Thuyết âm mưu kỳ lạ: Một bộ phận cư dân mạng Trung Quốc phủ nhận sự tồn tại của nhà Đường

Hồng Kông —

Một điều kỳ lạ đang diễn ra trên mạng internet tại Trung Quốc. Một nhóm nhỏ nhưng lên tiếng mạnh mẽ đang khẳng định rằng triều đại lịch sử nổi tiếng nhất của đất nước này chưa từng tồn tại.

Đó là nhà Đường, triều đại cai trị Trung Quốc từ năm 618 đến năm 907 sau Công nguyên, một thời kỳ chứng kiến sự mở rộng lãnh thổ to lớn, thương mại quốc tế bùng nổ và sự hưng thịnh của một nền văn hóa cao cấp được ngưỡng mộ vượt xa khỏi biên giới. Mọi đứa trẻ đều được học về nhà Đường ở trường; các bộ phim truyền hình lịch sử lấy cảm hứng từ những âm mưu chốn cung đình thời kỳ này là món ăn tinh thần quen thuộc trên đài truyền hình quốc gia.

Khẳng định rằng triều đại kéo dài 300 năm này thực chất chỉ là một huyền thoại cũng giống như việc nói rằng Nội chiến Mỹ chưa từng xảy ra, hoặc bảo một người Anh rằng Magna Carta là hư cấu. Nhưng trong những tháng gần đây, quan điểm này đã lan truyền trong cộng đồng mạng Trung Quốc, gây đau đầu cho Đảng Cộng sản cầm quyền vốn luôn ám ảnh với việc kiểm soát cách công dân thảo luận về 5.000 năm lịch sử đầy biến động và tranh cãi của họ.

Mọi chuyện dường như bắt đầu khi một người có ảnh hưởng về lịch sử tên là Qiao Yu sử dụng một số dữ liệu chiêm tinh khó hiểu trong một video vào tháng 5 để "chứng minh" nhà Đường chưa từng tồn tại.

Lời khẳng định kỳ quặc này kể từ đó đã lan rộng khắp nơi. Sau đó, có thông tin cho rằng nhiều người đã gọi điện đến cục du lịch ở Tây An, nơi từng là kinh đô của nhà Đường, để yêu cầu đóng cửa vì triều đại này đã được chứng minh là một trò lừa bịp.

Hashtag “nhà Đường không tồn tại” hiện đã có hàng chục triệu lượt xem trên Weibo, nền tảng giống như X của Trung Quốc.

Động cơ đằng sau trò lừa bịp và sự lan truyền của nó rất khó xác định. Trong quá khứ, nhà Đường từng bị những người theo chủ nghĩa dân tộc Trung Quốc chỉ trích vì vị hoàng đế khai quốc không thuộc dân tộc Hán, nhóm người chiếm đa số tại Trung Quốc. Cơ sở cho lập luận của Qiao Yu là triều đại nhà Tống kế tiếp thực tế đã bắt đầu sớm hơn nhiều so với quan điểm truyền thống, do đó phủ nhận sự tồn tại của nhà Đường. Nhà Tống là triều đại có nguồn gốc dân tộc Hán.

“Điều này về cơ bản là điên rồ,” William Kirby, giáo sư nghiên cứu về Trung Quốc tại Đại học Harvard cho biết, đồng thời nói thêm rằng có những sự thật trong lịch sử và “nhà Đường chắc chắn là một trong số đó.”

“Đó không chỉ là một triều đại Trung Quốc. Đó còn là một triều đại của vùng nội Á,” ông nói.

Khi quan điểm sai lệch này lan truyền trên mạng xã hội, các phương tiện truyền thông nhà nước đầy quyền lực và được kiểm soát chặt chẽ của Trung Quốc đã vào cuộc.

Nhiều phụ huynh cho biết, nhờ trò lừa bịp này, con cái họ hiện cảm thấy bối rối về các sự kiện lịch sử, tờ Nam Kinh Nhật báo đưa tin vào tháng trước.

Ba ngày sau, The Paper, một cơ quan truyền thông trực thuộc chính quyền Thượng Hải, đã có phản ứng gay gắt hơn. “Chỉ khi sự tìm tòi hợp lý trở thành nền tảng của đời sống công cộng thì chủ nghĩa hư vô lịch sử mới thực sự mất đi điều kiện để phát triển,” tờ này viết trong một bài bình luận.

“Chủ nghĩa hư vô lịch sử” là một thuật ngữ do Đảng Cộng sản cầm quyền đặt ra, dùng để chỉ các cuộc thảo luận hoặc nghiên cứu thách thức phiên bản lịch sử lâu đời của Trung Quốc mà Đảng này đưa ra. Bản thân Đảng Cộng sản là một nhân tố tương đối mới trong câu chuyện đó, lên nắm quyền vào năm 1949 sau cuộc nội chiến kéo dài hàng thập kỷ đã chia cắt đất nước.

