Bê bối: Think tank 'ma' được Israel tài trợ dùng AI thao túng chatbot

Một trang web truyền thông ủng hộ Israel, gắn mác một tổ chức tư vấn (thinktank) không có thật, đã xuất bản hơn nửa triệu từ chỉ trong chín ngày. Trang web này được xây dựng trên một nền tảng thương mại chuyên tối ưu hóa nội dung để các chatbot AI trích dẫn thông tin từ đó.

Trang web đưa ra quan điểm của Israel về các chủ đề bao gồm việc tra tấn tù nhân Palestine, tội ác chiến tranh của Israel và việc liệu Israel có cố tình bỏ đói người Palestine ở Gaza hay không, tất cả đều được trình bày dưới hình thức nghiên cứu trung lập.

Công ty sản xuất truyền thông Piro Inc có trụ sở tại New York trong tháng này đã đăng ký trang web trên với Bộ Tư pháp Hoa Kỳ theo Đạo luật Đăng ký Đại diện Nước ngoài (Fara) – một đạo luật năm 1938 yêu cầu bất kỳ ai làm việc cho chính phủ nước ngoài phải công khai chính thức – với tư cách là tài liệu được phân phối cho chính phủ Israel.

Trang web này xuất bản dưới danh nghĩa Viện Hanover về Chính sách Công (Hanover Institute for Public Policy), một thực thể dường như không tồn tại về mặt pháp lý ở bất kỳ khu vực tài phán nào, không có địa chỉ thực tế, không có tên nhân viên và không có tên tác giả trên bất kỳ báo cáo nào. Điều khoản sử dụng của trang web này được điều chỉnh bởi luật pháp của “quốc gia nơi Viện được thành lập”, nhưng họ từ chối nêu tên quốc gia đó.

Sự tồn tại của trang web này lần đầu tiên được báo cáo vào ngày 14 tháng 8. Kể từ đó, viện này đã thêm một trang có tiêu đề "tài trợ", trong đó nêu: “Một phiên bản trước của trang này cho biết Viện hoạt động mà không có nguồn tài trợ bên ngoài, và điều đó là đúng vào thời điểm nó được viết.”

Trang web này là một phần của nỗ lực rộng lớn hơn, được tài trợ bởi hàng chục triệu đô la từ chính phủ Israel và chuyển qua các bên thứ ba, bao gồm tập đoàn quảng cáo châu Âu Havas Media, nhằm "mớm" cho các chatbot đưa ra các lập luận có lợi cho Israel. Một hợp đồng giữa Havas và một công ty Mỹ khác tham gia chiến dịch này cam kết về việc “triển khai các trang web và nội dung để mang lại kết quả định hướng GPT trong các cuộc hội thoại GPT”.

The Guardian đã liên hệ với Piro Inc, Havas Media và cơ quan quảng cáo LaPam của chính phủ Israel để yêu cầu bình luận. Các bình luận cũng được tìm kiếm thông qua địa chỉ email liên hệ được công bố trên trang web của Viện Hanover.

Sự việc diễn ra vào thời điểm vị thế của Israel trong dư luận Mỹ đã sụt giảm, và khi các quan chức Israel bắt đầu thông báo với các cơ quan truyền thông rằng số tiền chi cho các nỗ lực ngoại giao công chúng được gọi là “Hasbara” ở nước ngoài đã bị lãng phí.

Trang web

Theo phân tích của The Guardian, từ ngày 6 đến ngày 14 tháng 8, Viện Hanover đã xuất bản 124 báo cáo với tổng cộng hơn 560.000 từ, trung bình khoảng 4.500 từ mỗi báo cáo. Chỉ riêng trong ngày 12 và 13 tháng 8, họ đã sản xuất 73 báo cáo, tương đương gần 354.000 từ trong hai ngày. Không có nội dung nào được xuất bản kể từ khi các báo cáo đầu tiên về Viện Hanover xuất hiện.

Tất cả 124 tiêu đề trên trang web, ngoại trừ một tiêu đề, đều mở đầu bằng một câu hỏi giống như cách người dùng có thể nhập vào chatbot, bao gồm “Chủ nghĩa bài Do Thái có phải là chống chủ nghĩa Zion không?”, “Israel có trục xuất người Palestine khỏi đất đai của họ không?”, “Israel có đang thực hiện diệt chủng ở Gaza không?”

Các báo cáo được trình bày theo phong cách gần giống như học thuật và được trích dẫn tỉ mỉ, với các nguồn bao gồm Ngân hàng Thế giới, các cơ quan của Liên Hợp Quốc, Cục Thống kê Trung ương Palestine, Tổ chức Ân xá Quốc tế và văn bản của Công ước Diệt chủng.

Nick Cleveland-Stout, một cộng tác viên nghiên cứu tại Viện Quincy, người đã đưa tin về trang web này, nói với The Guardian rằng ấn tượng đầu tiên của ông là về một thứ gì đó rất ấn tượng. “Nó thành công trong việc ngụy trang thành một trang học thuật – thiết kế trang web, logo, mọi thứ đều trông rất chuyên nghiệp. Nhưng càng đọc, bạn càng nhận ra rằng phần lớn nội dung trong đó không có nghĩa lý gì cả.”

