Lãnh đạo công nghệ hứa hẹn tuần làm việc 4 ngày, nhưng nhân viên AI vẫn cày 90 giờ mỗi tuần

Theo tin từ IT ngày 10 tháng 8, dẫn nguồn từ BBC (Anh) cùng ngày, các gã khổng lồ công nghệ như Google, OpenAI, Anthropic và Meta đang đầu tư hàng trăm tỷ USD mỗi năm để phát triển AI. Trong nhiều năm qua, các nhà điều hành luôn vẽ ra một viễn cảnh tương lai: khi AI đảm nhận ngày càng nhiều công việc, con người cuối cùng có thể làm việc ít ngày hơn và giảm bớt số giờ làm việc.

Bốn năm trước, một giám đốc kỹ thuật của Google thậm chí còn dự đoán rằng đến năm 2025, AI sẽ biến chế độ làm việc 4 ngày/tuần thành hiện thực.

Đầu năm nay, OpenAI cũng bắt đầu công khai thúc đẩy tầm nhìn tương tự. OpenAI kêu gọi các doanh nghiệp thử nghiệm chế độ làm việc 4 ngày/tuần mà không giảm lương, với lý do AI sẽ sớm cải thiện đáng kể hiệu suất lao động, và các doanh nghiệp nên thích nghi trước với môi trường mới khi thời gian làm việc được rút ngắn.

Tuy nhiên, một cựu nhân viên kỹ thuật rời OpenAI vào năm ngoái chia sẻ với BBC rằng, ít nhất là trong thời gian họ còn làm việc tại đây, OpenAI chưa bao giờ thử nghiệm chế độ 4 ngày/tuần như họ kêu gọi các doanh nghiệp khác. Thực tế hoàn toàn ngược lại, nhân viên thường xuyên phải đối mặt với các "cuộc họp khủng hoảng", làm thêm giờ vào cuối tuần và các đợt đánh giá hiệu suất cực kỳ khắc nghiệt, đồng nghiệp cũng có thể bị sa thải bất ngờ. "Thứ Bảy hay Chủ Nhật vẫn phải đến công ty, hoặc là để bù tiến độ, hoặc là để kiểm tra xem hệ thống có gặp sự cố gì không."

Không chỉ OpenAI cổ xúy việc AI có thể rút ngắn thời gian làm việc. Anthropic từng tuyên bố rằng Claude có thể làm việc tự chủ liên tục trong bảy giờ không nghỉ, gần như tương đương với một ngày làm việc trọn vẹn. CEO của Meta, Mark Zuckerberg, cũng mạnh miệng tuyên bố rằng Meta đang ở trong một năm then chốt khi "AI bắt đầu thay đổi hoàn toàn cách chúng ta làm việc", các đội ngũ tinh gọn hơn nhờ sự hỗ trợ của AI có thể hoàn thành khối lượng công việc mà trước đây không thể tưởng tượng nổi.

Thế nhưng thực tế là năm nay Meta đã cắt giảm khoảng 10% nhân sự, còn CEO Dario Amodei của Anthropic cũng cảnh báo rằng, năng suất AI càng cao thì số lượng vị trí công việc bị đào thải trong tương lai có thể càng nhiều.

Trớ trêu thay, những nhân viên công nghệ thực sự nằm ở trung tâm của làn sóng AI, những người vừa chịu trách nhiệm phát triển vừa sử dụng công cụ AI mỗi ngày, lại không hề có được tuần làm việc ngắn hơn. IT được biết từ báo cáo rằng, ngược lại, không ít người cho biết thời gian làm việc của họ đã vượt xa tiêu chuẩn truyền thống 5 ngày/tuần, 40 giờ/tuần.

"Chạy nước rút" (Sprint)

Những người làm trong ngành công nghệ tại Mỹ thường có thu nhập không thấp. Các ngành ngân hàng đầu tư, luật và y tế cũng nổi tiếng với thời gian làm việc dài, nhưng làm việc 14 giờ mỗi ngày trước đây không phải là trạng thái bình thường của ngành công nghệ. Trong một thời gian dài, các công ty công nghệ chủ yếu vẫn làm việc theo giờ hành chính từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều.

Cựu nhân viên OpenAI kể trên cho biết, thời điểm đó họ làm việc ít nhất 70 giờ mỗi tuần, dài hơn nhiều so với thời gian làm việc tại các công ty công nghệ khác trước đây. Sau khi rời OpenAI, người này gia nhập một startup AI khác và sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống đã được cải thiện, làm việc khoảng 50 đến 60 giờ mỗi tuần khi "không phải chạy dự án nước rút".

Cái gọi là "chạy nước rút" (sprint) là giai đoạn làm việc cường độ cao thường thấy trong ngành công nghệ trước khi ra mắt tính năng hoặc sản phẩm mới, nhân viên thường phải kéo dài thời gian làm việc trong nhiều tuần liên tiếp. Tại OpenAI, Anthropic và các công ty công nghệ lớn đang điên cuồng thúc đẩy các dự án AI, "chạy nước rút" có thể biến thành tình trạng quá tải công việc kéo dài.

Các nhân viên công nghệ được BBC phỏng vấn cho biết, các đợt "chạy nước rút" tại OpenAI và Anthropic đôi khi kéo dài hàng tuần, thời gian làm việc hàng tuần thậm chí vượt quá 90 giờ.

Bị "trưng tập"

Một nhân viên hiện tại và một cựu nhân viên của Meta tiết lộ rằng, năm nay không ít người bị điều chuyển sang các nhóm dự án AI mà không hề được báo trước, trong khi ban lãnh đạo coi các nhiệm vụ AI là ưu tiên hàng đầu. Nhân viên không có lựa chọn nào khác, vì vậy họ gọi riêng việc điều chuyển này là bị "trưng tập".