Đến giữa tháng 8, cuộc tranh cãi về nhà Đường đã thu hút sự chú ý của cơ quan ngôn luận của Đảng. Trong một bài xã luận, tờ Nhân dân Nhật báo gọi khẳng định này là “vô lý” và đưa ra lời cảnh báo: “Một khi giới trẻ bắt đầu nghi ngờ lịch sử dân tộc, sự tự tin về văn hóa của chúng ta sẽ giống như nước không nguồn, cây không gốc, và quá trình hiện đại hóa kiểu Trung Quốc sẽ mất đi góc nhìn lịch sử sâu sắc.”

Trong những năm gần đây, nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã thắt chặt sự kiểm soát của Đảng đối với lịch sử và tìm cách áp đặt các hình phạt nghiêm khắc hơn đối với những ai dám thách thức các tài liệu chính thống.

Bản thân ông Tập cũng từng công khai gợi nhắc về vinh quang quá khứ của nhà Đường. Năm 2023, ông đã đón tiếp các nhà lãnh đạo từ một số quốc gia Trung Á tại Tây An, kinh đô cổ của nhà Đường và là điểm cuối của Con đường Tơ lụa, nơi hàng hóa và tư tưởng từng lưu thông giữa Trung Quốc và châu Âu.

Buổi lễ có sự tham gia của các vũ công và nghệ sĩ trong trang phục phong cách nhà Đường, các nhà quan sát lưu ý rằng đây là sự tôn vinh quá khứ thời Đường, khi các sứ giả nước ngoài đến triều cống tại triều đình hoàng đế.

Trong hàng ngàn năm, người Trung Quốc đã sử dụng những suy ngẫm về lịch sử để tái hình dung quá khứ, như một cách sáng tạo để chỉ trích hoặc tiếp cận hiện tại.

Ví dụ, trong những năm bùng nổ kinh tế đầu thập niên 2010, giữa bối cảnh ngày càng có nhiều chỉ trích về sự ám ảnh với chủ nghĩa tiêu dùng và lối sống tư sản, những gian khổ mà người dân Trung Quốc phải trải qua trong thời kỳ Nhật Bản chiếm đóng tàn bạo trong Thế chiến II đã trở thành chủ đề được giới trí thức ưa chuộng, theo Rana Mitter, một nhà sử học chuyên về Trung Quốc hiện đại tại Trường Harvard Kennedy.

Nhưng cuộc thảo luận đó cũng cho phép một số người chỉ ra rằng diễn ngôn hiện tại không ghi nhận đầy đủ công lao của quân đội Quốc dân đảng – những người đã chiến đấu chống Nhật nhưng cũng là đối thủ của những người cộng sản dưới thời Mao Trạch Đông, Mitter cho biết.

Mặc dù thời nhà Đường đã cách đây hơn một ngàn năm, bất kỳ gợi ý nào – dù là viển vông – rằng nó chưa từng tồn tại cũng có thể là một sự khó chịu đối với Đảng, Mitter nói.

“Chắc chắn dưới thời ông Tập, ĐCSTQ hiện tôn vinh quỹ đạo dài hơn của lịch sử Trung Quốc. Điều này có nghĩa là mọi lịch sử cần phải hướng tới một mục tiêu cho thấy bản sắc thống nhất (thay vì chia rẽ), sự liên tục về lịch sử và văn hóa, cùng ý niệm về một ‘Trung Quốc’ như một thực thể lâu đời đã tồn tại liên tục xuyên suốt lịch sử,” ông nói.

Callum, một cư dân 24 tuổi ở Bắc Kinh, nói với CNN rằng việc đặt câu hỏi về sự tồn tại của nhà Đường có thể là một cách để nổi loạn chống lại những hiểu biết đã được thiết lập, và là cách để giới trẻ Trung Quốc – những người đang đối mặt với nền kinh tế chậm lại và sự cạnh tranh gay gắt hơn về việc làm và tài nguyên – chỉ trích chính quyền.

“Đó là cách để mọi người tấn công các cơ quan chức năng đã được thiết lập. Nó gần giống như việc nói rằng ‘những kẻ được gọi là chuyên gia đó chẳng có gì đặc biệt. Họ đều đã đánh lừa mọi người. Tôi mới là người hiểu sự thật, và tôi đã vạch trần tất cả bọn họ.’”

Tính đến giữa tháng 8, các tài khoản của Qiao Yu đã bị chặn và tất cả video của họ đã bị gỡ bỏ. Bất kỳ tìm kiếm nào trên mạng xã hội Trung Quốc đặt câu hỏi liệu triều đại nhà Đường có tồn tại hay không hiện nay đều dẫn đến các nội dung lên án kiểu lập luận đó.

Trong bài xã luận về cuộc tranh cãi, tờ Nhân dân Nhật báo đã cố gắng đưa ra lời kết luận cuối cùng.

“Nền văn minh Trung Quốc đã trường tồn suốt năm ngàn năm,” tờ này viết, “và Thời kỳ Hoàng kim của triều đại nhà Đường là một trong những chương rực rỡ nhất.”

Shuai Zhang của CNN đã đóng góp vào bài viết này.