Toàn cảnh thương vụ Alibaba đầu tư vào Kimi

@Chen Zhiyan

Elsewhere trước đây đã đưa tin về vòng gọi vốn Series C của Kimi — thương vụ do IDG dẫn dắt, được xem là một trong những canh bạc ngoạn mục nhất của giới đầu tư mạo hiểm ngay trước thời điểm bình minh của ngành AI. Tuy nhiên, nhìn lại câu chuyện gọi vốn của Kimi, yếu tố thực sự đưa Zhilin Yang (Dương Trác Lân) bước vào bàn cờ mô hình lớn chính là tấm séc sớm hơn và lớn hơn nhiều từ Alibaba.

Vào tháng 11 năm 2023, khi Alibaba lần đầu đầu tư vào Kimi, họ đã rót 30 triệu USD với mức định giá 600 triệu USD. Ba tháng sau, vào đêm Giao thừa Tết Nguyên đán 2024, Alibaba bất ngờ nâng mức đặt cược lên 800 triệu USD, đẩy mức định giá sau đầu tư vượt mốc 2,5 tỷ USD.

Số tiền đó đã biến Alibaba trở thành cổ đông lớn nhất của Kimi tính đến thời điểm hiện tại, đồng thời ngay lập tức đưa Kimi trở thành một nhân tố bất ngờ trên bàn cờ mô hình lớn tại Trung Quốc.

Ba năm trôi qua, định giá của Kimi đã tăng vọt lên 50 tỷ USD. Nhưng tại thời điểm đó, quyết định này lại gây tranh cãi trong nội bộ Alibaba. Một số người gọi đây là "công ty PowerPoint" — khi Alibaba lần đầu gặp đội ngũ, thậm chí mô hình còn chưa tồn tại; sau khi thẩm định kỹ thuật nội bộ, kết luận đưa ra rất rõ ràng: không đầu tư.

Thế nhưng cuối cùng Alibaba vẫn đầu tư, và Kimi trở thành công ty mô hình lớn duy nhất được bộ phận đầu tư chiến lược của Alibaba Group hậu thuẫn, với sáu vòng rót vốn tiếp nối liên tục. Nếu không có gì bất ngờ, đây cũng sẽ là một trong những khoản đầu tư sinh lời nhất trên giấy tờ của Alibaba trong kỷ nguyên AI.

Các nhà đầu tư thích nói rằng: hãy đặt cược vào người thay đổi cuộc chơi. Ngược lại, bản thân việc đầu tư đôi khi cũng đóng vai trò tương tự. Và canh bạc của Alibaba vào Kimi chính xác là như vậy — một sự phân bổ vốn đã thay đổi cuộc chơi.

Suýt bỏ lỡ

Kimi và Alibaba suýt chút nữa đã bỏ lỡ nhau.

Đó là năm 2023. Những dư chấn về quy định vẫn còn đó, và giống như các CVC (quỹ đầu tư mạo hiểm doanh nghiệp) internet khác, bộ phận đầu tư chiến lược của Alibaba Group đã thu hẹp quy mô đáng kể, các thương vụ còn lại chủ yếu gắn liền với bán lẻ và thương mại điện tử. Các khoản đầu tư vào mô hình lớn được giao cụ thể cho Alibaba Cloud.

Logic lúc bấy giờ rất đơn giản. Mô hình lớn trước hết là công việc kinh doanh của Alibaba Cloud: đầu tư vào một công ty, tay trái nắm giữ cổ phần, tay phải có thêm một khách hàng.

Vì vậy, đến cuối năm, Alibaba Cloud với tư cách là đơn vị đầu tư đã rót vốn vào Zhipu AI, Baichuan và 01.AI. Đến tháng 3 năm 2024, họ bổ sung thêm MiniMax.

Alibaba Cloud đã chọn cách tiếp cận an toàn nhất, mà khi nhìn lại cũng có vẻ là thông minh nhất: tích lũy nhiều lựa chọn. Nhưng dù vậy, Kimi vẫn không nằm trong số đó.

Alibaba Cloud đã để mắt đến Kimi từ sớm, nhưng công ty này vẫn đang ở giai đoạn PowerPoint. Đối với một công ty cần liên tục mua tài nguyên tính toán mà không có sản phẩm hay doanh thu rõ ràng trong tương lai gần, thương vụ này rất khó để giải trình theo khung đầu tư của mảng điện toán đám mây. Cuối cùng, Alibaba Cloud đã từ chối.

