Chiến lược 'đi dây' giữa Mỹ và Trung Quốc trong cuộc đua AI toàn cầu

Đầu tháng này, Saudi Arabia đã tổ chức lễ ra mắt cái mà họ gọi là mô hình AI tiếng Ả Rập tiên tiến nhất thế giới. Công nghệ đằng sau nó đến từ Trung Quốc, ngay cả khi vương quốc này đang chi hàng tỷ USD để xây dựng cơ sở hạ tầng AI với các công ty Mỹ.

Mô hình tiếng Ả Rập, Humain-m3, dựa trên một hệ thống mã nguồn mở từ startup MiniMax của Trung Quốc. Humain, công ty được nhà nước hậu thuẫn đã đặt hàng mô hình này, cũng đã ký kết các thỏa thuận lớn với Nvidia và các công ty công nghệ khác của Mỹ để xây dựng năng lực tính toán AI của mình.

"Nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở Nam bán cầu, muốn có được lợi ích tốt nhất từ cả hai phía." – Kyle Chan, nghiên cứu viên tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings.

Saudi Arabia không đơn độc. Từ Mỹ Latinh đến Đông Nam Á và Trung Á, các quốc gia đang mua chip của Mỹ trong khi vẫn áp dụng các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, chia nhỏ các dự án AI quan trọng giữa các công ty từ hai siêu cường AI. Xu hướng này tạo ra một sự phức tạp ngày càng tăng đối với cuộc cạnh tranh của Washington với Bắc Kinh. Ngay cả những quốc gia đầu tư mạnh vào cơ sở hạ tầng AI của Mỹ cũng không nhất thiết chọn công nghệ Mỹ cho mọi lớp của hệ thống AI.

"Nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở Nam bán cầu, muốn có được lợi ích tốt nhất từ cả hai phía," Kyle Chan, nghiên cứu viên tại Trung tâm Trung Quốc John L. Thornton thuộc Viện Brookings, chia sẻ với Rest of World. Theo Chan, nhiều quốc gia thường không gắn nhãn kỳ thị an ninh lên công nghệ Trung Quốc như cách Washington làm. "Cuối cùng, nhiều quốc gia trên thế giới muốn giữ cho các lựa chọn của mình luôn mở và không quá phụ thuộc vào bất kỳ nguồn công nghệ đơn lẻ nào."

Giữ vị thế trung lập

Vào tháng 8, Brazil đã công bố khoản đầu tư trị giá khoảng 444 triệu USD vào AI, khoản tiền này được chia hiệu quả giữa công nghệ của Trung Quốc và Mỹ.

Khoảng 255 triệu USD sẽ được dành cho cơ sở hạ tầng siêu máy tính tại Rio de Janeiro, được phát triển với sự hợp tác của Huawei và iFlytek từ Trung Quốc. Số còn lại, khoảng 189 triệu USD, sẽ dành cho một siêu máy tính riêng biệt mà Brazil hiện đang đấu thầu, nhưng dự kiến sẽ sử dụng nguồn cung từ Nvidia.

"Chiến lược là không phụ thuộc vào một công ty, công nghệ hay quốc gia duy nhất," chính quyền của Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva cho biết trong một tuyên bố, đồng thời nói thêm rằng các khoản đầu tư này nhằm mục đích tăng cường chủ quyền của Brazil đối với dữ liệu của mình.

Đối với hầu hết các quốc gia, chủ quyền công nghệ không có nghĩa là xây dựng toàn bộ hệ thống AI trong nước, Jesse Marks, một học giả nghiên cứu về Trung Quốc-Trung Đông tại Đại học Quốc gia Úc, nói với Rest of World. Việc cạnh tranh ở cấp độ tiên phong đã trở nên đắt đỏ đến mức khó tin, khiến các chính phủ phải quyết định công nghệ nào họ có thể tự phát triển và nơi nào họ phải dựa vào các nhà cung cấp nước ngoài.

