Nghiên cứu mới: Con người khó phân biệt được truyện ngắn do AI hay người viết

Theo IT ngày 9 tháng 8, từ "Odyssey" cho đến những tiểu thuyết trinh thám của Agatha Christie, nhân loại đã sáng tạo nên vô số câu chuyện tuyệt vời, lấp đầy giá sách của bao thế hệ. Tuy nhiên, một nghiên cứu cho thấy, ngày nay trí tuệ nhân tạo (AI) có lẽ đã bắt đầu trở thành đối thủ cạnh tranh của các nhà văn con người.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí *Judgment and Decision Making* cho thấy, các nhà nghiên cứu đã mời 1.682 người trưởng thành đọc 6 truyện ngắn, trong đó 3 truyện do con người viết và 3 truyện do ChatGPT sáng tác. Mỗi câu chuyện của AI đều xoay quanh chủ đề tương tự với một trong các tác phẩm của con người.

Các nhà nghiên cứu thông báo cho người tham gia biết câu chuyện họ đọc là do con người hay AI sáng tác, nhưng thông tin này không phải lúc nào cũng chính xác. Sau đó, họ yêu cầu người tham gia đánh giá mức độ hấp dẫn, trải nghiệm đọc và chất lượng tổng thể của các câu chuyện.

Kết quả cho thấy, những người đọc các câu chuyện do AI tạo ra đánh giá chúng hấp dẫn hơn và có chất lượng cao hơn so với những người đọc các tác phẩm do con người viết. Tuy nhiên, khi người tham gia được thông báo rằng một câu chuyện nào đó do con người viết, họ lại đưa ra đánh giá cao hơn.

Tiến sĩ Deena Skolnick Weisberg từ Đại học Villanova, bang Pennsylvania (Mỹ), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: "Các hệ thống AI đã có khả năng sáng tác truyện ngắn, và mọi người cho rằng những câu chuyện này ít nhất không thua kém các tác phẩm do con người viết, thậm chí có thể tốt hơn. Chúng ta nên dựa vào điều này để nhìn nhận lại năng lực của AI."

Tuy nhiên, bản thân Weisberg cũng là một người sáng tạo. Bà cho rằng điều này không có nghĩa là việc viết lách nên được giao phó hoàn toàn cho AI. Bà chỉ ra rằng, những tiểu thuyết do các công ty công nghệ sử dụng AI tạo ra rất có thể sẽ có sự khác biệt so với các tác phẩm do nhà văn con người sáng tác.

Bà nói: "Chúng ta có thể cần dành không gian cho các tiểu thuyết do AI sáng tác, cũng như các tác phẩm do AI và con người đồng sáng tạo, nhưng điều đó không có nghĩa là quá trình sáng tạo của con người không còn đáng trân trọng. Con người viết lách để thể hiện bản thân một cách sáng tạo, để thử thách chính mình, cũng như để thấu hiểu và sắp xếp lại những trải nghiệm của bản thân. Việc AI có thể tạo ra những câu chuyện giống con người không làm thay đổi những điều đó."

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy, thái độ của mọi người đối với AI cũng ảnh hưởng đến đánh giá của họ. Những người có thái độ tích cực hơn với AI thường đưa ra đánh giá cao hơn sau khi được thông báo rằng câu chuyện do ChatGPT viết, so với những người có thái độ tiêu cực hơn về AI.

Sau đó, các nhà nghiên cứu đã thực hiện thêm hai thí nghiệm với tổng cộng 905 người trưởng thành tham gia. Người tham gia được xem hai trong số 6 truyện ngắn có cùng chủ đề, nhưng chỉ một trong hai là do con người viết. Người tham gia cần phán đoán đâu là tác phẩm do con người viết và đâu là tác phẩm do AI tạo ra.

IT lưu ý rằng, trong một trong các thí nghiệm, khoảng 40% người tham gia đoán đúng, thậm chí thấp hơn cả độ chính xác của việc đoán ngẫu nhiên; trong thí nghiệm còn lại, tỷ lệ chính xác là 52%.

Các nhà nghiên cứu viết: "Không có bằng chứng phổ quát nào cho thấy người tham gia có thể phân biệt được câu chuyện do con người viết và câu chuyện do AI tạo ra."

Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng, kinh nghiệm đọc hoặc viết tiểu thuyết mà người tham gia tự khai báo không có mối liên hệ rõ ràng với độ chính xác trong việc phán đoán tác giả; tuy nhiên, những người càng quen thuộc với các hệ thống AI thì tỷ lệ phán đoán chính xác càng cao.

Weisberg cho biết: "Viết lách bằng AI có một phong cách đặc thù, chúng ta có thể học cách nhận diện phong cách này thông qua luyện tập, giống như cách chúng ta học cách nhận biết phong cách viết độc đáo của các tác giả con người khác nhau."

Weisberg cho rằng việc mọi người thích các câu chuyện được gắn nhãn "do con người viết" có thể liên quan đến sự theo đuổi tính chân thực của họ; nhưng xét từ trải nghiệm đọc thực tế, lý do mọi người thích các câu chuyện do AI tạo ra hơn có thể là vì chúng dễ đọc và dễ hiểu hơn.

Tuy nhiên, Luke Kennard, Giáo sư chuyên ngành Phim và Viết sáng tạo tại Đại học Birmingham (Anh), người không tham gia nghiên cứu này, nhấn mạnh rằng AI vẫn là một chủ đề gây tranh cãi gay gắt.

Ông nói: "Vì chúng ta là con người, chúng ta có xu hướng nhân hóa AI, tưởng tượng nó như một loại robot phát sáng với khuôn mặt thiện chí và trung lập. Nhưng thực tế, nó chỉ là những đoạn mã dự đoán chạy trên cơ sở dữ liệu khổng lồ bị đánh cắp, và những đoạn mã này vận hành trong các trung tâm dữ liệu siêu lớn, tốn kém và có tính hủy diệt, gây ra những tác động thảm khốc cho các cộng đồng xung quanh."

Kennard cũng nhấn mạnh rằng AI không phải là một "công cụ" thông thường giống như trình kiểm tra chính tả hay từ điển đồng nghĩa, mà là một mối đe dọa ở cấp độ sinh tồn.

Ông nói: "Tất nhiên, chỉ cần câu lệnh (prompt) được viết phù hợp, sau đó chỉnh sửa và trau chuốt một chút, nó hoàn toàn có thể tạo ra một bài thơ mạch lạc, thậm chí thú vị. Suy cho cùng, dữ liệu huấn luyện của nó đến từ thành quả sáng tạo của nhân loại trong hàng ngàn năm, nếu đến việc này mà cũng không làm được thì mới là điều đáng xấu hổ. Tôi nghĩ, câu hỏi thực sự chúng ta nên đặt ra là: Tất cả những điều này có đáng không? Câu trả lời chắc chắn là, và không nghi ngờ gì nữa là — không đáng."