AI: Con dao hai lưỡi trong cuộc chiến an ninh mạng

AI giúp phát hiện tấn công sớm hơn, nhưng chính AI cũng đang được tin tặc tận dụng để ra tay nhanh hơn.

AI đang trở thành công cụ mới trong phòng thủ an ninh mạng, nhưng cũng mở ra những rủi ro chưa từng có. Ảnh: BTC.

Ngày càng nhiều hoạt động của cá nhân và doanh nghiệp diễn ra trên môi trường số, từ email, tài khoản ngân hàng đến dữ liệu khách hàng và hệ thống nội bộ. Chỉ một điểm yếu bị bỏ sót cũng có thể trở thành đường vào cho tin tặc.

Đáng lo hơn, khoảng thời gian để kẻ tấn công tận dụng những điểm yếu mới đang ngày càng ngắn.

Tin tặc có thể ra tay chỉ sau vài chục giờ.

Theo CrowdStrike 2026 Threat Hunting Report, trong 6 tháng đầu năm, 88% điểm yếu bảo mật sau khi xuất hiện cách khai thác công khai đã bị tin tặc nhắm tới trong vòng 48 giờ.

Ông Đỗ Đình Huân, Giám đốc An ninh Sản phẩm tại VinSOC, cho biết có trường hợp chỉ khoảng 20 giờ sau khi một điểm yếu được công bố, tin tặc đã bắt đầu khai thác.

AI là một trong những yếu tố khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn. Nhiều công việc trước đây phải tìm kiếm, phân tích và thử nghiệm từng bước nay có thể được tự động hóa, giúp kẻ tấn công rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị.

Trong khi đó, khả năng phòng thủ của nhiều doanh nghiệp vẫn chưa theo kịp. Năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng, với 52,3% tổ chức, doanh nghiệp chịu tổn hại. Chỉ 11% tổ chức được đánh giá có đủ năng lực phòng chống tấn công mạng, trong khi 56% chưa có nhân sự chuyên trách.

Trung tâm Vận hành An ninh mạng (SOC) có nhiệm vụ giám sát hệ thống, phát hiện dấu hiệu bất thường và hỗ trợ ứng phó khi xảy ra tấn công mạng. Ảnh: VSEC.

AI vì thế cũng được sử dụng ngày càng nhiều ở phía phòng thủ. Thay vì để con người xử lý hàng nghìn cảnh báo, công nghệ này có thể hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường, phân tích nguy cơ và gợi ý cách ứng phó.

Đây là một trong những xu hướng được các chuyên gia thảo luận tại Security Bootcamp 2026, diễn ra từ ngày 10-12/9 tại TP. Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk.

Nhưng khi AI được giao nhiều việc hơn, một vấn đề mới xuất hiện: công cụ dùng để bảo vệ hệ thống cũng có thể bị tin tặc tìm cách qua mặt.

Khi AI bảo vệ hệ thống cũng có thể bị qua mặt.

Một nghiên cứu của Viettel Cyber Security được trình bày tại sự kiện cho thấy AI dùng trong bảo mật cũng có thể trở thành mục tiêu tấn công.

Trong nghiên cứu “MIND INCEPTION – AI Đang Điều Khiển AI?”, một số thử nghiệm cho thấy kẻ tấn công có thể tác động khiến AI hiểu sai thông tin hoặc đưa ra phản hồi lệch khỏi mục tiêu ban đầu. Ở một số tình huống, tỷ lệ vượt qua lớp bảo vệ được ghi nhận từ 88-100%.

Nếu AI chỉ dùng để trả lời câu hỏi, một sai sót có thể dừng ở câu trả lời không chính xác. Nhưng vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn khi AI được cấp quyền đọc dữ liệu, truy cập phần mềm hoặc tự thực hiện một số công việc trong hệ thống doanh nghiệp.

Khi đó, việc AI bị đánh lừa có thể dẫn đến những hành động ngoài dự kiến. Doanh nghiệp vì vậy cần xác định rõ AI được phép đọc dữ liệu gì, truy cập hệ thống nào và được tự thực hiện những công việc gì. Với các quyết định quan trọng, con người vẫn cần giữ vai trò kiểm tra và kiểm soát.

AI có thể hỗ trợ nhiều công việc trong hệ thống, nhưng vẫn cần con người kiểm soát để tránh sai sót hoặc bị lợi dụng. Ảnh: BTC.

Rủi ro này cũng cho thấy việc bảo mật không thể chờ đến khi hệ thống hoàn thiện mới bắt đầu. Điểm yếu cần được phát hiện ngay trong quá trình thiết kế và phát triển, trước khi trở thành cơ hội để tin tặc khai thác.

Kinh nghiệm được chia sẻ tại Security Bootcamp cho thấy cách làm này có thể mang lại hiệu quả đáng kể. Có đơn vị ghi nhận số lỗi bảo mật thường xuyên lặp lại giảm khoảng 40%. Trong một trường hợp khác, hơn 300 kỹ sư cùng tham gia rà soát đã phát hiện hơn 2.000 điểm yếu ngay trong quá trình phát triển phần mềm.

Gần 30 đội xử lý hệ thống vừa bị tin tặc tấn công.

Cách phòng thủ chủ động này cũng được đặt vào các tình huống thực tế tại Security Bootcamp Arena, với gần 30 đội đến từ các tổ chức tài chính và doanh nghiệp.

Mỗi đội tiếp nhận một hệ thống giả lập doanh nghiệp vừa bị mã độc tống tiền tấn công. Trong thời gian giới hạn, họ phải đưa hệ thống hoạt động trở lại, tìm cách tin tặc đã xâm nhập, kiểm tra dữ liệu nào có thể bị lấy đi và ngăn cuộc tấn công tiếp diễn.

Các đội thi xử lý hệ thống giả lập vừa bị mã độc tống tiền tấn công, đồng thời truy tìm cách tin tặc xâm nhập và dữ liệu có thể đã bị lấy đi. Ảnh: BTC.

Sau loạt thử thách, đội ALLATTACK đến từ Trung tâm Đổi mới sáng tạo NAB Việt Nam giành giải Nhất. OPSWAT của Công ty TNHH Phần mềm OPSWAT Việt Nam đứng thứ hai, trong khi VinSOC và VPS cùng giành giải Ba.

Những tình huống tại cuộc thi cho thấy thách thức của an ninh mạng hiện nay không chỉ nằm ở việc xử lý một cuộc tấn công sau khi nó xảy ra. Khi cả tin tặc lẫn đội ngũ phòng thủ đều có thể sử dụng AI, tốc độ phát hiện và khả năng kiểm soát hệ thống từ sớm ngày càng trở nên quan trọng.

Nhóm người săn lùng loại mã độc nguy hiểm nhất thế giới công nghệ.

Trong quyển sách mới, Renee Dudley và Daniel Golden đưa độc giả đến gần hơn với cuộc chiến thầm lặng của những chuyên gia công nghệ toàn cầu, chống lại kẻ đứng sau ransomware.