DeepSeek: Bí quyết '3 Không' giúp đối thủ Trung Quốc bám đuổi OpenAI dù thiếu hụt chip AI

Với triết lý và văn hóa kinh doanh hoàn toàn trái ngược so với các đối thủ Mỹ, CEO của DeepSeek tin rằng công ty mình không chỉ bắt kịp mà còn đang cạnh tranh ngang ngửa với OpenAI trong cuộc đua tiến tới AGI.

Tính đến tháng 5 năm nay, DeepSeek chỉ sở hữu khoảng 20.000 chip tương đương dòng Hopper của NVIDIA, con số mà các tập đoàn như Microsoft hay Google có thể mua thêm chỉ trong vài tuần.

Lệnh cấm xuất khẩu chip AI của Mỹ không chỉ ngăn DeepSeek tiếp cận các dòng chip mới nhất mà còn giới hạn tốc độ mở rộng hạ tầng tính toán. Trên lý thuyết, đây là một bất lợi gần như không thể bù đắp trong một cuộc đua mà ai cũng cho rằng phần thắng thuộc về kẻ sở hữu nhiều GPU nhất.

Thế nhưng, khoảng cách giữa DeepSeek và các công ty AI hàng đầu Mỹ hiện chỉ còn từ 6 đến 12 tháng, theo đánh giá của chính ông Lương Văn Phong trong một cuộc họp kín với nhà đầu tư bị rò rỉ gần đây. Biên lợi nhuận từ dịch vụ suy luận (inference) của công ty đạt 85%, thời gian hoàn vốn phần cứng chỉ trong 10 tháng. Những con số này không đến từ việc sở hữu nhiều chip hơn, mà từ một triết lý vận hành mà ông Lương gọi tắt là ba điều công ty kiên quyết nói không.

Ông Lương Văn Phong, nhà sáng lập kiêm CEO của DeepSeek.

Điều từ chối đầu tiên là không tối đa hóa lợi nhuận. Khi DeepSeek V4 ra mắt, công ty định giá cao ban đầu vì lo ngại nhu cầu quá lớn. Sau đó, ông Lương quyết định giảm xuống còn một phần tư mức giá ban đầu. Phản ứng trong nội bộ không phải là lo ngại mà là hoan nghênh, vì với DeepSeek, mục tiêu xây dựng mô hình không phải để tối đa hóa doanh thu mà để càng nhiều người dùng được càng tốt.

Ông Lương đặt trần lợi nhuận ở mức 6 lần chi phí, một con số mà ông gọi là "lợi nhuận hợp lý", không hơn. Lý do sâu xa hơn nằm ở kinh tế học: chi phí suy luận thấp hơn đồng nghĩa với việc DeepSeek có thể huấn luyện các mô hình lớn hơn với cùng một lượng sức tính toán hạn chế, biến giá rẻ từ một chiến lược kinh doanh thành lợi thế kỹ thuật.

Điều từ chối thứ hai là không làm thêm giờ và không KPI. Trong một ngành mà văn hóa làm việc cường độ cao được xem là dấu hiệu của sự nghiêm túc, DeepSeek chọn hướng ngược lại. Ông Lương tin rằng nghiên cứu đỉnh cao đòi hỏi một môi trường thoải mái, không phải áp lực.

Công ty không có cơ cấu tổ chức cứng nhắc, không có chỉ tiêu hiệu suất theo quý, và một nửa thời gian làm việc của mỗi nhà nghiên cứu được dành để tự do khám phá các hướng mà họ cho là quan trọng mà không cần sự phê duyệt từ cấp trên.

Ông Lương tóm gọn triết lý này trong một câu: tầm nhìn không phải là khẩu hiệu trên tường, mà là cách công ty hành động mỗi ngày. Và điều duy nhất ông tuyên bố không thể nhượng bộ chính là sự ổn định của đội ngũ, chứ không phải tốc độ hay doanh thu.

DeepSeek đang tập trung tối đa cho mục tiêu sớm đạt tới AGI.

Điều từ chối thứ ba là không đuổi theo các xu hướng đang thịnh hành. Video AI, mô hình 3D, world model, super app... đây đều là những từ khóa đang thu hút hàng tỷ USD đầu tư trong ngành. DeepSeek từ chối tất cả. Ông Lương gọi thẳng video generation và 3D là "hype thương mại thuần túy", không liên quan đến giới hạn trên của trí tuệ và kiên quyết không đụng vào.

Thay vào đó, công ty theo đuổi một lộ trình sáu bước được xác định rõ ràng hướng đến AGI: từ language model, chain-of-thought, agent, continuous learning, self-iteration cho đến embodied intelligence. Hiện tại, DeepSeek đang ở giữa giai đoạn agent và xác định continuous learning là rào cản tiếp theo phải vượt qua. Mọi thứ không nằm trên lộ trình đó đều bị loại bỏ một cách có chủ đích.

Ba điều từ chối này kết nối với nhau theo một logic nhất quán mà ông Lương tóm lại bằng một lời cảnh báo dành cho toàn ngành: "Nếu tầm nhìn của anh là lấy nhiều hơn, anh đã thua rồi." Ông cho rằng OpenAI đang chịu áp lực ngày càng lớn chính vì muốn độc chiếm quá nhiều thứ cùng một lúc. DeepSeek chọn con đường ngược lại: từ bỏ nhiều thứ để tăng xác suất làm được một thứ duy nhất, và ít nhất tính đến thời điểm này, cách tiếp cận đó đang cho thấy những kết quả mà không ai có thể bỏ qua.