Đối với Saudi Arabia, việc chọn các nền tảng của Trung Quốc cho các mô hình AI chủ quyền sẽ là một "quyết định tự nhiên" nếu chúng hoạt động tốt hơn trên các tiêu chuẩn đánh giá liên quan, ngay cả khi làm như vậy gây ra những hậu quả chính trị với Washington, Marks cho biết.

Tuy nhiên, Mỹ có đòn bẩy lớn hơn ở những phần của hệ thống mà công nghệ của họ khó thay thế, chẳng hạn như chất bán dẫn tiên tiến, thiết bị mạng và cơ sở hạ tầng đám mây nhạy cảm. Nhưng Washington sẽ gặp khó khăn với các quốc gia muốn có AI nhưng không đủ khả năng chi trả cho các hệ thống hoặc phần mềm của Mỹ, Marks nói.

"Ngoài mạng lưới các đối tác Mỹ là những bên đáng tin cậy hoặc có đủ khả năng chi trả, thì đó chính là AI của Trung Quốc. Đó là các mô hình mở," ông nói.

Những lựa chọn công nghệ này cũng đang trở nên gắn liền với các mối quan hệ ngoại giao rộng lớn hơn của các quốc gia. "AI là một trong số nhiều danh mục mà các cường quốc tầm trung phải cân nhắc khi đàm phán với một đối tác như Hoa Kỳ," Marks cho biết.

Washington đã cáo buộc các phòng thí nghiệm của Trung Quốc "đi nhờ" và huấn luyện các mô hình của họ từ các mô hình AI tiên phong của Mỹ ở "quy mô công nghiệp." Trung Quốc, sau khi bác bỏ những cáo buộc đó, đã cảnh báo rằng họ sẽ trả đũa nếu Washington thực hiện bất kỳ hạn chế nào đối với các công ty AI của Trung Quốc.

Trung Quốc đang bắt kịp

Các công ty Trung Quốc đang đẩy mạnh nỗ lực để cạnh tranh với các công ty Mỹ trên các lớp khác nhau của hệ thống AI.

Tại Ai Cập, Huawei đã đấu thầu để xây dựng các trung tâm dữ liệu AI cho chính phủ, theo một báo cáo dựa trên nguồn tin của Bloomberg, cạnh tranh với một đề xuất liên quan đến Nvidia. Một gói thầu thành công sẽ mang lại cho các công ty Trung Quốc một chỗ đứng khác tại thị trường nơi cơ sở hạ tầng AI cho đến nay vẫn bị thống trị bởi công nghệ Mỹ.

Đông Nam Á là một khu vực khác mà sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ về ảnh hưởng công nghệ đang ngày càng rõ rệt.

Washington đã khởi động sáng kiến U.S.-ASEAN AI Spark vào tháng 7, cung cấp hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các chính phủ Đông Nam Á quan tâm đến việc áp dụng các công nghệ AI của Mỹ cho mục đích sử dụng trong khu vực công.

Malaysia đang cân nhắc đi theo một hướng khác, đánh giá các bộ tăng tốc Ascend 910C của Huawei làm xương sống cho sáng kiến AI chủ quyền của mình, Bloomberg đưa tin.

Hiện tại, hai siêu cường AI dường như đang áp dụng các cách tiếp cận khác nhau để xây dựng ảnh hưởng ở nước ngoài.

"Trung Quốc, giống như bất kỳ cường quốc hàng đầu nào, muốn thế giới vận hành theo cách thúc đẩy lợi ích của mình và tái tạo các giá trị của chính họ," Arindrajit Basu, một nghiên cứu sinh tiến sĩ về quản trị toàn cầu đối với công nghệ mới nổi tại Đại học Leiden, nói với Rest of World. "Trong trường hợp của internet và các công nghệ liên quan, đây là một tầm nhìn quản trị ưu tiên hơn cho nhà nước trong việc duy trì trật tự công cộng và an ninh trực tuyến. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn chưa tham gia vào sự cưỡng ép trần trụi mà chúng ta đã thấy từ chính quyền Trump, vốn được cho là đã đưa ra một tối hậu thư rõ ràng."

