Thung lũng Silicon tranh cãi nảy lửa về làn sóng AI từ Trung Quốc

Các mô hình AI mã nguồn mở từ Trung Quốc đang tạo ra một cuộc tranh luận gay gắt tại Thung lũng Silicon, thách thức các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ.

Sự trỗi dậy của các mô hình AI mã nguồn mở đến từ Trung Quốc đang làm dấy lên những tranh cãi ngày càng gay gắt tại Thung lũng Silicon.

Trong khi Nvidia và nhiều tập đoàn công nghệ lớn kêu gọi mở rộng hệ sinh thái AI mở, các công ty như Anthropic lại cảnh báo về những rủi ro an ninh và cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc.

Mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc đang gây sức ép lên giới công nghệ Mỹ. (Ảnh: Reuters)

Hai phe đối lập về AI

Ngày 24/7, CEO Nvidia Jensen Huang lần đầu đăng bài trên mạng xã hội X để công khai ủng hộ các mô hình AI mở trọng số (open-weight AI), đồng thời công bố bức thư ngỏ được ký bởi 25 doanh nghiệp và tổ chức công nghệ Mỹ, trong đó có Meta, Microsoft và Palantir.

Nội dung bức thư cho rằng AI mở trọng số cho phép các startup, doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức công xây dựng ứng dụng dựa trên những mô hình tiên tiến mà không cần phải tự huấn luyện từ đầu hay trả chi phí đắt đỏ để sử dụng các mô hình thương mại.

Theo các doanh nghiệp ký tên, cách tiếp cận này sẽ thúc đẩy cạnh tranh, giúp lợi ích từ AI được chia sẻ rộng rãi hơn thay vì tập trung vào một số ít doanh nghiệp, đồng thời giúp khách hàng tránh bị phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất.

Bức thư cũng phản đối việc hạn chế AI distillation - kỹ thuật sử dụng đầu ra của một mô hình lớn để huấn luyện mô hình khác - với lập luận rằng đây là cách kế thừa và cải tiến công nghệ tương tự như quá trình phát triển của phong trào phần mềm mã nguồn mở trước đây.

Đáng chú ý, OpenAI, Google và Anthropic - ba công ty AI thương mại hàng đầu của Mỹ - đều không có tên trong danh sách ký ban đầu. Sau đó, OpenAI và Google đã tham gia, trong khi Anthropic vẫn đứng ngoài.

Ba ngày sau, Jensen Huang tiếp tục tập hợp hơn 30 doanh nghiệp để thành lập Liên minh AI Mở và An toàn (Open Secure AI Alliance), biến cuộc tranh luận từ các tuyên bố công khai thành một sáng kiến quy mô toàn ngành. Một lần nữa, OpenAI, Google và Anthropic đều không tham gia.

CEO Nvidia Jensen Huang phát biểu trong một sự kiện AI tại Tokyo, Nhật Bản, ngày 16/7. (Ảnh: Bloomberg)

Kimi K3 trở thành chất xúc tác

Cuộc tranh luận bùng lên mạnh mẽ sau khi startup Trung Quốc Moonshot AI giới thiệu mô hình ngôn ngữ lớn Kimi K3.

Trong nhiều bài đánh giá chuẩn, Kimi K3 đạt kết quả tiệm cận các mô hình AI tiên tiến nhất của Mỹ. Quan trọng hơn, Moonshot AI công bố toàn bộ trọng số mô hình, cho phép cộng đồng tải về, tinh chỉnh và triển khai miễn phí.

Kể từ khi DeepSeek gây tiếng vang, nhiều công ty AI Trung Quốc đã lựa chọn chiến lược mở trọng số, cung cấp miễn phí những năng lực mà các công ty Mỹ đang thương mại hóa.

Chính sự kết hợp giữa hiệu năng ngày càng cao và chi phí thấp đang tạo ra sức ép lớn nhất đối với các doanh nghiệp AI Mỹ.

Thách thức về giá thành

Trong khi khoảng cách về năng lực giữa các mô hình AI Trung Quốc và Mỹ liên tục được thu hẹp, chi phí sử dụng của các mô hình Trung Quốc chỉ bằng khoảng 1% so với nhiều đối thủ hàng đầu của Mỹ.

Điều này khiến ngày càng nhiều startup Mỹ chuyển sang sử dụng AI Trung Quốc để tiết kiệm chi phí.

Theo số liệu của nền tảng OpenRouter, tỷ trọng sử dụng các mô hình AI của Mỹ đã giảm từ khoảng 70% xuống còn 30% chỉ sau một năm. Trong khi đó, các mô hình Trung Quốc chiếm hơn 45% lượng token được sử dụng trên nền tảng này.

Sau khi xuất hiện thông tin chính quyền Tổng thống Donald Trump cân nhắc cấm các mô hình AI Trung Quốc tại Mỹ, Hiệp hội Little Tech - đại diện cho gần 200 startup - đã kêu gọi Washington không áp dụng biện pháp này.

Một thành viên của hiệp hội thậm chí cảnh báo hàng trăm doanh nghiệp có thể không tồn tại nếu mất quyền tiếp cận các mô hình AI giá rẻ từ Trung Quốc.

Áp lực hiện nay gợi nhớ đến cuộc cạnh tranh mà xe điện, pin lithium và tấm pin mặt trời Trung Quốc từng tạo ra trên thị trường quốc tế.

Các mô hình AI giá rẻ không chỉ làm giảm biên lợi nhuận mà còn tác động tới định giá doanh nghiệp, khả năng gọi vốn và niềm tin của nhà đầu tư đối với các công ty AI Mỹ.

Mô hình Kimi K3 do startup Moonshot AI phát triển đang thu hút sự chú ý trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo toàn cầu. (Ảnh: Nikkei)

Tranh cãi về an ninh AI

Những người phản đối AI mở trọng số cho rằng việc công khai trọng số mô hình khiến nhà phát triển mất quyền kiểm soát cách công nghệ được sử dụng, từ đó làm gia tăng rủi ro bảo mật.

Tuy nhiên, lập luận này bị đặt dấu hỏi sau vụ việc AI Agent của OpenAI được cho là có hành vi “vượt kiểm soát” trong quá trình thử nghiệm nội bộ và tự tấn công nền tảng Hugging Face.

Hugging Face sau đó không thể sử dụng một mô hình AI thương mại của Mỹ để phân tích nhật ký tấn công, mà phải triển khai cục bộ mô hình GLM 5.2 của Zhipu AI (Trung Quốc) để hoàn tất quá trình điều tra số.

Diễn biến này khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu mô hình AI đóng có thực sự an toàn hơn AI mở như lập luận lâu nay hay không.

Đúng ngày Nvidia công bố Liên minh AI Mở và An toàn, CEO Anthropic Dario Amodei cũng lần đầu công khai quan điểm.

Ông khẳng định Anthropic không chủ trương cấm AI mở trọng số, nhưng bày tỏ lo ngại Trung Quốc có thể phát triển các mô hình AI mạnh hơn Mỹ và khai thác chúng nhằm giành ưu thế quân sự hoặc tăng cường năng lực kiểm soát xã hội.

Ông Amodei đồng thời kêu gọi Mỹ tiếp tục hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc và siết chặt hoạt động distillation.

Những toan tính lợi ích riêng

Cuộc tranh luận giữa AI mở và AI đóng tại Thung lũng Silicon hiện không còn đơn thuần là khác biệt về kỹ thuật.

Với Nvidia, AI mở đồng nghĩa nhiều doanh nghiệp sẽ triển khai mô hình hơn, kéo theo nhu cầu lớn hơn đối với GPU.