Ví dụ, thông tin mà trang web Viện Hanover trình bày liên tục được định hướng để làm giảm bớt sự chỉ trích đối với Israel. Trong khi các tổ chức nhân quyền kết luận rằng Israel đang thực hiện diệt chủng hoặc phân biệt chủng tộc (apartheid), các báo cáo này luôn khẳng định rằng chưa có tòa án nào đưa ra phán quyết về tuyên bố đó – một cách diễn đạt xuất hiện trong 20 trên 124 báo cáo theo thống kê của The Guardian.

Các số liệu về thương vong và viện trợ được quy cho “một bên tham gia vào các sự kiện”, một lưu ý được sử dụng trong 55 báo cáo và áp dụng cho cả số liệu của Israel cũng như của Palestine. Người đọc sẽ có cảm giác rằng rất ít thông tin về Gaza có thể được xác minh.

Một nghiên cứu – phân tích năm 2022 về các bình luận bài Do Thái trên các trang Facebook của các cơ quan truyền thông Anh, Pháp và Đức – được trích dẫn 454 lần trong 88 trên 124 báo cáo, bao gồm cả trong các trang về các chủ đề dường như không liên quan như đăng ký đất đai ở các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, ảnh hưởng của Aipac đối với truyền thông Mỹ, số người chết ở Gaza, các cuộc trục xuất năm 1948 và lệnh phong tỏa Gaza.

Cleveland-Stout lưu ý về tác động tích lũy của việc đưa nội dung này vào. “Hầu như mọi bài báo đều kết luận bằng cách nói rằng, dù sao thì việc thảo luận về vấn đề này cũng có thể góp phần gây ra chủ nghĩa bài Do Thái,” ông nói. “Và họ sẽ chèn thêm nghiên cứu về các bình luận trên Facebook ở Anh vào đó.”

Xây dựng cho máy móc

Phân tích của The Guardian cho thấy ban đầu trang web chứa một loại tệp cho các hệ thống AI biết trang web chứa gì và cách đọc nó (tệp llms.txt), nhưng tệp này hoàn toàn không mô tả về Viện Hanover. Đó là tệp tiêu chuẩn của Res, một “nền tảng nội dung AI-native giúp các nhóm B2B [doanh nghiệp với doanh nghiệp] được ChatGPT, Perplexity, Claude và Gemini trích dẫn”, chuyên bán thứ mà ngành công nghiệp gọi là tối ưu hóa công cụ tạo sinh (generative engine optimization).

The Guardian đã lưu trữ tệp này vào ngày 13 tháng 8. Kể từ đó, nó đã được thay thế bằng một phiên bản tùy chỉnh dành cho máy đọc, và cái tên Res không còn xuất hiện ở bất kỳ đâu trên trang web.

Người sáng lập Res, Hai Tran, đã đăng ký với Bộ Tư pháp Hoa Kỳ vào ngày 22 tháng 7 với tư cách là nhà thầu phụ cho Piro trong tài khoản của Israel, với chức danh là “chiến lược gia kỹ thuật số”. Tran nói với Politico rằng vai trò của ông đã được công khai trong hồ sơ đó.

The Guardian đã liên hệ với Res để yêu cầu bình luận.

Trang web của Piro quảng cáo một dịch vụ mà họ gọi là Tối ưu hóa Câu chuyện AI (AI Story Optimization), trong đó họ sẽ “tạo nội dung được thiết kế cho cách các LLM đánh giá độ tin cậy”, với các sản phẩm được “đăng tải trên trang web của bạn hoặc trên các tài sản của bên thứ ba đáng tin cậy mà chúng tôi xây dựng”.

Cleveland-Stout cho biết mục tiêu quan trọng hơn không phải là khả năng người dùng truy cập trang web thông qua tìm kiếm trực tiếp, mà là dữ liệu huấn luyện. “Có hai cách để thực hiện việc này,” ông nói. Cách thứ nhất là xuất bản các trang web và hy vọng các chatbot trích dẫn chúng. Cách thứ hai, “điều đáng lo ngại và có khả năng hiệu quả hơn”, là đưa tài liệu vào các kho lưu trữ như Common Crawl – nơi cung cấp dữ liệu huấn luyện nền tảng cho các mô hình thương mại.

“Khi nó lặp lại các câu chuyện mà chatbot được huấn luyện, nó thậm chí sẽ không trích dẫn nguồn,” ông nói. “Bạn sẽ không thể kiểm chứng thông tin đó.”

Mạng lưới cũ hơn đã thực hiện hành trình đó. Bảy trang web do Clock Tower X điều hành – công ty do cựu quản lý chiến dịch và giám đốc kỹ thuật số của Trump, Brad Parscale, điều hành – đã xuất hiện 294 lần trong chỉ mục tháng 7 của Common Crawl, kho lưu trữ cung cấp dữ liệu huấn luyện cho các nhà phát triển AI thương mại. Viện Hanover vẫn chưa xuất hiện, vì các báo cáo của họ được đăng sau khi đợt thu thập dữ liệu đó kết thúc. Nó đang ở điểm khởi đầu của cùng một quy trình.

