Người cao tuổi thừa biết AI là 'rác', nhưng họ vẫn mê mẩn vì sự đồng hành

Giới trẻ dường như không thể ngừng xem những video "AI slop" (nội dung rác do AI tạo ra) về những chú mèo biết nói hay các loại trái cây ngoại tình với nhau. Trong khi đó, người lớn tuổi lại đang tận hưởng một loại nội dung do AI tạo ra khác, mang đến cho họ sự an ủi và bầu bạn rất cần thiết.

Hãy lấy ví dụ về chú Chang, một người bạn của gia đình 67 tuổi, người gần đây đã từ Đài Loan đến thăm New York. Khi chúng tôi trò chuyện, vị doanh nhân đã nghỉ hưu này cho tôi xem vài video trên YouTube khiến chú rơi nước mắt. Trong một video, một cô gái tóc vàng trẻ tuổi do AI tạo ra tên là Rose Bennett trình diễn ca khúc “Whiskey Was Louder Than Me”, một bài hát về quá trình trưởng thành cùng người cha nghiện rượu sau khi mẹ cô qua đời. Trong một video khác, Rose hát bài “Brother Became My Father” cùng với người anh trai (cũng là AI). Người cha AI và khán giả AI trong video đều rơi lệ.

Những video này gợi cho chú Chang nhớ về tuổi thơ của chính mình. Mẹ chú cũng đã rời bỏ chú sau khi phải chịu đựng những trận đòn roi từ người cha. Cuối cùng, chú được các chị gái nuôi lớn. “Với tôi, đó là câu chuyện ‘các chị gái trở thành mẹ của tôi’”, chú Chang nói. “Những bài hát này kể những câu chuyện thật cảm động.”

Trải nghiệm của chú Chang làm tôi nhớ đến những video về “gia đình AI” đang trở nên phổ biến trên mạng xã hội Trung Quốc. Trên các nền tảng giống TikTok như Douyin và Kuaishou, những em bé bụ bẫm hoặc những người con trai trưởng thành khôi ngô do AI tạo ra thường gửi lời chúc phúc hàng ngày, nói với người xem rằng họ nhớ người xem đến nhường nào và mang theo những đóa hoa hồng ảo. Một số người có ảnh hưởng (influencer) AI thậm chí còn đóng vai người yêu ảo của những khán giả lớn tuổi.

Tianqi Song, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Quốc gia Singapore, cùng các cộng sự đã xem xét hơn 200 video có sự xuất hiện của các thành viên gia đình AI và phỏng vấn 16 người dùng internet tại Trung Quốc thường xem những video này. Ở độ tuổi từ 50 đến 75, những khán giả này lớn lên trong các gia đình đông con nhưng hiện tại lại có quy mô gia đình nhỏ hơn nhiều, một phần do chính sách một con của Trung Quốc (nay đã bị bãi bỏ).

Những em bé bụ bẫm hoặc những người con trai trưởng thành khôi ngô do AI tạo ra thường gửi lời chúc phúc hàng ngày, nói với người xem rằng họ nhớ người xem đến nhường nào và mang theo những đóa hoa hồng ảo.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng các nhân vật AI mang lại những điều mà các thành viên gia đình ngoài đời thực thường không làm được. Họ bày tỏ tình yêu thương một cách trực tiếp (điều hiếm thấy trong các gia đình Trung Quốc), thể hiện lòng hiếu thảo ở mức độ cao hơn, và trò chuyện về sức khỏe cũng như các chủ đề lịch sử phù hợp với người lớn tuổi. Một khán giả chia sẻ với các nhà nghiên cứu rằng nội dung AI đã chạm đến những trải nghiệm thời trẻ của bà mà con cái thực sự của bà, những người không sống qua cùng thời kỳ lịch sử đó, không thể thấu hiểu. Các video AI cũng sử dụng nhạc nền là những bản nhạc dân gian quen thuộc với thế hệ lớn tuổi.

Những khán giả này hoàn toàn nhận thức được rằng họ đang xem nội dung do AI tạo ra, Song nói với tôi, và một số người cảm thấy tự hào vì họ đang tiếp cận công nghệ mới nhất. Họ cũng hiểu rằng AI có thể bị những kẻ lừa đảo lợi dụng. Một số nhà vận hành các influencer AI kiếm lợi nhuận bằng cách bán sản phẩm, và người xem đã vui vẻ đặt hàng. “Họ biết đó là AI”, Song nói. “Nhưng niềm vui và sự bầu bạn mà nó mang lại là có thật.”

Nhiều nền kinh tế đang phải vật lộn với tình trạng dân số già hóa nhanh chóng và sự thiếu hụt người chăm sóc. Người cao tuổi không chỉ cần thực phẩm và chăm sóc y tế mà còn cần cả giải trí và bầu bạn. AI có thể mở rộng các lựa chọn chăm sóc người cao tuổi, với các sản phẩm như búp bê robot AI và loa thông minh đã được triển khai cho người cao tuổi ở Hàn Quốc và Mỹ.

Người lớn tuổi tiêu thụ các sản phẩm AI này không phải vì họ nhẹ dạ cả tin hơn, mà vì họ thấy AI thực sự hữu ích và thú vị. Theo một cách nào đó, điều này tương tự như việc giới trẻ tìm thấy cảm hứng ở các ngôi sao nhạc pop hoặc tìm kiếm các mối quan hệ ảo thông qua các trò chơi mô phỏng tình yêu otome. Khi AI trở thành một phần của cuộc sống tuổi già, chúng ta cũng nên chú ý đến những rủi ro tiềm ẩn liên quan đến quyền riêng tư, sự nghiện ngập và cách các nhà cung cấp AI đang trục lợi từ nhu cầu cảm xúc của người lớn tuổi.

Chú Chang đã nghi ngờ những ca sĩ yêu thích của mình là sản phẩm AI sau vài lần xem — giọng hát của gia đình Bennett có vẻ quá hoàn hảo để là thật. Chú đã xác nhận điều này với Gemini, công cụ đã trở thành trợ lý ảo của chú trong mọi việc, từ chỉ đường cho đến chăm sóc trang trại ong. Chú Chang vẫn trân trọng các video âm nhạc đó, mặc dù chú không còn khóc vì chúng nhiều như trước nữa. “Giờ thì tôi biết chúng do AI tạo ra rồi”, chú nói. “Chúng đã bớt cảm động đi một chút.”