Với tư cách là lực lượng chủ chốt trong đầu tư AI, khi Alibaba Cloud từ chối Kimi, việc Alibaba bỏ lỡ Kimi từ sớm gần như đã trở thành điều chắc chắn.

Sau đó, một người phụ nữ tên là Jiang Shanshan xuất hiện.

Là một nhà đầu tư trong bộ phận đầu tư chiến lược, cô đã dành 5 năm làm việc trong hệ sinh thái Alibaba. Cô đã thử kết bạn WeChat với Zhilin Yang vài lần nhưng không thành công, cho đến khi cô nhờ đến sự giúp đỡ của Song Yao, một nhà sáng lập khác có liên hệ với Đại học Thanh Hoa, để kết nối.

Một vài nhà sáng lập AI đã chia sẻ với tôi rằng Jiang Shanshan là một trong số ít các nhà đầu tư thực sự có thể thảo luận về các chi tiết kỹ thuật. Cô học toán và khoa học máy tính trong suốt thời gian đại học và cao học, với nghiên cứu sau đại học tập trung vào các thuật toán tối ưu hóa. Theo những người từng làm việc với cô, cô có phong thái điềm tĩnh, dè dặt, đã ăn chay nhiều năm và chinh phục người khác bằng năng lực chuyên môn thay vì kỹ năng giao tiếp xã hội.

Sau khi nói chuyện với Zhilin Yang, cô đã giới thiệu dự án cho Hu Xiao — khi đó là người đứng đầu bộ phận đầu tư của Alibaba Group. Sau cuộc họp của Hu Xiao, ông đã giới thiệu dự án cho Eddie Wu. Sau cuộc trò chuyện giữa Eddie Wu và Zhilin Yang, gần như không có sự do dự nào: ông quyết định đầu tư.

Vào tháng 11 năm 2023, bộ phận đầu tư chiến lược của Alibaba, cùng với Ant Group, mỗi bên cam kết 30 triệu USD vào Kimi với mức định giá khoảng 600 triệu USD.

Nguồn gốc của con số 800 triệu USD

So với những gì diễn ra sau đó, đây chỉ là món khai vị.

Khoản đầu tư xuất hiện trong một bước ngoặt lịch sử. Vào tháng 9 năm 2023, Alibaba hoàn tất quá trình chuyển giao lãnh đạo: Eddie Wu tiếp quản vị trí CEO tập đoàn. Khi trở lại Alibaba, ông đã mở ra một cánh cửa cho bộ phận đầu tư chiến lược của tập đoàn: ngoài việc phục vụ các doanh nghiệp hiện có, họ còn có thể xem xét các công nghệ tiên phong như AI và Trí tuệ nhân tạo hiện thân (Embodied AI).

Đây chính là cơ hội cho phép bộ phận đầu tư chiến lược của Alibaba rót vốn vào Kimi.

30 triệu USD là đủ để Alibaba có tên trong danh sách cổ đông, nhưng không đủ để thay đổi bất cứ điều gì. Đối với một công ty mô hình lớn, hàng chục hay thậm chí hàng trăm triệu USD cũng sẽ nhanh chóng bị đốt sạch.

Trong quá trình chốt thương vụ đầu tư này, vào ngày 9 tháng 10 năm 2023, Kimi công bố bước đột phá về khả năng "ngữ cảnh dài", ra mắt Kimi Chat — sản phẩm trợ lý thông minh đầu tiên hỗ trợ đầu vào lên tới 200.000 ký tự tiếng Trung. Đây là khoảnh khắc lan tỏa thực sự đầu tiên của Kimi.

Điều này tạo tiền đề cho vòng đầu tư thứ hai của Alibaba. Theo Elsewhere tìm hiểu, hiệu suất mô hình là yếu tố chính khiến Alibaba sẵn sàng tiếp tục đầu tư vào Kimi. Theo nhiều nguồn tin thân cận với thương vụ, cú hích trực tiếp để nâng số tiền lên 800 triệu USD chủ yếu đến từ nhận định của chính Eddie Wu — một canh bạc mà ông đích thân "bật đèn xanh".