Washington đang cân nhắc việc cảnh báo các quốc gia cố gắng liên kết với cả các sáng kiến AI do Mỹ và Trung Quốc dẫn đầu. Điều đó có thể đặt các quốc gia đang tham gia với cả hai bên vào một vị thế khó khăn.

Ví dụ, Kazakhstan đã tham gia sáng kiến Pax Silica do Mỹ dẫn đầu, nhằm mục đích xây dựng chuỗi cung ứng AI an toàn bao gồm chất bán dẫn, tính toán và các công nghệ quan trọng khác. Họ cũng đã tham gia Tổ chức Hợp tác Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAICO) của Trung Quốc, tập trung vào hợp tác phát triển và quản trị AI. Uzbekistan đã báo hiệu ý định tham gia với cả hai tổ chức vào tháng trước.

Basu cho biết hai sáng kiến này hiện có các mục tiêu khác nhau.

"Trung Quốc muốn các quốc gia phải lựa chọn, nhưng tôi nghĩ họ nhận ra rằng tối hậu thư là không thực tế ở giai đoạn này." – Arindrajit Basu, nghiên cứu sinh tiến sĩ, Đại học Leiden.

Pax Silica là một nhóm chỉ dành cho khách mời, tập trung vào việc chia sẻ các nguồn lực quan trọng giữa các thành viên. Ngược lại, WAICO mở cửa cho các quốc gia trên toàn cầu và tự giới thiệu mình là một cơ quan quản trị bổ sung cho Liên Hợp Quốc. Hiện tại, nó không gắn liền trực tiếp với việc chia sẻ tài nguyên tính toán hoặc nghiên cứu.

"Vì vậy, lý tưởng nhất là Trung Quốc muốn các quốc gia phải lựa chọn, nhưng tôi nghĩ họ nhận ra rằng tối hậu thư là không thực tế ở giai đoạn này. Do đó, chúng ta sẽ thấy kiểu ngoại giao hướng tới các chuẩn mực nhiều hơn, dần dần nhưng chắc chắn sẽ khiến các quốc gia sử dụng sản phẩm của Trung Quốc và tham gia vào các nỗ lực xây dựng năng lực của Trung Quốc," Basu nói.

Chan cảnh báo rằng cách tiếp cận của Washington thay vào đó có thể khuyến khích các quốc gia duy trì mối quan hệ với cả hai bên.

"Những nỗ lực của Washington nhằm buộc các quốc gia khác phải chọn phe sẽ đối mặt với sự phản kháng ngày càng tăng. Ngay cả những đồng minh thân cận, như châu Âu, cũng đang suy nghĩ lại về sự phụ thuộc của họ vào công nghệ Mỹ. Các quốc gia thứ ba sẽ muốn duy trì sự linh hoạt và độc lập bằng cách làm việc với cả Mỹ và Trung Quốc," ông nói.

Singapore có thể là một bài kiểm tra sớm. Là một bên ký kết sáng lập Pax Silica, quốc gia này đã công khai thừa nhận nhận được lời mời tham gia tổ chức AI do Trung Quốc dẫn đầu và cho biết họ đang cân nhắc lời đề nghị đó.

"Chúng tôi tương tác với các quốc gia khác nhau thông qua một loạt các nền tảng đa phương và song phương," Bộ trưởng Phát triển Kỹ thuật số và Thông tin Singapore, Josephine Teo, phát biểu trước Quốc hội tuần trước. "Các tương tác nảy sinh vào những thời điểm khác nhau, phục vụ các mục đích khác nhau và phát triển khi lợi ích và hoàn cảnh của chúng tôi thay đổi."