Trung Quốc dẫn đầu liên minh AI mới, phương Tây vắng bóng

Một ngày trước khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lần đầu phát biểu tại Hội nghị AI Thế giới, 29 quốc gia đã ký hiệp ước thành lập một tổ chức quản trị AI mới do Trung Quốc dẫn đầu.

Ngày 16/7, tại Thượng Hải, đại diện 29 nước đã đặt bút ký hiệp ước thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAICO), một tổ chức liên chính phủ độc lập có trụ sở đặt tại Thượng Hải. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị đã ký thay mặt Bắc Kinh. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cũng có mặt tại buổi lễ.

Danh sách 29 nước sáng lập bao gồm Nga, Belarus, Serbia, Cuba, Brazil, Venezuela, Kazakhstan, Lào, Pakistan, Indonesia, cùng 10 quốc gia châu Phi và một số nước châu Á khác chưa được công bố đầy đủ tên. Điểm chung dễ nhận thấy nhất trong danh sách này là sự vắng mặt hoàn toàn của Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản hay bất kỳ nền kinh tế G7 nào.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres phát biểu trong lễ khai mạc Hội nghị cấp cao về quản trị trí tuệ nhân tạo toàn cầu thuộc Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới tại Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17 tháng 7 năm 2026. Ảnh: Ng Han Guan/Pool - REUTERS

Theo văn bản hiệp ước, WAICO cam kết tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc, thúc đẩy hợp tác quốc tế và quản trị AI toàn cầu theo hướng "lấy con người làm trung tâm". Trung Quốc từng đề xuất ý tưởng này tại hội nghị năm ngoái nhưng chưa có quốc gia nào chính thức tham gia cho đến lễ ký kết lần này.

Sáng 17/7, ông Tập Cận Bình xuất hiện tại lễ khai mạc Hội nghị AI Thế giới (WAIC) lần thứ 9, đánh dấu lần đầu tiên ông đích thân phát biểu khai mạc kể từ khi sự kiện ra đời năm 2018. Những năm trước, Bắc Kinh chỉ cử Thủ tướng Lý Cường dự lễ khai mạc. Trong bài phát biểu, ông Tập Cận Bình khẳng định việc phát triển AI "không nên là màn độc diễn của một quốc gia, mà phải là bản giao hưởng của hợp tác toàn cầu", đồng thời cam kết cung cấp 5.000 suất đào tạo AI cho các nước đang phát triển và chia sẻ hệ thống cảnh báo thời tiết bằng AI cho 30 quốc gia.

Chủ tịch Tập Cận Bình vẫy tay khi đến dự lễ khai mạc Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới tại Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17 tháng 7 năm 2026. Ảnh: Ng Han Guan/Pool - REUTERS

Giới quan sát nhận định WAICO là bước đi để Bắc Kinh xây dựng một khuôn khổ quản trị AI song song với các cơ chế do phương Tây dẫn dắt như Đạo luật AI của Liên minh châu Âu hay tiến trình G7. Một nhà ngoại giao châu Á giấu tên chia sẻ với Reuters rằng Trung Quốc "đang thể hiện mình là tiếng nói của các nước đang phát triển, những quốc gia đang bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua AI". Trong khi Washington theo đuổi hướng quản lý chặt chẽ để kiểm soát rủi ro, Bắc Kinh lại chọn cách quảng bá các mô hình AI chi phí thấp, mã nguồn mở như một loại hàng hóa công có thể giúp thu hẹp khoảng cách công nghệ toàn cầu.

Cùng ngày khai mạc, Huawei đã giới thiệu siêu máy tính Atlas 950 với 8.192 chip xử lý ngay tại khu triển lãm, nơi hơn 1.100 doanh nghiệp trưng bày hơn 300 sản phẩm ra mắt lần đầu trên toàn cầu. Giới quan sát công nghệ Trung Quốc xem đây là thông điệp gửi thẳng tới Washington rằng các lệnh cấm vận chip vẫn chưa thể ngăn cản nước này mở rộng hạ tầng tính toán cho AI.

Huawei trưng bày siêu máy tính Atlas 950 và các giải pháp tại khu triển lãm Hội nghị AI Thế giới - Ảnh: Internet

Sự vắng mặt của các hãng công nghệ lớn của Mỹ tại WAIC năm nay cũng gây chú ý. Diễn biến này xảy ra ngay trước thềm vòng đàm phán chính thức đầu tiên về AI giữa Mỹ và Trung Quốc dưới thời Tổng thống Donald Trump, cho thấy quan hệ hai bên về công nghệ vẫn đang ở trạng thái căng thẳng dù các cuộc thương thảo kinh tế khác đã phần nào hạ nhiệt.

Hội nghị AI Thế giới 2026 kéo dài đến hết ngày 20/7, diễn ra song song với Hội nghị cấp cao về Quản trị AI Toàn cầu được tổ chức tại cùng địa điểm.