Khuynh hướng đầu tư vào "độ bất định cao + thiên tài kỹ thuật + công nghệ tiên phong" này chắc chắn có liên quan đến kinh nghiệm của Eddie Wu khi thành lập Yuanjing Capital vào năm 2015 và đắm mình hoàn toàn vào đầu tư mạo hiểm. Nhưng ở một khía cạnh khác, bối cảnh thực dụng hơn có thể là: Alibaba đã không hoàn toàn nắm chắc tấm vé trong kỷ nguyên Internet di động, khi Pinduoduo và Douyin đang tấn công vào cốt lõi thương mại điện tử của họ.

Nhưng đối với vị lãnh đạo mới được gọi nội bộ là "Mama Wu", còn có một câu hỏi tinh tế: Alibaba đã có Qwen, vậy tại sao phải dồn lực vào một công ty mô hình bên ngoài?

Đây là khoảng cách về thời điểm: lúc đó vẫn còn quá sớm để kiểm chứng năng lực của Qwen. Sớm nhất cũng phải đến khoảng tháng 6 năm 2024 — sau khi các dòng Qwen2 và Qwen2.5 lần lượt được phát hành. Cột mốc thực sự có lẽ chưa đến cho tới tháng 9 năm 2025, với sự ra mắt của mô hình suy luận lai Qwen3.

Thông điệp của Eddie Wu gửi tới tổ chức lúc bấy giờ là Alibaba có thể tiếp tục xây dựng mô hình của riêng mình trong khi vẫn đầu tư vào đội ngũ bên ngoài có khả năng thành công cao nhất. Tự phát triển là quân bài trong tay Alibaba; đầu tư giúp bảo toàn một khả năng khác, đảm bảo Alibaba vẫn sẽ có mặt trên bàn cờ nếu đội ngũ đó giành chiến thắng.

Nói cách khác: chúng ta phải xây dựng, nhưng không thể chỉ đặt cược vào chính mình.

Và vì đã đặt cược, đối với mô hình lớn, số tiền đặt cược phải đủ lớn. Đây là nguồn gốc của con số 800 triệu USD. Số tiền đó có thể tài trợ cho ba công ty đầu tư mạo hiểm.

Một nhà đầu tư tại MiniMax từng nói với tôi rằng vào khoảng thời gian này, MiniMax cũng đang đàm phán với Alibaba và cảm thấy tự tin về việc chốt thương vụ. Cho đến khi trong một giờ nghỉ giải lao, đội ngũ của Alibaba đề cập rằng họ có "một quân bài khác" — quân bài này chính là Kimi, khi đó vẫn còn là cái tên xa lạ với nhiều người.

Ngày 9 tháng 2 năm 2024, đêm Giao thừa Tết Nguyên đán. Hạn chót ký kết cho vòng A+ của Kimi được ấn định vào ngày này. Ý kiến cổ đông thay đổi liên tục, và các chữ ký chỉ được hoàn tất vào khoảng nửa đêm, khi đã bước sang ngày đầu tiên của Tết Nguyên đán.

Một nhà đầu tư thân cận với thương vụ nói với tôi rằng Yutong Zhang cũng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn này — cô hiểu những gì đội ngũ sáng lập Kimi quan tâm và những gì nhà đầu tư muốn, giúp cả hai bên đạt được thỏa thuận về nhiều điểm cụ thể.

Các tài liệu giao dịch cuối cùng bao gồm một điều khoản: ngoài 800 triệu USD đã ký, Kimi có thể nhận thêm 200 triệu USD trong vòng 60 ngày tiếp theo. Tất cả số vốn Kimi đã huy động trước đó cộng lại chưa đầy 300 triệu USD, xếp nó vào nhóm trung bình thấp trong số "Sáu con rồng nhỏ", chỉ đứng trên StepFun. Tuy nhiên, chỉ riêng vòng này đã vượt quá 1 tỷ USD.

Đây cũng là vòng gọi vốn đơn lẻ lớn nhất của một công ty mô hình lớn tại Trung Quốc vào thời điểm đó. Sau trận chiến này, định giá sau đầu tư của Kimi đã vượt mốc 2,5 tỷ USD.

Thời điểm nhạy cảm