Viện nghiên cứu DAMO của Alibaba ra mắt mô hình AI DAMO EAGLE: Tầm soát ung thư thực quản qua CT không cần nội soi

IT ngày 24 tháng 9 đưa tin, Alibaba đã công bố mô hình AI tầm soát ung thư thứ 4. Viện nghiên cứu DAMO của Alibaba đã phối hợp với Bệnh viện Ung bướu tỉnh Tứ Xuyên, Trung tâm Phòng chống Ung thư thuộc Đại học Tôn Trung Sơn và các tổ chức khác để phát triển mô hình AI tầm soát ung thư thực quản DAMO EAGLE. Mô hình này không cần nội soi hay chụp cản quang, có thể nhận diện ung thư thực quản từ ảnh chụp CT thường quy, bao gồm cả các tổn thương ác tính giai đoạn sớm và tiền ung thư, đã được kiểm chứng trên hơn 80.000 ca bệnh tại 3 quốc gia.

Bài báo nghiên cứu liên quan đã được đăng trên tạp chí y khoa hàng đầu thế giới [Nature Medicine](#L2) vào ngày 22 tháng 9.

Viện nghiên cứu DAMO của Alibaba cho biết, tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư thực quản tại Trung Quốc chiếm khoảng một nửa thế giới, hầu hết bệnh nhân chỉ phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn, mất đi cơ hội chữa trị triệt để. Nếu phát hiện sớm, phần lớn bệnh nhân có thể được chữa khỏi thông qua phẫu thuật xâm lấn tối thiểu bằng nội soi, với tỷ lệ sống sót sau 5 năm đạt trên 95%. Hiện nay, phương pháp tầm soát tiêu chuẩn cho ung thư thực quản là nội soi đường tiêu hóa trên, vốn có tính xâm lấn nhất định, quy trình phức tạp và khó triển khai trên diện rộng.

Chụp CT ngực thường quy có chi phí thấp, mức độ chấp nhận cao và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều tình huống y tế, đặc biệt là chụp CT liều thấp đã trở thành phương pháp tầm soát được khuyến nghị cho ung thư phổi. Phạm vi quét của các loại CT này vốn đã bao phủ thực quản, vì vậy nếu có thể đồng thời nhận diện nguy cơ ung thư thực quản khi tầm soát ung thư phổi thì quả là "một công đôi việc". Tuy nhiên, thực quản là một cơ quan dạng ống hẹp, dài và dễ xẹp, các tổn thương giai đoạn sớm thường ẩn sâu trong lớp biểu mô và niêm mạc, cộng thêm ảnh hưởng từ chuyển động của tim và các mạch máu lớn, khiến các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh rất khó nhận diện qua ảnh CT thường quy.

Bài báo đề cập rằng mô hình DAMO EAGLE đang chinh phục nhiệm vụ từng được coi là "bất khả thi" này. Chuyên gia thuật toán của Viện DAMO, ông Diêu Giai Văn (Yao Jiawen), cho biết nhóm nghiên cứu đã dựa trên nền tảng tích lũy kỹ thuật nhiều năm về AI trong chẩn đoán hình ảnh y tế, đồng thời đổi mới bằng cách đối chiếu vị trí tổn thương chính xác từ báo cáo nội soi và ảnh CT tăng cường sang ảnh CT thường quy, từ đó huấn luyện thành công mô hình AI để nhận diện các tổn thương ung thư thực quản giai đoạn sớm mà mắt thường khó phân biệt.

Theo bài báo, trong bối cảnh tầm soát cơ hội, mô hình DAMO EAGLE đạt độ nhạy (khả năng không bỏ sót) đối với ung thư thực quản là 90%, và đối với các tổn thương tiền ung thư có tín hiệu rất yếu, độ nhạy cũng đạt 52,5%. Độ đặc hiệu (khả năng không báo động giả) của mô hình trong môi trường thực tế lên tới 99,2%. Đáng chú ý, hiệu suất của mô hình không hề suy giảm trên ảnh CT liều thấp, hứa hẹn khả năng tích hợp liền mạch vào quy trình tầm soát ung thư phổi hiện có mà không làm tăng gánh nặng cho bệnh nhân.

Bác sĩ Vương Kỳ Phong (Wang Qifeng), Trưởng khoa Xạ trị tại Bệnh viện Ung bướu tỉnh Tứ Xuyên, cho biết do ảnh hưởng của thói quen ăn đồ nóng và nhiều muối, ung thư thực quản khá phổ biến ở khu vực miền Tây Trung Quốc, đặc biệt là tỉnh Tứ Xuyên. Do hạn chế về nguồn lực y tế và sự tuân thủ của người dân, việc phổ cập tầm soát nội soi vẫn còn khoảng cách lớn. Ông chia sẻ: "AI không nhằm thay thế nội soi, mà là để sàng lọc ra những cá nhân có nguy cơ cao trước khi tiến hành nội soi, giúp việc nội soi trở nên chính xác hơn và nâng cao đáng kể tỷ lệ phát hiện. Quan trọng hơn, AI có thể đẩy sớm rào cản phòng ngừa, cung cấp thêm một cơ hội để phát hiện bệnh sớm."

[IT](#L8) được biết, cùng với việc ra mắt các mô hình AI cho ung thư tuyến tụy, ung thư dạ dày, ung thư đại trực tràng, ung thư thực quản và bóc tách động mạch chủ, Viện DAMO đã hoàn thiện lộ trình kỹ thuật gốc "CT thường quy + AI" (một lần quét, nhiều lần kiểm tra), công bố 5 bài báo trên [Nature Medicine](#L2), hứa hẹn có thể phát hiện 7 loại ung thư gây tử vong cao nhất tại Trung Quốc chỉ thông qua một lần chụp CT thường quy.