Hầu hết mọi người vẫn sẽ không nhận ra sự khác biệt.

Nhưng bạn thì có.