Nobel Kinh tế Paul Romer: AI là chìa khóa để Việt Nam bứt phá

Giáo sư Paul Romer - chủ nhân Giải Nobel Kinh tế năm 2018, cho rằng Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tạo bước nhảy vọt nếu biết khai thác hiệu quả trí tuệ nhân tạo (AI), thúc đẩy đô thị hóa và đầu tư vào nguồn nhân lực. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo không thể phó mặc sự phát triển công nghệ cho thị trường mà cần vai trò dẫn dắt của Nhà nước.

Chính phủ mạnh là điều kiện để tạo ra tiến bộ

Trong bài tham luận mở đầu Hội nghị đối thoại chính sách cấp cao thuộc khuôn khổ Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ Đà Nẵng sáng 7/7, Giáo sư Paul Romer – chủ nhân Giải Nobel Kinh tế năm 2018, nhấn mạnh rằng Chính phủ đóng vai trò thiết yếu trong việc thúc đẩy sự tiến bộ.

Giáo sư Paul Romer phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Giang Thanh

Mở đầu bài phát biểu bằng một câu chuyện cá nhân, Giáo sư Paul Romer cho biết Việt Nam có ảnh hưởng đặc biệt trong quá trình hình thành tính cách của ông.

Cha ông - một chính trị gia của Đảng Dân chủ tại bang Colorado (Mỹ) - sau chuyến đi tới Việt Nam năm 1966 đã công khai phản đối cuộc chiến tranh của Mỹ tại Việt Nam. Quan điểm này khiến ông phải từ bỏ sự nghiệp chính trị trong nhiều năm.

Theo Paul Romer, bài học lớn nhất ông nhận được là phải kiên định với sự thật, ngay cả khi điều đó chưa được số đông chấp nhận.

Trong bài phát biểu, nhà kinh tế học đoạt giải Nobel nhấn mạnh mục tiêu của một quốc gia không đơn thuần là tăng trưởng GDP mà là tạo ra sự tiến bộ cho toàn xã hội. Ông khẳng định, tăng trưởng kinh tế và công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi mang lại lợi ích cho số đông người dân, thay vì chỉ làm gia tăng tài sản của nhóm đã có nhiều lợi thế.

Theo ông, thị trường không thể tự giải quyết tất cả vấn đề. Nhà nước cần giữ vai trò quyết định trong việc lựa chọn công nghệ nào nên được phát triển, công nghệ nào cần được kiểm soát và làm thế nào để mọi người đều được hưởng thành quả của tăng trưởng.

Để minh họa, Giáo sư Paul Romer dẫn lại nhiều bài học từ nước Mỹ như việc sử dụng xăng pha chì hay hóa chất CFC từng đem lại lợi nhuận lớn cho doanh nghiệp nhưng gây hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe con người và môi trường. Chỉ khi Chính phủ ban hành các quy định cấm sử dụng, những tác hại này mới được ngăn chặn.

Theo Giáo sư Paul Romer, AI phải phục vụ con người, không chỉ phục vụ lợi nhuận.

“Một trong những lý do khiến khoa học quan trọng là vì khoa học nói lên sự thật. Chỉ có khoa học và sự cam kết đối với sự thật mới có thể bảo vệ chúng ta khỏi những tác hại này”, ông nói.

Giáo sư Paul Romer cũng nhấn mạnh Chính phủ là chủ thể duy nhất có thể bảo vệ người dân trước những rủi ro trong quá trình tăng trưởng; đồng thời, đầu tư cho khoa học là cách để giúp các quyết sách được xây dựng trên sự thật thay vì lợi ích kinh tế ngắn hạn.

AI nên được phát triển theo tinh thần mở và chia sẻ

Theo Giáo sư Paul Romer, khoa học đóng vai trò quan trọng, lớn hơn việc chỉ cung cấp các ý tưởng mới cho cơ chế thị trường. “Chúng ta không dựa vào thị trường để tạo ra các phát kiến toán học mới. Chưa từng có ai trở thành tỷ phú nhờ việc chứng minh một định lý cả. Thế nhưng toán học vẫn đạt được những bước tiến vô cùng vượt bậc”, ông lấy ví dụ.

Trong bối cảnh AI đang phát triển mạnh mẽ, Giáo sư Paul Romer cho rằng đây là công nghệ có tiềm năng tạo ra cuộc cách mạng về năng suất giống như điện hay internet từng làm được. Tuy nhiên, nếu để thị trường hoàn toàn quyết định cách AI được sử dụng, doanh nghiệp sẽ ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận thay vì lợi ích xã hội.

Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ Đà Nẵng có sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế.

Ông cho rằng AI nên được phát triển theo tinh thần của khoa học - mở, chia sẻ và phục vụ cộng đồng - thay vì bị kiểm soát bởi một số ít doanh nghiệp độc quyền. Thay vì chỉ lo ngại bị AI thay thế, các quốc gia nên tập trung xác định những lĩnh vực mà AI tạo ra lợi thế và nhu cầu lớn nhất để chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp.

Đối với Việt Nam, Giáo sư khuyến nghị ứng dụng AI trong các chương trình quốc gia, hay phát triển các mô hình AI của quốc gia – những mô hình phản ánh đúng ngôn ngữ, văn hóa và các chuẩn mực đạo đức đúng sai của người Việt Nam.

“Việc sử dụng AI theo những hướng đi này có thể đóng góp mang tính quyết định vào việc trang bị kỹ năng để tận dụng tối đa thế giới số mới đang mở ra trước mắt”, Giáo sư Paul Romer nói.

Việt Nam còn dư địa lớn để tăng tốc đô thị hóa

Giáo sư Paul Romer nhận định phần lớn giá trị của nền kinh tế hiện đại được tạo ra tại các đô thị. Vì vậy, muốn người dân tiếp cận việc làm chất lượng cao và các kỹ năng mới, cần tạo thêm không gian phát triển cho các thành phố.

Theo ông, bài học quan trọng là Nhà nước cần bảo vệ quỹ đất cho hạ tầng công cộng từ rất sớm để các thế hệ sau có thể thích ứng với những công nghệ chưa xuất hiện.

So sánh với quá trình đô thị hóa của Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, ông cho rằng Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ nhưng vẫn còn dư địa lớn để tăng tốc. "Thách thức của Việt Nam là làm thế nào để lặp lại thành công của Hàn Quốc, làm thế nào để tạo cơ hội cho mọi người có việc làm đầu tiên tại đô thị, có một nơi ở với chi phí hợp lý", ông Paul Romer nói.