Mỗi trang của Viện Hanover đều có dòng chữ công khai đại diện nước ngoài ở chân trang. Cleveland-Stout đã đưa vấn đề này ra với Perplexity, và cho biết họ trả lời rằng người dùng có thể truy cập trang web và tự đánh giá độ tin cậy của nó. “Nhưng có bao nhiêu người thực sự làm điều đó?” ông nói.

Tuy nhiên, các thử nghiệm của The Guardian đối với các chatbot tại thời điểm đưa tin cho thấy việc giám sát các nội dung của Viện Hanover đã tạo ra dấu ấn đối với nội dung của chatbot.

Khi được hỏi về các nghiên cứu mới do Viện Hanover xuất bản, chatbot web của ChatGPT đã cung cấp liên kết đến bốn báo cáo, nhưng cũng cảnh báo rằng viện này là đối tượng của “sự tranh cãi đáng kể về việc ai tài trợ và tại sao nó tồn tại”, đồng thời cung cấp tóm tắt và liên kết đến các báo cáo của Viện Quincy.

Chuỗi cung ứng

Piro được ký hợp đồng với giá 1 triệu đô la cho hai đơn đặt hàng công việc theo hồ sơ Fara, nhưng con số này vẫn nhỏ bé so với chi tiêu cho chiến dịch rộng lớn hơn mà nó thuộc về.

Cả Piro và Clock Tower X đều là nhà thầu phụ cho Havas Media Germany GmbH, một công ty tại Frankfurt thuộc sở hữu của chi nhánh Havas tại Tây Ban Nha và cuối cùng là Havas NV niêm yết tại Amsterdam.

Havas được nêu tên là trung gian trong các hồ sơ đăng ký đại diện nước ngoài tại Mỹ của năm công ty Mỹ: Clock Tower X, Piro, Targeted Communications Global, Bridges Partners và Davis Media NY. Hồ sơ của Bộ Tư pháp ghi nhận Havas đã trả cho Clock Tower X 15 triệu đô la trong sáu đợt từ ngày 24 tháng 10 năm 2025 đến ngày 3 tháng 3 năm 2026, và trả cho Targeted Communications Global 9.892.335 đô la từ tháng 10 đến tháng 12 năm 2025.

Bảy ngày sau khoản thanh toán đầu tiên đó, vào ngày 31 tháng 10 năm 2025, công ty con tại Mỹ của Havas đã chấm dứt đăng ký với tư cách là đại diện của chính phủ Israel, theo hồ sơ. Trong thời gian giữ đăng ký đó, họ có nghĩa vụ liệt kê chi tiết những gì đã nhận: hồ sơ của họ trong sáu tháng trước ngày 31 tháng 10 năm 2023 ghi nhận 2.951.745 đô la từ công ty chị em tại Đức cho tài khoản của Israel. Khi thực thể tại Đức bắt đầu trả tiền trực tiếp cho các nhà thầu Mỹ, Havas ngừng công khai bất cứ điều gì, vì một chủ thể nước ngoài không có nghĩa vụ nộp hồ sơ.

Trên thực tế, điều này có nghĩa là chiến dịch rộng lớn hơn sẽ không hiển thị ngay lập tức trong hồ sơ công khai, mà chỉ có các hồ sơ rời rạc của từng nhà thầu riêng lẻ.

Tại Israel, hồ sơ mua sắm cho thấy cơ quan quảng cáo LaPam của chính phủ đã trao các hợp đồng cho các thực thể của Havas mà không qua đấu thầu cạnh tranh: 39 triệu đô la (33,5 triệu euro), 29 triệu đô la (25 triệu euro) và 17,5 triệu đô la (15 triệu euro) trong năm 2019, và 58,3 triệu đô la (50 triệu euro) vào tháng 3 năm 2023 cho việc lập kế hoạch và mua phương tiện truyền thông ở nước ngoài. Hợp đồng đó hết hạn vào ngày 15 tháng 3 năm 2024. Việc tìm kiếm hồ sơ công khai của LaPam đến ngày 5 tháng 8 năm 2026 và sổ đăng ký đấu thầu không tìm thấy khoản trao thầu nào khác cho Havas – không có khoản nào bao gồm giai đoạn Havas trả 24,9 triệu đô la cho các công ty Mỹ.

Số tiền này không hoàn toàn chỉ giới hạn ở các nỗ lực gieo mầm cho chatbot. Hồ sơ của Targeted Communications Global tiết lộ một chiến dịch truyền thông xã hội có tên Freedom Not Terror, với video dài 30 giây được đăng ở chế độ không công khai trên YouTube vào tháng 10 năm 2025, đã đạt 28,1 triệu lượt xem. Tài khoản TikTok của chiến dịch này có 425 người theo dõi. Trang web của chiến dịch có dòng chữ “Được trả tiền bởi LAPAM”. Họ không xuất bản bất cứ nội dung nào kể từ tháng 12 năm 2025.

The Guardian đã liên hệ với Targeted Communications Global để yêu cầu bình luận.

Nơi trú ẩn của mọi thất bại