Trung Quốc kêu gọi hợp tác AI toàn cầu nhưng vẫn chặn các mô hình nước ngoài

Cùng tuần Trung Quốc kêu gọi thế giới hợp tác mở về AI, Apple phải sử dụng mô hình của Alibaba và Baidu mới được phép đưa Apple Intelligence vào thị trường này.

Sáng 17/7, tại Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu rằng việc phát triển AI "không nên là màn độc diễn của một quốc gia, mà phải là bản giao hưởng của hợp tác toàn cầu". Ông kêu gọi các nước cùng chia sẻ, cùng mở, và cam kết Trung Quốc sẽ cung cấp 5.000 suất đào tạo AI cho các nước đang phát triển. Một ngày trước đó, 29 quốc gia đã ký kết thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO) do Bắc Kinh dẫn dắt, với thông điệp cốt lõi là mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ AI cho những quốc gia đang bị bỏ lại phía sau.

Đúng thời điểm đó, một câu chuyện khác diễn ra chỉ cách Thượng Hải vài trăm km cho thấy bức tranh không hề đơn giản như vậy. Ngày 15/7, Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) đã phê duyệt cho Apple Intelligence hoạt động tại nước này, nhưng với điều kiện bắt buộc: Apple phải sử dụng mô hình Qwen của Alibaba và công nghệ của Baidu, thay vì sử dụng chính công nghệ AI của mình như tại các thị trường khác trên thế giới.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình phát biểu tại Hội nghị AI Thế giới ở Thượng Hải - Ảnh: Reuters

Lý do không nằm ở việc Apple thiếu năng lực kỹ thuật. Trung Quốc yêu cầu mọi dịch vụ AI tạo sinh phải đăng ký và được CAC phê duyệt trước khi cung cấp công khai. Trên thực tế, chưa có mô hình AI nước ngoài nào vượt qua được quy trình này. ChatGPT của OpenAI, Gemini của Google hay Claude của Anthropic đều không thể hoạt động hợp pháp tại Trung Quốc đại lục. Ngay cả Apple, công ty có mối quan hệ lâu năm với chính quyền Bắc Kinh và doanh thu hàng chục tỷ USD mỗi quý tại đây, cũng không phải là ngoại lệ. Muốn đưa AI đến với 1,4 tỷ người dùng, hãng buộc phải thuê lại công nghệ của các đối thủ nội địa.

Biểu tượng các ứng dụng ChatGPT, Gemini, Claude, những mô hình AI nước ngoài không thể hoạt động hợp pháp tại Trung Quốc - Ảnh tạo bởi AI

Cùng đợt duyệt với Apple, CAC cũng phê duyệt dịch vụ AI của Huawei, Xiaomi, Vivo và OPPO, tất cả đều là các công ty nội địa. Nói cách khác, cánh cửa AI tại Trung Quốc chỉ mở cho các công ty trong nước hoặc các công ty nước ngoài chấp nhận hợp tác với đối tác bản địa theo các điều khoản do Bắc Kinh đặt ra. Đây chính là điểm khiến thông điệp "hợp tác mở toàn cầu" của ông Tập Cận Bình trở nên mâu thuẫn khi đối chiếu với thực tế trong nước. Trung Quốc sẵn sàng chia sẻ các mô hình giá rẻ, mã nguồn mở như Qwen hay DeepSeek ra nước ngoài để mở rộng ảnh hưởng, nhưng thị trường nội địa của chính họ lại là một trong những nơi khó tiếp cận nhất thế giới đối với AI nước ngoài.

Cách tiếp cận này không phải là điều gì mới mẻ. Trung Quốc đã áp dụng logic tương tự với internet trong hai thập kỷ qua, cho phép các công ty nội địa như Baidu, WeChat, Weibo phát triển tự do trong khi Google, Facebook hay Twitter bị chặn hoàn toàn. Việc mở rộng logic đó sang lĩnh vực AI, ngay đúng thời điểm Bắc Kinh đang xây dựng một tổ chức quốc tế mới để định hình luật chơi AI toàn cầu, cho thấy đây là một chiến lược nhất quán chứ không phải ngẫu nhiên.

Trung Quốc phê duyệt Apple Intelligence, tuy nhiên buộc "táo" phải dùng mô hình nội địa thay vì nền tảng có sẵn - Ảnh: Business Insider

Đối với người dùng Việt Nam, câu chuyện này mang ý nghĩa thực tế hơn là chỉ dừng lại ở tính thời sự quốc tế. Nhiều công ty công nghệ Việt Nam hiện đang sử dụng cả mô hình của Mỹ lẫn Trung Quốc tùy theo chi phí và nhu cầu, từ GPT, Gemini, Claude cho đến DeepSeek hay Qwen. Việc hai hệ sinh thái AI Mỹ và Trung Quốc ngày càng tách biệt về mặt quản lý và hạ tầng đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải cân nhắc kỹ lưỡng hơn khi lựa chọn nền tảng, đặc biệt là nếu có kế hoạch mở rộng dịch vụ sang thị trường Trung Quốc trong tương lai.