Cựu nhân viên đó cho biết: "Họ điều thẳng bạn sang đó. Bạn không thể từ chối, nếu thực sự muốn từ chối thì chỉ có cách nghỉ việc."

Cả hai cho biết, gần đây Meta đã bắt đầu giảm bớt thái độ cứng rắn "không chấp nhận thì nghỉ việc" này, nhưng nhiều nhân viên đã bị ép buộc điều chuyển sang các nhóm AI từ trước đó.

Sau khi gia nhập các nhóm trên, làm thêm giờ kéo dài gần như trở thành trạng thái bình thường. Nhân viên thường xuyên làm việc đến đêm khuya, làm việc cả cuối tuần, ngay cả khi đã tan làm, họ vẫn cảm thấy mình đang trong trạng thái "luôn sẵn sàng".

Luật pháp Mỹ không quy định giới hạn số giờ làm việc tối đa mỗi tuần cho người lao động trên 16 tuổi. Trong khi đó, Anh và châu Âu thường đặt ra giới hạn 48 giờ, bao gồm cả thời gian làm thêm.

Hai nhân viên này cũng tiết lộ rằng Meta hiện đang phát triển các công cụ AI có khả năng đảm nhận kỹ thuật phần mềm và các công việc khác, đồng thời xây dựng một hệ thống cơ sở hạ tầng mô hình AI để đo lường khả năng sao chép các tác vụ của con người.

Cựu nhân viên đó cho biết: "Mỗi ngày bạn thực sự chỉ đang cùng một nhóm người tìm cách để AI sao chép cách con người hoàn thành các công việc khác nhau." Theo anh, những nhiệm vụ kiểu này dường như "không bao giờ làm xong".

Không chỉ những người trực tiếp phát triển mô hình và công cụ mới bị AI kéo dài thời gian làm việc. Cựu nhân viên Google, Amin Saleh, đã nghỉ việc vào tháng 5 năm nay. Anh chia sẻ với BBC rằng các dự án AI đã bắt đầu gây ảnh hưởng đến công việc hàng ngày của mình. Sau khi Google liên tục chuyển các tài nguyên quan trọng như bộ xử lý, bộ nhớ lưu trữ sang các dự án AI, các lỗi hệ thống kỹ thuật nội bộ xảy ra thường xuyên hơn, Saleh thường xuyên phải thức đêm để xử lý sự cố.

Saleh cho biết, sau khi rời Google, giấc ngủ và sức khỏe tổng thể của anh đã cải thiện rõ rệt. Anh cũng nhận ra rằng việc các công ty công nghệ lớn quá phụ thuộc vào AI sẽ tạo ra một văn hóa doanh nghiệp tồi tệ, khiến các kỹ sư phải chịu áp lực quá lớn.

Thời gian tiết kiệm được bị "nuốt chửng"

Ngày càng có nhiều nghiên cứu chỉ ra cùng một nghịch lý: AI lẽ ra phải giúp nhân viên giảm bớt gánh nặng, nhưng kết quả thực tế lại có thể là khối lượng công việc tiếp tục phình to.

Một nghiên cứu của Đại học California, Berkeley, theo dõi hàng trăm nhân viên tại một công ty công nghệ ở Mỹ trong suốt tám tháng để quan sát những thay đổi trong công việc của họ sau khi sử dụng AI. Nghiên cứu phát hiện ra rằng nhịp độ làm việc của nhân viên trở nên nhanh hơn, phạm vi nhiệm vụ đảm nhận rộng hơn và thời gian dành cho công việc trong ngày cũng bị kéo dài thêm.

Neil Thompson, học giả nghiên cứu về đổi mới tại MIT, chỉ ra rằng ngay cả ở những công ty công nghệ phát triển AI tích cực nhất, ban lãnh đạo cũng khó có khả năng nói với nhân viên rằng: vì AI đã giúp bạn tiết kiệm thời gian, nên thời gian còn lại có thể nghỉ ngơi. "Ngay cả khi AI thực sự tiết kiệm được thời gian, phần thời gian tiết kiệm được cuối cùng cũng sẽ bị nuốt chửng bởi các công việc điều chỉnh, triển khai thực tế và đảm bảo hệ thống vận hành bình thường."

Nghiên cứu của Đại học California, Berkeley cũng phát hiện ra rằng một lý do quan trọng khiến AI làm tăng khối lượng công việc là nhân viên phải liên tục kiểm tra xem nội dung do AI tạo ra có chính xác hay không.

Thompson bổ sung thêm, ngay cả khi quy trình AI đã được tinh chỉnh hoàn thiện, nhân viên thường vẫn chủ động hoặc bị động lấp đầy khoảng thời gian trống đó. Một bộ phận muốn hoàn thành nhiều việc hơn, bộ phận khác lại lo lắng rằng nếu không tiếp tục tăng năng suất thì sẽ không thể chứng minh giá trị bản thân với người sử dụng lao động. "Mọi người nghĩ rằng khối lượng công việc giảm 20% thì đương nhiên có thể chuyển sang chế độ làm việc 4 ngày/tuần. Nhưng công việc mới sẽ luôn xuất hiện."

Saleh chỉ ra rằng: "Lẽ ra bây giờ AI đã làm thay chúng ta rất nhiều việc, ít nhất thì nhiều người hơn nên được ngủ ngon hơn và có sức khỏe tốt hơn."

Thực tế dường như hoàn toàn ngược lại.